Özbəkistan Din İşləri Komitəsi

Özbəkistan Respublikası Din İşləri üzrə Komitəsi ölkədə vicdan azadlığı, dini etiqad hüququ, dini təşkilatların fəaliyyəti və dövlət-din münasibətləri sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən rəsmi idarəetmə orqanıdır. Komitə dini icmalarla dövlət qurumları arasında əlaqələrin təşkilində, konfessiyalararası münasibətlərin inkişafında, dini maarifləndirmə və dini təşkilatların fəaliyyətinin qanunvericiliyə uyğunlaşdırılmasında mühüm rol oynayır.

Yaranması və hüquqi statusu

Özbəkistan Din İşləri üzrə Komitəsi 7 mart 1992-ci ildə yaradılıb. Qurumun əsas vəzifəsi ölkədə hər bir şəxsin vicdan və dini etiqad azadlığının təmin olunmasına, vətəndaşların dinə münasibətindən asılı olmayaraq bərabərliyinin qorunmasına və dini təşkilatlarla bağlı münasibətlərin dövlət səviyyəsində tənzimlənməsinə xidmət etməkdir.

Komitənin fəaliyyəti Özbəkistan Konstitusiyası, qanunlar, Prezidentin fərman və sərəncamları, parlament qərarları və Nazirlər Kabinetinin normativ sənədləri əsasında həyata keçirilir.

2025-ci ildə Komitənin fəaliyyəti və təşkilati strukturu ilə bağlı yenilənmiş əsasnamə təsdiqlənib. Bu sənəd qurumun vəzifələrini, strukturunu və səlahiyyətlərini daha ətraflı müəyyənləşdirir.

Əsas fəaliyyət istiqamətləri

Komitənin əsas istiqamətlərindən biri dini sahədə vahid dövlət siyasətinin həyata keçirilməsidir. Bu siyasət dini etiqad azadlığının qorunması ilə yanaşı, dini təşkilatların qanunvericiliyə uyğun fəaliyyətini də nəzərdə tutur.

Qurum dövlət və ictimai təşkilatların dini məsələlər üzrə əməkdaşlığını əlaqələndirir. Dini icmaların fəaliyyəti, dini təhsil, dini ədəbiyyat və konfessiyalararası münasibətlərlə bağlı məsələlər də Komitənin fəaliyyət dairəsinə daxildir.

Eyni zamanda dini radikallaşmanın və ekstremist ideologiyaların qarşısının alınmasına yönəlmiş maarifləndirmə fəaliyyətləri dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi həyata keçirilir.

Vicdan və dini etiqad azadlığı

Özbəkistan qanunvericiliyində vətəndaşların dini etiqad azadlığı tanınır. İnsan dini qəbul etmək, dəyişmək və ya heç bir dinə mənsub olmamaq hüququna malikdir.

Din İşləri üzrə Komitənin fəaliyyətinin əsas prinsiplərindən biri müxtəlif dini konfessiyaların hüquqlarının qorunması və onların qanun qarşısında bərabərliyinin təmin edilməsidir.

Bu baxımdan Komitə dini təşkilatlarla dövlət arasında əlaqələndirici institutlardan biri kimi çıxış edir.

Dini təşkilatlarla iş

Özbəkistanda müsəlman icmaları ilə yanaşı pravoslav, katolik, protestant, yəhudi, bəhai və digər dini icmalar fəaliyyət göstərir.

Komitə bu təşkilatların fəaliyyəti ilə bağlı dövlət siyasətinin həyata keçirilməsində iştirak edir. Dini icmaların qanunvericilik çərçivəsində fəaliyyəti, hüquqi məsələlər və dövlət qurumları ilə münasibətlər bu istiqamətə daxildir.

Dini müxtəlifliyin qorunması və müxtəlif konfessiyalar arasında qarşılıqlı hörmətin inkişaf etdirilməsi də dövlətin dini siyasətinin mühüm hissəsidir.

Konfessiyalararası Şura

Din İşləri üzrə Komitənin yanında müxtəlif dini icmaların nümayəndələrini bir araya gətirən Konfessiyalararası Şura fəaliyyət göstərir.

