Onkoloq

Onkoloq xərçəng və digər bədxassəli şiş xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və pasiyentlərin uzunmüddətli müşahidəsi ilə məşğul olan həkim-mütəxəssisdir. Onkologiya müxtəlif orqan və toxumalarda yaranan şişlərin öyrənilməsi, onların mərhələsinin müəyyənləşdirilməsi və uyğun müalicə strategiyasının seçilməsini əhatə edir. Onkoloq müalicə prosesində cərrah, radioloq, patoloq, radioterapevt və digər mütəxəssislərlə birlikdə multidissiplinar komandanın tərkibində fəaliyyət göstərə bilər.

Onkoloqun əsas fəaliyyət sahələri
Onkoloq şiş xəstəliyi şübhəsi olan pasiyentin müayinələrini qiymətləndirir, biopsiya və görüntüləmə nəticələrini nəzərdən keçirir və xəstəliyin növü ilə mərhələsinə uyğun müalicə planının hazırlanmasında iştirak edir. Müalicə kimyaterapiya, immunoterapiya, hədəflənmiş terapiya, hormonal terapiya, radioterapiya və cərrahi müdaxilənin müxtəlif kombinasiyalarından ibarət ola bilər. Müalicə seçimi şişin bioloji xüsusiyyətlərinə və pasiyentin ümumi vəziyyətinə görə fərdiləşdirilir.

Tibbi onkoloq
Tibbi onkoloq xərçəngin əsasən dərman vasitələri ilə müalicəsi üzrə ixtisaslaşır. Kimyaterapiya, immunoterapiya, hədəflənmiş dərmanlar və hormonal müalicə bu sahəyə daxildir. Müasir onkologiyada şiş toxumasının molekulyar və genetik xüsusiyyətlərinin müəyyən edilməsi bəzi pasiyentlər üçün daha uyğun dərmanların seçilməsinə kömək edə bilər.

Onkoloji cərrah
Onkoloji cərrah şişlərin cərrahi yolla çıxarılması üzrə ixtisaslaşmış həkimdir. Əməliyyat zamanı şişin özü ilə yanaşı, xəstəliyin xüsusiyyətindən asılı olaraq ətraf toxumaların və limfa düyünlərinin bir hissəsi də çıxarıla bilər. Cərrahiyyənin məqsədi və həcmi şişin yerləşməsi, ölçüsü, mərhələsi və digər klinik amillərə əsasən müəyyən edilir.

Radioterapiya və onkoloji müalicə
Radioterapiya yüksək enerjili şüalardan istifadə etməklə şiş hüceyrələrinin məhv edilməsinə və ya böyüməsinin zəiflədilməsinə yönəlmiş müalicə üsuludur. Şüa müalicəsi bəzi xəstəliklərdə əsas müalicə, digərlərində isə əməliyyat və dərman terapiyası ilə birlikdə tətbiq edilə bilər. Müalicənin planlaşdırılması zamanı şişin dəqiq yerləşməsi və sağlam toxumaların qorunması nəzərə alınır.

Xərçəngin diaqnostikası
Onkoloji xəstəliklərin diaqnostikasında laborator analizlər, ultrasəs, kompüter tomoqrafiyası, maqnit-rezonans tomoqrafiyası, PET/CT və digər görüntüləmə üsullarından istifadə edilə bilər. Şişin dəqiq növünü müəyyən etmək üçün çox vaxt biopsiya aparılır və götürülmüş toxuma patoloji müayinədən keçirilir. Diaqnozdan sonra xəstəliyin yayılma dərəcəsi müəyyən edilərək mərhələləndirmə aparılır.

Xərçəngin mərhələləndirilməsi
Şişin mərhələsi onun ölçüsü, yaxın toxumalara yayılması, limfa düyünlərinin vəziyyəti və uzaq metastazların olub-olmaması kimi göstəricilərlə müəyyən edilir. Mərhələləndirmə müalicə strategiyasının hazırlanmasına və xəstəliyin gedişinin qiymətləndirilməsinə kömək edir. Müxtəlif xərçəng növləri üçün mərhələləndirmə sistemləri fərqli ola bilər.

Onkologiyada multidissiplinar yanaşma
Müasir onkologiyada xəstənin müalicəsi çox vaxt bir neçə ixtisas üzrə həkimin birgə qərarı ilə planlaşdırılır. Tibbi onkoloq, onkoloji cərrah, radioterapevt, radioloq və patoloq xəstənin nəticələrini birlikdə müzakirə edə bilərlər. Belə yanaşma xəstəliyin bütün xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq uyğun müalicə ardıcıllığının seçilməsinə imkan verir.

Onkoloji xəstələrin müşahidəsi
Müalicə başa çatdıqdan sonra pasiyent müəyyən müddətlərdə nəzarət müayinələrindən keçə bilər. Bu müşahidənin məqsədi xəstəliyin təkrarlanmasını mümkün qədər erkən aşkar etmək, müalicənin gecikmiş təsirlərini qiymətləndirmək və ümumi sağlamlıq vəziyyətini izləməkdir. Nəzarət proqramının tezliyi və istifadə olunan müayinələr xərçəngin növünə və əvvəlki müalicəyə uyğun müəyyən edilir.

Onkoloq və hematoloq-onkoloq arasındakı fərq
Onkoloq əsasən bərk şişlərin və digər onkoloji xəstəliklərin müalicəsi ilə məşğul ola bilər. Hematoloq-onkoloq isə leykemiya, limfoma, mieloma və digər qan və limfa sistemi xərçəngləri üzrə ixtisaslaşır. Bu sahələr bir-birinə yaxın olduğu üçün bəzi tibb sistemlərində tibbi onkologiya və hematologiya eyni mütəxəssisin fəaliyyət sahəsinə daxil ola bilər.