Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kamal Atatürk (1881–1938) — müasir Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu, onun ilk prezidenti, görkəmli dövlət xadimi və hərbi sərkərdədir. O, Birinci Dünya müharibəsindən sonra süqut etmiş Osmanlı imperiyasının xarabalıqları üzərində müstəqil, dünyəvi və demokratik Türkiyə dövlətini inşa etmişdir. Atatürkün hərbi dühası hələ Birinci Dünya müharibəsi zamanı Çanaqqala döyüşündə ("Anafartalar qəhrəmanı" kimi) parlamışdır. Lakin onun ən böyük sınağı Milli Mücadilə (İstiqlal Savaşı) dövrü oldu: 19 may 1919: Samsuna çıxaraq milli azadlıq hərəkatının əsasını qoydu. Böyük Millət Məclisi: 23 aprel 1920-ci ildə Ankarada Türkiyə Böyük Millət Məclisini (TBMM) açaraq xalqın suverenliyini elan etdi. Qələbə: Sakarya meydan döyüşü və Böyük Taarruz (Böyük Hücum) ilə işğalçı qüvvələri ölkədən çıxardı və Lozanna müqaviləsi ilə Türkiyənin tam müstəqilliyini dünyaya tanıtdı. Atatürk İslahatları (İnqilablar) Cümhuriyyətin elanından (29 oktyabr 1923) sonra Atatürk ölkəni "müasir sivilizasiyalar səviyyəsinə" çatdırmaq üçün bir sıra köklü islahatlar həyata keçirdi: 1. Siyasi İslahatlar Səltənətin və Xilafətin ləğvi: Dövlət idarəçiliyi tamamilə xalqa keçdi. Dünyəvilik (Laiklik): Din və dövlət işləri bir-birindən ayrıldı. 2. Təhsil və Mədəniyyət Hərf İnqilabı (1928): Ərəb qrafikalı əlifbadan latın qrafikalı Türk əlifbasına keçid edildi. Tədrisin birliyi (Tevhid-i Tedrisat): Təhsil sistemi modernləşdirildi və dövlət nəzarətinə keçdi. 3. Hüquq və Sosial İslahatlar Qadın Hüquqları: Bir çox Avropa ölkəsindən daha əvvəl (1934) türk qadınlarına seçmək və seçilmək hüququ verildi. Soyad Qanunu (1934): TBMM tərəfindən Mustafa Kamala "Atatürk" (Türklərin atası) soyadı verildi. Kamalizm (Atatürkçülük) Atatürkün ideologiyası altı əsas prinsip üzərində qurulmuşdur: Cümhuriyyətçilik Millətçilik Xalqçılıq Dünyəvilik (Laiklik) Dövlətçilik İnqilabçılıq Vəfatı və İrsi Mustafa Kamal Atatürk 10 noyabr 1938-ci ildə İstanbulda, Dolmabahçe sarayında vəfat etmişdir. Onun məzarı Ankarada yerləşən möhtəşəm Anıtqəbir məqbərəsindədir. Atatürk sadəcə Türkiyənin deyil, bütün Şərqin və müstəmləkə altında olan xalqların azadlıq mübarizəsi üçün ilham mənbəyi olmuşdur. Onun "Yurdda sülh, cahanda sülh" şüarı bu gün də Türkiyə xarici siyasətinin ana xəttini təşkil edir.