Mozaika

Mozaika kiçik daş, şüşə, keramika, mərmər və ya digər material parçalarının müəyyən kompozisiya üzrə birləşdirilməsi ilə yaradılan dekorativ və təsviri sənət növüdür. Bu hissələr bir səth üzərində yanaşı yerləşdirilərək naxış, ornament, insan və heyvan təsviri, mənzərə və ya abstrakt kompozisiya yarada bilər. Mozaika həm memarlıq bəzəyində, həm də ayrıca sənət əsəri kimi istifadə olunur.

Mozaikanın tarixi
Mozaika çox qədim sənət növlərindən biridir. Onun ilkin nümunələrinə Mesopotamiya, Qədim Yunanıstan və Roma mədəniyyətlərində rast gəlinir. Roma dövründə mozaika xüsusilə döşəmə və divarların bəzədilməsində geniş istifadə olunurdu. Sonrakı dövrlərdə Bizans sənətində mozaika dini memarlığın əsas bəzək vasitələrindən birinə çevrildi. Kilsə və məbədlərin interyerlərində qızılı fonlu, rəngli şüşə və daşlardan hazırlanmış böyük kompozisiyalar yaradılırdı.

Mozaika hansı materiallardan hazırlanır?
Mozaika üçün istifadə olunan materiallar əsərin yerləşdiyi məkana və məqsədinə görə dəyişir. Təbii daş və mərmər davamlılığına görə döşəmə və fasadlarda geniş istifadə olunur. Keramika parçaları həm interyer, həm də eksteryer dekorasiyasında tətbiq edilir. Şüşə mozaika isə parlaq rəngləri və işığı əks etdirməsi ilə seçilir.

Ənənəvi mozaikada kiçik hissələrə “tessera” deyilir. Tessera daş, şüşə, keramika və digər materiallardan hazırlanmış kiçik kub və ya müxtəlif formalı parça ola bilər.

Mozaika necə hazırlanır?
Mozaikanın hazırlanması əvvəlcə eskiz və kompozisiyanın seçilməsi ilə başlayır. Sonra materiallar rənginə, ölçüsünə və formasına görə hazırlanır. Kiçik parçalar əvvəlcədən müəyyən edilmiş naxışa uyğun şəkildə səthə yerləşdirilir.

Hissələr yapışdırıcı və ya məhlul vasitəsilə sabitlənir. Aralarındakı boşluqlar isə xüsusi dolğu materialı ilə doldurulur. İş tamamlandıqdan sonra səth təmizlənir və lazım gəldikdə qoruyucu qat tətbiq olunur.

Birbaşa və dolayı mozaika üsulu
Mozaikanın hazırlanmasında iki əsas üsul geniş yayılıb. Birbaşa üsulda mozaika parçaları birbaşa son səthə yapışdırılır. Bu üsul kiçik və orta ölçülü işlərdə rahatdır, çünki müəllif kompozisiyanın necə göründüyünü iş zamanı dərhal görə bilir.

Dolayı üsulda isə hissələr əvvəlcə müvəqqəti səthə tərs istiqamətdə düzülür. Daha sonra bütöv kompozisiya əsas səthə köçürülür. Bu üsul xüsusilə iri panellərin və memarlıq mozaikalarının hazırlanmasında istifadə edilə bilər.

Mozaika harada istifadə olunur?
Mozaika divarlarda, döşəmələrdə, hovuzlarda, fəvvarələrdə, hamamlarda, fasadlarda və ictimai məkanlarda geniş istifadə olunur. Kiçik dekorativ panellər ev interyerində də tətbiq edilir.

Nəmə davamlı materiallardan hazırlanmış mozaikalar vanna otağı və hovuz kimi sahələr üçün əlverişlidir. Xarici məkanda isə hava şəraitinə, temperatur dəyişikliklərinə və şaxtaya davamlı material seçilməlidir.

