#ordubad rayonu
Ordubad rayonu
Ordubad rayonu haqqında ümumi məlumat
Ordubad rayonu Naxçıvan Muxtar Respublikasının cənub-şərqində yerləşən qədim yaşayış məskənlərindən biridir. Rayon inzibati ərazi vahidi kimi 8 avqust 1930-cu ildə yaradılıb. 1963-cü ildə ləğv edilərək Culfa rayonunun tərkibinə verilsə də, 1965-ci ildə yenidən müstəqil rayon kimi təşkil olunub. Ordubad adına ilk dəfə V əsrin yazılı mənbələrində rast gəlindiyi bildirilir.
Rayonun inzibati mərkəzi Ordubad şəhəridir. Rayonun ərazisi 978,99 kvadrat kilometr, əhalisi isə 1 iyun 2025-ci il tarixinə 50 863 nəfərdir. Ordubad rayonu cənubdan İranla, şimaldan və şərqdən Ermənistanla həmsərhəddir, qərbdən isə Culfa rayonu ilə qonşudur.
Ordubad şəhəri
Ordubad şəhəri özünəməxsus memarlıq quruluşu və tarixi məhəllələri ilə seçilir. Şəhər 1977-ci ildə tarix-memarlıq qoruğu elan edilib. 2024-cü il fevralın 21-də isə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Ordubad” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu yaradılıb.
Şəhərin tarixi məhəllələri, məscidləri, kəhrizləri, hamamı, buzxanası və digər tikililəri Ordubadın keçmiş şəhər mədəniyyəti haqqında təsəvvür yaradır. XVII əsrin əvvəllərində burada Cümə məscidi, mədrəsə, buzxana, qeysəriyyə, hamam və karvansaraların inşa edildiyi rəsmi məlumatlarda qeyd olunur.
Ordubad rayonunun kəndləri
Ordubad rayonunda şəhər və qəsəbələrlə yanaşı çoxsaylı kənd yaşayış məntəqələri yerləşir. Dövlət Statistika Komitəsinin inzibati ərazi təsnifatına əsasən rayonda 1 şəhər, 3 qəsəbə və 43 kənd mövcuddur.
Rayonun kəndləri arasında Aza, Darkənd, Azadkənd, Aşağı Əndəmic, Aşağı Əylis, Dəstə, Vənənd, Dırnıs, Kələki, Unus, Pəzməri, Üstüpü, Biləv, Tivi, Bist, Nəsirvaz və digər yaşayış məntəqələri var. Bu kəndlər dağlıq və dağətəyi ərazilərdə yerləşməsi, təbii mənzərələri və tarixi irsi ilə fərqlənir.
Ordubadın təbiəti
Ordubad rayonu zəngin və müxtəlif təbiəti ilə seçilir. Rayon ərazisində Naxçıvan Muxtar Respublikasının ən yüksək nöqtəsi olan Qapıcıq zirvəsi yerləşir. Zirvənin hündürlüyü 3904 metrdir.
Dağlıq ərazilər, çay vadiləri və yüksək yaylaqlar rayonun təbii landşaftını formalaşdırır. Ordubad ərazisində yerləşən Həsən Əliyev adına Milli Park da bölgənin təbiətinin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Gəmiqaya və qədim irs
Ordubadın ən tanınmış tarixi məkanlarından biri Gəmiqayadır. Qayaüstü təsvirlər və qədim yaşayış izləri bölgədə minilliklər ərzində insan məskunlaşmasının olduğunu göstərən mühüm arxeoloji materiallar hesab edilir.
Rəsmi məlumatlara görə, Qapıcıq dağının cənub-şərq yamacındakı Qaranquş yaylağında Tunc və İlk Dəmir dövrlərinə aid qaya parçaları üzərində ov və rəqs səhnələri, müxtəlif işarələr və damğalar aşkar edilib. Bu nümunələr qədim insanların həyat tərzini və dünyagörüşünü öyrənmək üçün əhəmiyyətlidir.
Ordubadın tarixi abidələri
Rayon ərazisi müxtəlif dövrlərə aid çoxsaylı tarixi və arxeoloji abidələrlə zəngindir. Rəsmi rayon məlumatında burada 291 tarixi abidənin olduğu bildirilir. Onların arasında dünya, ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr var.
Ordubad şəhərində Cümə, Anbaras, Sərşəhər, Dilbər və Təkeşiyi məscidləri, qədim kəhriz sistemi, buzxana və digər tarixi tikililər qorunur. Rayonun kəndlərində də müxtəlif dövrlərə aid məscidlər və arxeoloji abidələr mövcuddur.
Ordubad şəhərinin tarixi irsi beynəlxalq səviyyədə də diqqət çəkir. Şəhər 2001-ci ildə UNESCO-nun Ümumdünya İrsinin İlkin Siyahısına daxil edilib. Daha sonra “Ordubad” Tarix-Memarlıq Qoruğu ICESCO-nun İslam Dünyası İrsinin İlkin Siyahısına daxil edilib.
Ordubadın iqtisadi həyatı
Ordubad tarixən ticarət yollarının üzərində yerləşən mühüm yaşayış məntəqələrindən biri olub. Rəsmi məlumatlara əsasən, şəhər Yaxın və Orta Şərq ölkələri ilə ticarət əlaqələri saxlayıb. Bölgədə xüsusilə bağçılıq, üzümçülük və ipəkçilik inkişaf edib.
Ordubadın adı ənənəvi kənd təsərrüfatı məhsulları ilə də tanınır. Rayonun təbii şəraiti meyvəçilik və digər kənd təsərrüfatı sahələrinin inkişafı üçün imkan yaradır.
Ordubadın tanınmış şəxsiyyətləri
Ordubad Azərbaycan mədəniyyəti, elmi və ədəbiyyatına mühüm töhfələr vermiş bir sıra tanınmış şəxsiyyətlərin vətənidir. Bu sırada astronom və riyaziyyatçı Nəsrəddin Tusi, yazıçı Məmməd Səid Ordubadi, alim Yusif Məmmədəliyev və maarifçi Məhəmməd Tağı Sidqi xüsusi yer tutur.
Rayonda bu şəxsiyyətlərin irsini yaşadan muzeylər də fəaliyyət göstərir. Yusif Məmmədəliyevin, Məmməd Səid Ordubadinin və Məhəmməd Tağı Sidqinin ev-muzeyləri Ordubadın mədəni irsinin mühüm hissəsidir.