Şurada Özbəkistan müsəlmanlarının dini rəhbərliyi ilə yanaşı Rus Pravoslav Kilsəsi, Roma Katolik Kilsəsi, erməni apostol icması, protestant və digər dini təşkilatların nümayəndələri iştirak edirlər.

Şuranın məqsədi dini icmalar arasında dialoqun möhkəmləndirilməsi, qarşılıqlı anlaşmanın inkişaf etdirilməsi və müxtəlif konfessiyaları maraqlandıran məsələlərin müzakirəsi üçün platforma yaratmaqdır.

Dini təhsil və mütəxəssis hazırlığı

Komitənin sistemində dini-maarifləndirici sahədə ixtisasartırma və yenidən hazırlıq üzrə xüsusi institut fəaliyyət göstərir.

Bu qurum dini sahədə çalışan mütəxəssislərin bilik və bacarıqlarının artırılması, dini maarifləndirmənin elmi və hüquqi əsaslarla aparılması üçün nəzərdə tutulub.

Dini təhsilin keyfiyyəti, müasir ictimai proseslərin düzgün qiymətləndirilməsi və dini mətnlərin elmi yanaşma ilə öyrənilməsi Özbəkistanın dini siyasətində mühüm istiqamətlərdən hesab olunur.

Regional strukturlar

Din İşləri üzrə Komitənin yalnız Daşkənddə yerləşən mərkəzi aparatı deyil, regional idarələri də mövcuddur.

Komitənin Qaraqalpaqıstan Respublikası, Özbəkistanın vilayətləri və Daşkənd şəhəri üzrə ərazi idarələri fəaliyyət göstərir. Rayon və şəhər səviyyəsində də dini məsələlər üzrə məsul mütəxəssislər fəaliyyət göstərə bilirlər.

Bu struktur dövlətin dini siyasətinin ölkənin müxtəlif regionlarında koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir.

2026-cı ildə fəaliyyət istiqamətləri

2026-cı ildə Komitənin fəaliyyətində vicdan azadlığının qorunması, dini tolerantlığın gücləndirilməsi, konfessiyalararası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi və sağlam mənəvi mühitin yaradılması prioritet istiqamətlər olaraq qalır.

Özbəkistanın 2030-cu ilədək inkişaf strategiyası çərçivəsində dini maarifləndirmə, ictimai həmrəylik və müxtəlif dini icmalar arasında konstruktiv münasibətlərin inkişafı üzrə layihələr həyata keçirilir.

Tarixi İslam elmi və maarifçilik irsinin öyrənilməsi və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması da ölkənin dini-mədəni siyasətində mühüm yer tutur.

Rəhbərlik

2026-cı ildə Özbəkistan Respublikası Din İşləri üzrə Komitəsinə Sodiqjon Toshboyev rəhbərlik edir.

Komitə sədri dövlətin dini siyasətinin həyata keçirilməsinə, qurumun struktur bölmələrinin fəaliyyətinə və dini təşkilatlarla dövlət orqanları arasında əməkdaşlığın koordinasiyasına rəhbərlik edir.

Eyni zamanda Komitə yanında fəaliyyət göstərən Konfessiyalararası Şuraya da Komitə sədri rəhbərlik edir.

Özbəkistanın dini həyatında rolu

Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın ən böyük əhalisinə malik ölkələrindən biridir və İslam ölkənin tarixi və mədəni inkişafında mühüm yer tutur. Bununla yanaşı, ölkədə müxtəlif xristian və digər dini icmalar da uzun müddətdir fəaliyyət göstərirlər.

Din İşləri üzrə Komitə bu müxtəlif dini mühit daxilində dövlət-din münasibətlərinin hüquqi və institusional çərçivədə təşkil olunmasına xidmət edir.

Qurumun fəaliyyəti dini etiqad azadlığının qorunması, dini təşkilatlarla əməkdaşlıq, konfessiyalararası dialoq və cəmiyyət daxilində dini tolerantlığın möhkəmləndirilməsi istiqamətlərini birləşdirir.