Nəsib bəy Yusifbəyli

Nəsib bəy Yusif oğlu Yusifbəyli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən, dövlət və siyasi xadim, parlament üzvü və Cümhuriyyət hökumətinin başçılarından biri olub. O, 1881-ci ildə Gəncədə anadan olub. Azərbaycan Milli Şurasının üzvü olan Nəsib bəy Yusifbəyli 28 may 1918-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin elan edilməsinin lehinə səs verib və İstiqlal Bəyannaməsini imzalayan şəxslərdən biri olub.

Təhsili və ilk ictimai fəaliyyəti
Nəsib bəy Yusifbəyli Gəncə klassik gimnaziyasını bitirdikdən sonra 1902-ci ildə Odessa Universitetinin hüquq fakültəsinə daxil olub. Universitetdə təhsil aldığı illərdə ictimai-siyasi proseslərdə iştirak edib. Sonralar Krımın Bağçasaray şəhərinə gedərək İsmayıl bəy Qaspıralının nəşr etdiyi “Tərcüman” qəzetində əməkdaşlıq edib. Bir müddət Türkiyədə yaşadıqdan sonra 1909-cu ildə Gəncəyə qayıdıb.

Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasının yaradılması
1917-ci il Fevral inqilabından sonra Nəsib bəy Yusifbəyli Gəncədə Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyasını yaradıb. Partiya Rusiyanın federativ əsaslarla yenidən qurulmasını və milli ərazilərə muxtariyyət verilməsini müdafiə edirdi. 1917-ci ilin iyununda təşkilat Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin rəhbərlik etdiyi “Müsavat” partiyası ilə birləşib. Yusifbəyli birləşmiş partiyanın proqramının hazırlanmasında iştirak edib və Mərkəzi Komitənin üzvü seçilib.

İstiqlal Bəyannaməsi və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması
28 may 1918-ci ildə Tiflisdə Azərbaycan Milli Şurasının tarixi iclasında Azərbaycanın müstəqilliyi elan edildi. Nəsib bəy Yusifbəyli müstəqilliyin lehinə səs verən Milli Şura üzvlərindən və altı bənddən ibarət İstiqlal Bəyannaməsini imzalayan şəxslərdən biri idi. Bu sənədlə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması rəsmən elan edildi.

Maarif naziri kimi fəaliyyəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk hökumətində Nəsib bəy Yusifbəyli maliyyə və xalq maarifi naziri vəzifələrini tutub. Sonrakı hökumət kabinetlərində xalq maarifi və dini etiqad naziri kimi fəaliyyət göstərib. Onun təqdimatı ilə 28 avqust 1918-ci ildə Azərbaycan məktəblərinin milliləşdirilməsi haqqında qərar qəbul edilib. Təhsilin milli əsaslar üzərində qurulması və Azərbaycan dilində tədrisin genişləndirilməsi həmin dövrün əsas maarifçilik istiqamətlərindən idi.

Azərbaycan Parlamentində fəaliyyəti
Nəsib bəy Yusifbəyli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentində “Müsavat” və bitərəflər fraksiyasında təmsil olunub. Parlament fəaliyyəti ilə yanaşı, o, Cümhuriyyətin müxtəlif hökumət kabinetlərində mühüm dövlət vəzifələri yerinə yetirib.

Nəsib bəy Yusifbəyli baş nazir kimi
1919-cu ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dördüncü hökumət kabinetinin yaradılması Nəsib bəy Yusifbəyliyə tapşırıldı. 14 aprel 1919-cu ildə formalaşdırılan hökumətdə o, Nazirlər Şurasının sədri və daxili işlər naziri vəzifələrini tutdu. 22 dekabr 1919-cu ildə isə özünün ikinci, Cümhuriyyətin sayca beşinci hökumət kabinetini təşkil etdi və 1920-ci ilin martınadək hökumətə rəhbərlik etdi.

Azərbaycanın beynəlxalq tanınması dövrü
Nəsib bəy Yusifbəylinin hökumətə rəhbərlik etdiyi dövrün mühüm hadisələrindən biri Azərbaycanın müstəqilliyinin 11 yanvar 1920-ci ildə Paris Sülh Konfransının Ali Şurası tərəfindən de-fakto tanınması oldu. Bu hadisə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin beynəlxalq diplomatik fəaliyyətində mühüm mərhələ təşkil edirdi.

1920-ci il və həyatının sonu
1920-ci ilin martında Nəsib bəy Yusifbəylinin rəhbərlik etdiyi hökumət istefa verdi. Aprel işğalından və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra o, Bakını tərk etdi. Nəsib bəy Yusifbəyli 1920-ci ilin mayında Kürdəmir yaxınlığında həyatını itirdi. Onun siyasi fəaliyyəti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması, milli təhsil sisteminin qurulması, parlamentçilik və dövlət idarəçiliyi tarixi ilə sıx bağlıdır.