Özlülük ölçmələri laboratoriyası

Maddənin Axıcılıq Kodu: Özlülük Ölçmələri Laboratoriyası Özlülük ölçmələri laboratoriyası, müxtəlif mayelərin və yarım-bərk maddələrin daxili sürtünmə qabiliyyətini, yəni deformasiyaya və axına qarşı göstərdiyi müqaviməti (özlülüyünü/viskozliyini) təyin edən ixtisaslaşdırılmış elmi-tədqiqat və keyfiyyətə nəzarət mərkəzidir. Elm dünyasında maddələrin axma və deformasiya xüsusiyyətlərini öyrənən sahə reologiya adlanır və bu laboratoriyalar reoloji analizlərin ürəyi hesab olunur. İstehsal olunan bir məhsulun keyfiyyəti, saxlanma müddəti, boru kəmərləri ilə nəql edilməsi və ya sürtkü materialı kimi effektivliyi birbaşa onun özlülük göstəricilərindən asılıdır. Məhz bu səbəbdən neft, kimya, qida, kosmetika və farmasevtika sənayesində bu laboratoriyaların rolu əvəzsizdir. Laboratoriyada Ölçülən Əsas Parametrlər Özlülük laboratoriyalarında mayelərin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq iki əsas özlülük növü ölçülür: Dinamik (mütləq) özlülük: Mayenin axmasına səbəb olan daxili sürtünmə qüvvəsinin kəmiyyət göstəricisidir. Beynəlxalq vahidi Pa·s (Paskal-saniyə) və ya daha çox istifadə olunan cP (Sentipual) ilə ifadə edilir. Kinematik özlülük: Dinamik özlülüyün həmin mayenin sıxlığına olan nisbətidir. Yer cazibəsi qüvvəsinin təsiri altında mayenin axma sürətini xarakterizə edir. Vahidi mm²/s və ya cSt (Sentistoks) olaraq qəbul edilir. Xüsusilə neft məhsullarının və yanacaqların analizində bu göstərici əsas götürülür. Laboratoriya Cihazları və Metodologiya Laboratoriyanın daxili strukturunda analizlərin dəqiqliyini təmin etmək üçün xüsusi viskozimetrlər və temperatur tənzimləyici sistemlər yer alır. Çünki özlülük temperatura qarşı son derece həssasdır; temperatur artdıqca mayelərin özlülüyü azalır (məsələn, qızdırılan balın daha sürətlə axması kimi). Bu səbəbdən ölçmələr mütləq sabit temperatur təmin edən su və ya yağ hamamlarında (termostat daxilində) aparılır. Laboratoriyada tətbiq olunan əsas cihazlar bunlardır: Kapilyar (Şüşə) Viskozimetrlər (Ubbehlohde, Cannon-Fenske): Mayenin şüşə boru daxilindəki dar kapilyardan yer cazibəsinin təsiri ilə müəyyən xətlər arasını keçmə müddətini (saniyə ilə) ölçür. Ən dəqiq kinematik özlülük ölçmə üsullarından biridir. Rotasion Viskozimetrlər: Mayenin daxilinə salınmış bir silindrin və ya diskin (şpindelin) fırlanma sürətinə mayenin göstərdiyi müqaviməti ölçür. Qatı, qeyri-nyuton mayeləri (məsələn, boyalar, şampunlar, ketçuplar) analiz etmək üçün idealdır. Düşən Kürəcik Viskozimetri (Hoppler prinsipi): Maye ilə dolu şüşə borunun daxilində xüsusi kalibrlənmiş kürəciyin düşmə sürətinə əsasən dinamik özlülüyü hesablayır. Sənaye Sahələrində Əhəmiyyəti Özlülük ölçmələri laboratoriyasından çıxan nəticələr bir çox sahədə istehsalat prosesini idarə edir. Neft sənayesində xam neftin borularla nəqli zamanı hansı gücdə nasoslardan istifadə olunacağı və mühərrik yağlarının fəsillərə görə dayanıqlığı (məsələn, 10W-40 yağlarının xüsusiyyətləri) bu laboratoriyada müəyyən edilir. Qida sənayesində sousların, şokoladın ağızda buraxdığı hiss və qablaşdırma rahatlığı, tikintidə isə boyaların divara çəkilərkən axıb tökülməməsi və ya sementin axıcılığı tamamilə bu laboratoriyanın verdiyi reoloji hesabatlar əsasında dizayn edilir.