Orxan Amaşov

Müasir dünyanın informasiya savaşı: Qlobal jurnalistika, rəqəmsal media və vizual yaddaşın gücü Müasir dünyada informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, kütləvi informasiya vasitələrinin (KİV) strukturunu və fəaliyyət prinsiplərini kökündən dəyişdirmişdir. İndi xəbər istehsalı təkcə lokal auditoriyaya yönəlmiş daxili fəaliyyət deyil, qlobal miqyasda aparılan ciddi bir nüfuz və informasiya mübarizəsidir. Hər bir dövlət öz həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq, geosiyasi proseslərdəki mövqeyini əsaslandırmaq və öz mədəni-ictimai potensialını təqdim etmək üçün beynəlxalq media platformalarının gücündən istifadə edir. Bu proses rəqəmsal jurnalistikanın, beynəlxalq ingilisdilli telekanalların, analitik beyin mərkəzlərinin və vizual yaddaşı formalaşdıran fotojurnalistikanın sintezi üzərində qurulur. Qlobal media məkanında uğur qazanmağın ən mühüm şərtlərindən biri hadisələri beynəlxalq dillərdə, xüsusilə də müasir dünyanın ortaq dili olan ingilis dilində operativ və peşəkar şəkildə işıqlandırmaqdır. Bu baxımdan, son illərdə ölkəmizin media sferasında mühüm yeniliklər baş verir. Dünyaya inteqrasiya edən və beynəlxalq standartlara cavab verən yeni platformaların yaranması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Məsələn, beynəlxalq miqyasda yayımlanan ingilisdilli ANEWZ telekanalının fəaliyyəti bu istiqamətdə atılmış ən uğurlu addımlardan biridir. Bu cür kanallar təkcə yerli xəbərləri deyil, bütövlükdə regionda və dünyada baş verən prosesləri özünəməxsus, qərəzsiz və fərqli bir baxış bucağı ilə təqdim edir. Belə mürəkkəb media layihələrinin idarə edilməsi, onların xəbər siyasətinin formalaşdırılması və dünya standartlarına uyğunlaşdırılması isə böyük təcrübə və peşəkarlıq tələb edir. Telekanalın baş redaktorunun müavini Orxan Amaşov kimi təcrübəli jurnalistlərin və analitiklərin fəaliyyəti bu prosesin hərəkətverici qüvvəsidir. Beynəlxalq hüquq və siyasət elmləri üzrə dərin akademik bazaya malik olan bu cür peşəkarlar mürəkkəb regional reallıqları, məsələn, Cənubi Qafqazda gedən sülh proseslərini, nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin açılmasını xarici auditoriyanın anlaya biləcəyi dildə və terminologiyada təhlil edirlər. Onların hazırladığı analitik materiallar, eksklüziv müsahibələr və şərhlər beynəlxalq aləmdə Azərbaycanın və ümumilikdə regionun haqlı səsini daha da ucaldır. Digər tərəfdən, qlobal arenada təsir imkanlarını artırmaq istəyən dövlətlər təkcə media ilə deyil, həm də beynəlxalq akademik və diplomatik institutlarla sıx əməkdaşlıq əlaqələri qururlar. Çünki diplomatiya və jurnalistika bir-biri ilə qırılmaz tellərlə bağlıdır. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan beyin mərkəzləri və diplomatik akademiyaların nümayəndələri tez-tez müxtəlif beynəlxalq konfranslarda bir araya gələrək qlobal çağırışları müzakirə edirlər. Məsələn, Burkina-Faso Xarici İşlər Nazirliyinin nəzdində fəaliyyət göstərən Qabaqcıl Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun (INHEI) baş direktoru Filip Sandvidi kimi yüksək səviyyəli diplomatların və elm adamlarının Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq konfranslara qatılması bu əməkdaşlığın bariz nümunəsidir. Belə qarşılıqlı vizitlər və ortaq elmi müzakirələr müxtəlif