Möhür

Möhür sənədin, məktubun, bağlamanın və ya müəyyən əşyanın təsdiqlənməsi, tanınması və işarələnməsi üçün istifadə olunan vasitədir. Möhürün səthində təşkilatın adı, loqosu, gerbi, şəxsin adı, xüsusi işarə və ya digər məlumatlar yerləşə bilər. Kağız üzərində iz buraxan mürəkkəb möhürlər gündəlik inzibati və işgüzar fəaliyyətdə ən çox tanınan növlərdəndir. Tarixən isə metal, daş, ağac və digər materiallardan hazırlanmış möhürlər hakimiyyət, mülkiyyət və şəxsiyyət göstəricisi kimi də istifadə olunub.

Möhürlərin tarixi
Möhürlərin istifadəsi qədim sivilizasiyalara qədər gedib çıxır. Yazılı sənədlərin yayılması ilə möhürlər sənədin kim tərəfindən verildiyini göstərən mühüm identifikasiya vasitəsinə çevrilib. Müxtəlif dövrlərdə hökmdarlar, dövlət idarələri, dini qurumlar, tacirlər və ayrı-ayrı şəxslər öz möhürlərindən istifadə ediblər. Tarixi möhürlər üzərində gerblər, yazılar, monoqramlar, dini və heraldik simvollar, hökmdarların adları və titul göstəriciləri yer ala bilərdi.

Rəsmi sənədlərdə möhür
Möhür ən çox sənədləşmə və kargüzarlıqla əlaqələndirilir. Müəssisə və təşkilatlarda istifadə olunan möhürlər sənəd üzərində təşkilatın adını və digər identifikasiya məlumatlarını əks etdirə bilər. Möhür izi adətən dairəvi, oval və ya düzbucaqlı formada olur. Onun hüquqi və inzibati əhəmiyyəti isə konkret sənəd növündən və tətbiq olunan qaydalardan asılıdır; buna görə hər sənədin etibarlılığı üçün möhürün mütləq tələb olunduğunu demək düzgün deyil.

Möhür və ştamp arasındakı fərq
“Möhür” və “ştamp” sözləri gündəlik danışıqda bəzən eyni mənada işlədilsə də, onların funksiyaları fərqlənə bilər. Möhür daha çox təşkilatı, şəxsi və ya sənədin mənsubiyyətini təsdiqləyən nişanla əlaqələndirilir. Ştamp isə tarix, qeydiyyat nömrəsi, ünvan, “qəbul edildi”, “surəti doğrudur” kimi təkrarlanan məlumatların sənədə sürətli şəkildə vurulması üçün istifadə edilə bilər. Müasir möhür hazırlama texnologiyaları hər iki növün müxtəlif forma və ölçülərdə istehsalına imkan verir.

Mürəkkəb və mum möhürləri
Mürəkkəb möhürü xüsusi boya vasitəsilə kağız üzərində iz yaradır. Ənənəvi modellərdə ayrıca mürəkkəb yastıqçasından istifadə edilir, avtomatik möhürlərdə isə boya mexanizmin daxilində yerləşir. Tarixi sənədlərdə və məktublarda mum möhürlərinə də rast gəlinir. Belə möhürdə xüsusi hazırlanmış mum yumşaldılır və üzərinə metal möhür basılaraq relyefli nişan yaradılır.

Tarixi və kolleksiya möhürləri
Qədim möhürlər tarix, arxeologiya və numizmatikaya yaxın kolleksiya sahələri üçün əhəmiyyətli maddi mədəniyyət nümunələridir. Onların üzərindəki yazılar və təsvirlər müəyyən şəxslər, dövlət qurumları, inzibati sistemlər və tarixi dövrlər haqqında məlumat verə bilər. Muzey kolleksiyalarında hökmdar, dövlət idarəsi, hərbi qurum və şəxsi möhür nümunələri qorunur. Möhürlərin öyrənilməsi ilə məşğul olan tarixi köməkçi elm sahəsi sfragistika adlanır.

Müasir möhürlərin hazırlanması
Müasir möhürlər rezin, polimer, metal və digər materiallardan hazırlana bilər. Kompüter texnologiyalarının tətbiqi yazı, loqo və digər qrafik elementlərin dəqiq şəkildə möhür səthinə köçürülməsinə imkan verir. Avtomatik korpuslu, cib üçün kompakt, tarix dəyişdirilən və müxtəlif xüsusi təyinatlı möhür növləri mövcuddur. Elektron sənəd dövriyyəsinin genişlənməsi ilə ənənəvi fiziki möhürlərlə yanaşı elektron təsdiqləmə və elektron imza vasitələri də istifadə olunur.