Namaz

Namaz İslam dinində gündəlik ibadətin əsas formalarından biridir. Ərəb dilində bu ibadət “salah” adlanır. Namaz müəyyən vaxtlarda, müəyyən qaydalarla və Qurandan ayələrin oxunması ilə yerinə yetirilən ibadətdir. Müsəlmanların dini həyatında namaz Allaha yönəlmə, şükür, dua və mənəvi intizam vasitəsi kimi mühüm yer tutur.

Namazın İslamda yeri
İslam ənənəsində namaz dinin əsas ibadətlərindən biri hesab olunur. O, müsəlmanın gündəlik həyatında müəyyən vaxtlarda yerinə yetirilir və şəxsi ibadətlə yanaşı, camaatla da qılına bilər.

Namaz dini baxımdan yalnız fiziki hərəkətlər toplusu deyil, niyyət, zikr, Quran oxunuşu və dua ilə birlikdə yerinə yetirilən bütöv ibadətdir.

Gündə neçə dəfə namaz qılınır?
Sünni və şiə İslam ənənələrində gündəlik vacib namazların sayı beşdir: sübh, zöhr, əsr, məğrib və işa.

Şiə ənənəsində zöhr ilə əsr, həmçinin məğrib ilə işa namazları müəyyən hallarda ardıcıl qılına bilər. Buna görə gündəlik beş namaz üç vaxt intervalında yerinə yetirilə bilər.

Sübh namazı
Sübh namazı gün doğmamışdan əvvəl qılınır. Bu namaz günün ilk vacib namazıdır və səhərin erkən saatlarında yerinə yetirilir.

Sübh vaxtı fəcrin açılması ilə başlayır və günəş çıxana qədər davam edir.

Zöhr və əsr namazı
Zöhr namazı günəş zeniti keçdikdən sonra qılınır. Əsr namazı isə günortadan sonrakı vaxtda yerinə yetirilir.

Bu iki namaz vaxt baxımından bir-birinə yaxın olduğuna görə müxtəlif fiqh məktəblərində onların vaxt sərhədlərinin hesablanmasında müəyyən fərqlər mövcuddur.

Məğrib və işa namazı
Məğrib namazı günəş batdıqdan sonra, işa namazı isə gecə vaxtı qılınır.

Namaz vaxtlarının hesablanması günəşin üfüqdəki vəziyyətinə əsaslanır və buna görə coğrafi mövqedən, mövsümdən və tarixdən asılı olaraq dəyişir.

Namazdan əvvəl dəstəmaz
Namazdan əvvəl ritual təmizlik vacib sayılır. Ən çox istifadə edilən forma dəstəmazdır. Dəstəmaz zamanı üz, əllər, baş və ayaqlarla bağlı müəyyən təmizlik mərhələləri yerinə yetirilir.

Dəstəmazın təfərrüatları fiqh məktəblərinə görə fərqlənə bilər.

Qiblə nədir?
Namaz zamanı müsəlmanlar Məkkədə yerləşən Kəbə istiqamətinə üz tuturlar. Bu istiqamət qiblə adlanır.

Dünyanın müxtəlif ölkələrində qiblənin istiqaməti coğrafi mövqeyə əsasən müəyyən edilir.

Niyyət
Namaz niyyətlə başlayır. Niyyət insanın hansı ibadəti yerinə yetirdiyini qəlbində müəyyən etməsidir.

Fiqh ənənələrində niyyətin ayrıca səslə ifadə olunmasının zəruri olub-olmaması barədə fərqli yanaşmalar mövcuddur, lakin əsas məqam ibadətin şüurlu şəkildə yerinə yetirilməsidir.

Rükət nədir?
Namaz rükətlərdən ibarətdir. Rükət qiyam, Quran oxunuşu, rüku və səcdə kimi ardıcıl mərhələləri əhatə edən ibadət vahididir.

Müxtəlif namazların rükət sayı fərqlidir. Məsələn, sübh namazı iki, zöhr, əsr və işa dörd, məğrib isə üç vacib rükətdən ibarətdir.

Qiyam və Quran oxunuşu
Namazın qiyam hissəsində ibadət edən şəxs ayaq üstə dayanır və Qurandan ayələr oxuyur.

Ən çox oxunan surə “Fatihə” surəsidir. Sonra Qurandan başqa surə və ya ayələr də oxuna bilər.

Rüku
Rüku namazın əsas hərəkətlərindən biridir. Bu mərhələdə insan belini əyərək ibadət vəziyyətinə keçir və Allahı zikr edir.

Rüku təvazö və itaətin fiziki ifadələrindən biri kimi qəbul olunur.

Səcdə
Səcdə namazın ən mühüm hissələrindən biridir. İbadət edən şəxs alnını yerə və ya səcdə üçün uyğun səthə qoyaraq Allaha yönəlir.

Şiə ənənəsində səcdə zamanı alın təbii torpaq, daş və ya onlardan hazırlanmış möhür üzərinə qoyula bilər.

Təşəhhüd və salam
Namazın son mərhələlərində təşəhhüd oxunur. Bundan sonra salamla namaz tamamlanır.

Bu hissələr namazın fiqh qaydalarına uyğun yekunlaşdırılmasını təmin edir.

Camaat namazı
Namaz tək və ya camaatla qılına bilər. Camaat namazında imam ön sırada dayanır, digər müsəlmanlar isə onun arxasında namaz qılırlar.

Məscidlərdə gündəlik namazlarla yanaşı, cümə və bayram namazları da camaatla keçirilir.

Cümə namazı
Cümə namazı həftənin cümə günü günorta vaxtı qılınan xüsusi camaat namazıdır. Bu namaz xütbə ilə müşayiət olunur.

Cümə namazının vaciblik şərtləri müxtəlif İslam hüquq məktəblərində müəyyən fərqlərlə izah olunur.

Qəza namazı
Vaxtında qılınmayan vacib namazın sonradan yerinə yetirilməsi qəza namazı adlanır.

Qəza namazının qaydaları və hansı hallarda vacib olması fiqh məzhəblərində ayrıca izah edilir.

Nafilə namazları
Vacib namazlardan başqa könüllü namazlar da mövcuddur. Bunlar nafilə və ya müstəhəb namazlar kimi tanınır.

Gecə namazı, bəzi xüsusi günlərdə qılınan namazlar və gündəlik əlavə ibadətlər bu qrupa daxil ola bilər.

Namaz və mənəvi həyat
Namaz müsəlmanın gündəlik həyatında müəyyən ritm və intizam yaradır. Günün müxtəlif saatlarında ibadət üçün fasilə verilməsi dini şüurun davamlı saxlanmasına kömək edir.

Namaz həm fərdi dua, həm də müsəlman icmasının ortaq ibadət formasıdır.