Osmanın Mushafı

İslam dininin müqəddəs kitabı olan Quranın heç bir hərfini dəyişmədən günümüzə qədər gəlib çatmasında üçüncü xəlifə Həzrəti Osmanın (r.ə.) fəaliyyəti müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Osmanın Mushafı, İslam coğrafiyasının genişləndiyi bir dövrdə qiraət fərqliliklərini aradan qaldırmaq və Quranın orijinal vəhy olunduğu şəkildə qorunmasını təmin etmək üçün hazırlanan rəsmi nüsxədir. Mushafın hazırlanma zərurəti Həzrəti Əbu Bəkirin dövründə Quran ayələri bir araya gətirilərək ilk dəfə "Mushaf" (kitab) halına salınmışdı. Lakin Həzrəti Osmanın dövründə İslam dövlətinin sərhədləri müxtəlif millətlərin yaşadığı bölgələrə qədər uzandı. Bu isə fərqli ləhcələrdə oxunuş (qiraət) fərqliliklərinə və bəzi hallarda ixtilaflara yol açırdı. Bu təhlükəni görən xəlifə Osman, Quranın vahid bir nüsxə əsasında çoxaldılması qərarını verdi. Hazırlanma prosesi və Heyət Mushafın çoxaldılması işi Zeyd bin Sabitin başçılığı ilə dörd nəfərlik mütəxəssis heyətə tapşırıldı. Bu prosesdə aşağıdakı prinsiplər əsas götürüldü: Mənbə: Həzrəti Əbu Bəkirin dövründə hazırlanan və Həzrəti Ömərin qızı Həfsa anamızda qalan orijinal nüsxə əsas götürüldü. Ləhcə: Əgər qiraətdə fərqlilik yaranarsa, Quranın vəhy olunduğu Qureyş ləhcəsi üstün tutuldu. Tədqiq: Hər bir ayə ən azı iki şahidin iştirakı ilə yenidən yoxlanıldı. Nüsxələrin paylanması Hazırlanan nüsxələr (tarixi mənbələrə görə 4, 5 və ya 7 ədəd) İslamın mühüm mərkəzlərinə göndərildi: Məkkə, Kufə, Bəsrə, Şam və biri də Mədinədə (İmam Mushaf) saxlanıldı. Bu nüsxələrlə birlikdə xüsusi müəllimlər də göndərildi ki, insanlara Quranın doğru oxunuşunu öyrətsinlər. Bu hadisədən sonra digər fərdi və natamam nüsxələrin istifadəsi qadağan edildi. Osman Mushafının xüsusiyyətləri "Rəsmül-Xətt" (Osman xətti) adlanan bu yazılış tərzi bu gün də çap olunan bütün Quranların əsasını təşkil edir. O dövrdəki nüsxələrdə nöqtə və hərəkə yox idi; bunlar daha sonra oxunuşu asanlaşdırmaq üçün əlavə edilmişdir. Məşhur nüsxələr bu gün haradadır? Dünyanın müxtəlif muzeylərində Həzrəti Osmana aid olduğu deyilən qədim nüsxələr saxlanılır: Daşkənd nüsxəsi: Özbəkistanda saxlanılan və üzərində qan ləkələri olduğu iddia edilən məşhur nüsxə. Topqapı nüsxəsi: İstanbulda Topqapı Sarayında saxlanılan nadir nüsxə. Qahirə nüsxəsi: Misirdə saxlanılan qədim əlyazma.