#müstəqil dövlətlər birliyi (mdb)
Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB)
Müstəqil Dövlətlər Birliyi (MDB) keçmiş SSRİ respublikaları arasında əməkdaşlıq məqsədilə yaradılmış dövlətlərarası birlikdir. Təşkilat siyasi, iqtisadi, humanitar və digər sahələrdə əlaqələrin inkişafı üçün çoxtərəfli platforma kimi fəaliyyət göstərir.
MDB vahid dövlət deyil və üzv ölkələr üzərində fövqəlmilli hakimiyyətə malik deyil. Birlikdə iştirak edən dövlətlər suverenliklərini və beynəlxalq hüququn müstəqil subyekti statuslarını saxlayırlar. Təşkilatın qərargahı Belarusun paytaxtı Minsk şəhərində yerləşir.
Yaranma tarixi
MDB-nin əsası 1991-ci il dekabrın 8-də Belarus, Rusiya və Ukrayna rəhbərlərinin imzaladığı yaradılma sazişi ilə qoyulub. Sənəd SSRİ-nin süqutu prosesində keçmiş ittifaq respublikaları arasında münasibətlərin yeni əsaslarla qurulmasını nəzərdə tuturdu.
1991-ci il dekabrın 21-də Alma-Ata şəhərində qəbul olunan sənədlərlə birliyin iştirakçı dairəsi genişlənib. Azərbaycan da daxil olmaqla, ümumilikdə 11 respublikanın rəhbərləri Alma-Ata Bəyannaməsini imzalayıblar.
MDB-nin Nizamnaməsi 1993-cü il yanvarın 22-də qəbul edilib. Bu sənəd təşkilatın məqsədlərini, fəaliyyət prinsiplərini və əsas orqanlarının iş qaydalarını müəyyənləşdirir.
Əməkdaşlıq istiqamətləri
MDB çərçivəsində əməkdaşlıq iqtisadi əlaqələr, ticarət, nəqliyyat, rabitə, təhsil, elm və mədəniyyət kimi sahələri əhatə edir. Hüquqi yardım, miqrasiya və cinayətkarlığa qarşı mübarizə məsələləri də birliyin gündəliyində yer tutur.
İqtisadi əməkdaşlıqda ölkələr arasında ticarətin asanlaşdırılması, təsərrüfat əlaqələrinin qorunması və nəqliyyat imkanlarından istifadə mühüm istiqamətlərdəndir. Humanitar sahədə isə mədəni mübadilə, təhsil əlaqələri və birgə tədbirlər həyata keçirilir.
MDB daxilində bütün dövlətlərin hər bir sazişdə eyni şəkildə iştirakı məcburi deyil. Ayrı-ayrı əməkdaşlıq mexanizmlərində iştirak müvafiq sənədlərə və dövlətlərin qərarlarına əsaslanır.
Təşkilati quruluşu
MDB-nin ali orqanı Dövlət Başçıları Şurasıdır. Şura birliyin fəaliyyəti ilə bağlı əsas məsələləri müzakirə edir və əməkdaşlığın ümumi istiqamətlərini müəyyənləşdirir.
Hökumət Başçıları Şurası iqtisadi, sosial və digər sahələrdə qarşılıqlı fəaliyyət məsələlərinə baxır. Xarici İşlər Nazirləri Şurası siyasi dialoq və xarici siyasət məsələləri üzrə məsləhətləşmələr üçün platformadır.
MDB İcraiyyə Komitəsi təşkilatın daimi fəaliyyət göstərən icra və əlaqələndirmə orqanıdır. Müxtəlif sahələr üzrə şuralar və digər qurumlar isə konkret əməkdaşlıq istiqamətləri ilə məşğul olur.
Azərbaycanın MDB ilə münasibətləri
Azərbaycan 1991-ci il dekabrın 21-də Alma-Ata sənədlərinin imzalanmasında iştirak edib, 1993-cü il sentyabrın 24-də isə MDB-yə üzv olub.
Azərbaycanın birlik çərçivəsində münasibətləri siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat, mədəniyyət və humanitar əlaqələr kimi istiqamətləri əhatə edir. Ölkə MDB platformasından digər iştirakçı dövlətlərlə çoxtərəfli əlaqələrin inkişafı üçün istifadə edir.
Birlik daxilində əməkdaşlıq Azərbaycanın həmin ölkələrlə ikitərəfli münasibətlərini əvəz etmir. İkitərəfli razılaşmalar və MDB çərçivəsindəki mexanizmlər fərqli hüquqi əsaslarla fəaliyyət göstərir.
Digər regional təşkilatlardan fərqi
MDB Avrasiya İqtisadi İttifaqı və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatından ayrı qurumdur. Bu təşkilatların məqsədləri, hüquqi əsasları və üzvlük tərkibləri fərqlənir.
MDB-də üzvlük digər regional birliklərə avtomatik üzvlük yaratmır. Azərbaycan MDB-nin üzvü olsa da, Avrasiya İqtisadi İttifaqının və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvü deyil.