Mozaika ilə kafel arasında fərq
Mozaika və kafel eyni materiallardan hazırlana bilsə də, onlar eyni anlayış deyil. Kafel adətən daha böyük ölçülü standart plitədir. Mozaika isə çoxlu kiçik hissələrin birləşməsindən yaranır.

Mozaikanın əsas üstünlüyü mürəkkəb formalı və əyri səthlərə daha rahat uyğunlaşmasıdır. Kiçik hissələr radiuslu və qeyri-bərabər səthlərdə böyük plitələrlə müqayisədə daha çevik istifadə oluna bilər.

Şüşə mozaikanın xüsusiyyətləri
Şüşə mozaika işığı yaxşı əks etdirdiyinə görə parlaq və canlı görünür. O, xüsusilə hovuzlar, duş zonaları və dekorativ divarlarda geniş istifadə edilir.

Şüşə suyu az qəbul etdiyindən nəmli sahələr üçün uyğun ola bilər. Lakin onun düzgün yapışdırılması üçün səth və yapışdırıcı sistemi istehsalçı tələblərinə uyğun seçilməlidir.

Daş mozaika
Daş mozaika mərmər, qranit, travertin və digər təbii daşlardan hazırlana bilər. Təbii material olduğuna görə hər parçada rəng və tekstura fərqləri müşahidə edilə bilər.

Daş mozaika klassik interyerlərdə, döşəmələrdə və dekorativ panellərdə geniş istifadə olunur. Bəzi təbii daşlar ləkə və nəmə qarşı həssas olduğundan onların xüsusi qoruyucu vasitələrlə işlənməsi lazım gələ bilər.

Mozaika sənətində rəng və kompozisiya
Mozaikada rəng seçimi əsərin xarakterini müəyyən edən əsas elementlərdəndir. Eyni rəngin müxtəlif çalarlarından istifadə etməklə kölgə və həcm effekti yaratmaq mümkündür.

Parçaların yerləşdirilmə istiqaməti də vizual nəticəyə təsir edir. Tessera sıralarının müəyyən xətlər üzrə düzülməsi təsvirin formasını və hərəkət hissini gücləndirə bilər.

Müasir mozaika
Müasir mozaika yalnız klassik ornament və dini təsvirlərlə məhdudlaşmır. Sənətçilər metal, güzgü, plastik, təkrar emal edilmiş materiallar və hətta gündəlik əşyaların hissələrindən istifadə edə bilirlər.

İctimai incəsənət layihələrində mozaika böyük divar panelləri və şəhər dekorasiyası formasında tətbiq olunur. Metro stansiyaları, parklar, məktəblər və digər ictimai binalarda bu sənət növünə rast gəlmək mümkündür.

Mozaikanın qorunması və bərpası
Tarixi mozaikaların qorunması xüsusi konservasiya işi tələb edir. Zamanla hissələr yerindən çıxa, məhlul zəifləyə və səth çirklənə bilər. Bərpa zamanı orijinal materialın və kompozisiyanın mümkün qədər qorunması əsas prinsipdir.

Tarixi əsərlərdə uyğun olmayan kimyəvi təmizləyicilər və sərt mexaniki üsullar mozaikaya zərər verə bilər. Buna görə belə işlər konservasiya üzrə mütəxəssislər tərəfindən aparılmalıdır.

Mozaikanın əsas üstünlükləri
Mozaikanın əsas üstünlüyü həm funksional, həm də dekorativ olmasıdır. Düzgün material seçildikdə o, uzunömürlü və nəmə davamlı səth yarada bilər. Eyni zamanda çoxsaylı rəng və forma kombinasiyası fərdi dizayn imkanlarını artırır.

Kiçik hissələrdən ibarət quruluş mozaikanı həm sadə ornamentlər, həm də çox detallı təsvirlər üçün uyğun edir. Buna görə mozaika minilliklər əvvəl olduğu kimi bu gün də memarlıq və dekorativ sənətdə istifadə olunan texnikalardan biridir.