Molla

Molla İslam dini ənənəsində dini biliklərə sahib olan, dini mərasimlərdə iştirak edən və icma daxilində dini məsələlər üzrə fəaliyyət göstərən şəxs üçün işlədilən addır. Termin müxtəlif ölkə və dövrlərdə fərqli mənalarda istifadə olunub. Azərbaycanda “molla” sözü daha çox dini ayinləri icra edən, Quran oxuyan, yas və digər dini mərasimlərdə iştirak edən din xadimini ifadə edir.

Molla anlayışının dini mənası

“Molla” sözü tarixən İslam dünyasında dini təhsil almış şəxslərə münasibətdə işlədilib. Belə şəxslər Quran, hədis, fiqh və digər dini elmlər üzrə müəyyən hazırlığa malik ola bilərdilər.

Mollalar məscidlərdə, dini məktəblərdə və icma daxilində dini fəaliyyətlə məşğul olublar. Bəzi bölgələrdə bu ad dini müəllim, imam və ya dini bilik sahibi mənasında da işlədilib.

Termin vahid rəsmi vəzifə adı deyil. Müxtəlif ölkələrdə və məzhəblərdə “molla” sözünün istifadəsi və statusu fərqli ola bilər.

Azərbaycanda mollanın rolu

Azərbaycanda molla anlayışı əsasən dini mərasimlərlə əlaqələndirilir. Yas mərasimlərində Quran oxumaq, dua etmək və dini ayinləri aparmaq mollanın ən çox tanınan fəaliyyətlərindəndir.

Bununla yanaşı, bəzi mollalar nikah, dini söhbətlər, dini maarifləndirmə və digər icma tədbirlərində də iştirak edə bilərlər. Onların fəaliyyəti dini ənənələr və yerli adətlər əsasında formalaşır.

Müasir Azərbaycanda dini icmalar və rəsmi dini fəaliyyət qanunvericiliklə tənzimlənir. Buna görə dini vəzifə və səlahiyyətlər konkret dini qurum və icmanın strukturundan asılıdır.

Molla, imam və axund arasındakı fərq

“Molla”, “imam” və “axund” sözləri bəzən gündəlik danışıqda bir-birinə yaxın mənada işlədilsə də, onların funksiyası eyni deyil.

İmam adətən məsciddə camaat namazına rəhbərlik edən din xadimidir. Axund isə Azərbaycan və regionun dini terminologiyasında daha yüksək dini bilik və ya dini rəhbərlik statusu ilə əlaqələndirilə bilər. Molla isə daha ümumi anlayışdır və dini ayinləri icra edən və ya dini bilik sahibi olan şəxsə aid edilə bilər.

Dəqiq status və vəzifə dini ənənə, məzhəb və yerli praktikadan asılı olaraq dəyişir.

Tarixi və mədəni istifadəsi

“Molla” termini Azərbaycan ədəbiyyatı, folkloru və ictimai həyatında da geniş istifadə olunub. Tarixi mətnlərdə bu söz həm hörmət ifadəsi, həm də dini təhsil almış şəxsin sosial statusunu göstərən titul kimi işlədilib.

Azərbaycan mədəniyyətində “Molla Nəsrəddin” adı da xüsusi yer tutur. Bu ad həm folklor qəhrəmanı, həm də XX əsrin əvvəllərində nəşr olunan məşhur satirik jurnal ilə bağlıdır.

Bu baxımdan “molla” sözü yalnız dini vəzifəni deyil, həm də regionun tarixi, ədəbi və mədəni irsində formalaşmış geniş anlayışı ifadə edir.