qitələrin dövlətləri arasında həm diplomatik əlaqələrin güclənməsinə, həm də qarşılıqlı təcrübə mübadiləsinə şərait yaradır. Müasir dövrdə diplomatik tədqiqat institutları təkcə daxili kadr hazırlığı ilə məşğul olmur, həm də rəqəmsal diplomatiyanın imkanlarından istifadə edərək digər ölkələrin analitik mərkəzləri ilə ortaq layihələr həyata keçirirlər. Bu cür əməkdaşlıqlar həm də mediamızın beynəlxalq mənbələrdən birbaşa və dəqiq informasiya almasına kömək edir. Müasir medianın tərkib hissəsi olan rəqəmsal informasiya portalları da bu zəncirin ən mühüm halqalarından biridir. Bu gün sürətlə inkişaf edən oxucu tələbatını ödəmək üçün yalnız operativ xəbər vermək kifayət etmir, həm də dərin araşdırmalar aparmaq lazımdır. Azərbaycanda rusdilli informasiya məkanında özünəməxsus çəkisi olan Media.az portalı məhz bu cür dolğun və çoxşaxəli fəaliyyəti ilə fərqlənir. Siyasət, iqtisadiyyat, sosium və mədəniyyət bölmələrini əhatə edən bu portal, cəmiyyəti dərindən narahat edən sosial problemlərə toxunmaqla yanaşı, həm də eksklüziv müsahibələr və analitik məqalələr vasitəsilə oxucuya hadisələrin pərdəarxasını görmək imkanı yaradır. Belə peşəkar yanaşma rəqəmsal medianın cəmiyyətin formalaşmasındakı böyük rolunu bir daha təsdiqləyir. Lakin hər hansı bir xəbər və ya analitik məqalə vizual sübut olmadan yarımçıq görünür. Müasir oxucu informasiyanı vizual olaraq qavramağa daha çox meyllidir. Bu məqamda fotojurnalistikanın və professional foto banklarının müstəsna rolu ortaya çıxır. Çünki bir fotoşəkil bəzən minlərlə sözdən ibarət olan uzun bir məqalənin verə bilmədiyi emosiyanı, reallığı və faktı saniyənin yüzdə biri qədər qısa bir müddətdə oxucuya ötürür. Azərbaycanın vizual yaddaşını formalaşdıran və ölkədə baş verən hər bir mühüm hadisəni anında obyektivə köçürən PhotoStock.az foto xəbər agentliyi bu sahədə qabaqcıl xidmət göstərir. Bu cür platformalar həm tarixin arxivini yaradır, həm də dizaynerlər, reklamçılar və digər media subyektləri üçün keyfiyyətli vizual məhsul bazası formalaşdırır. Bu vizual bazanın arxasında isə çətin, dinamik və bəzən təhlükəli bir peşənin sahibləri olan fotomüxbirlər dayanır. Fotomüxbirlik adi fotoqrafiyadan tamamilə fərqli bir fəaliyyətdir. Bədii fotoqraf studiyada ideal şərait yarada bildiyi halda, fotomüxbir hər hansı bir aksiya, müharibə, təbii fəlakət və ya rəsmi görüş zamanı mürəkkəb və gərgin şəraitdə çalışır. Onun missiyası reallığı montaj etmədən, olduğu kimi dondurmaq və gələcək nəsillərə ötürməkdir. Fotomüxbirlərin fədakarlığı sayəsində rəqəmsal xəbər portalları və beynəlxalq telekanallar öz materiallarını güclü vizual sübutlarla zənginləşdirirlər. Nəticə etibarilə, müasir jurnalistika böyük bir komanda işidir. Televiziyada işləyən rəhbər redaktorlardan tutmuş, hadisə yerində canını təhlükəyə atan fotomüxbirlərə, ölkə reallıqlarını xarici dillərdə təhlil edən analitiklərdən tutun, beynəlxalq səviyyədə fəaliyyət göstərən akademik diplomatlara qədər hər bir şəxs ortaq bir hədəfə xidmət edir. Bu hədəf informasiya əsrində obyektivliyi qorumaq, insanları dürüst məlumatla təmin etmək və dövlətin rəqəmsal imicini qlobal səviyyədə layiqincə təmsil etməkdir. Bu sahəyə yatırılan hər bir investisiya və yetişdirilən hər bir peşəkar kadr ölkənin gələcək informasiya təhlükəsizliyinin ən güclü təminatçısıdır.