Palçıq

Palçıq torpaq, gil, lil və digər xırda mineral hissəciklərin su ilə qarışması nəticəsində yaranan yumşaq, nəm kütlədir. Onun qatılığı və yapışqanlığı tərkibindəki hissəciklərin ölçüsündən, mineral tərkibindən və suyun miqdarından asılıdır.

Palçığa yağışdan sonra torpaq səthində, çay və göl sahillərində, bataqlıq ərazilərdə, həmçinin tikinti və qazıntı sahələrində rast gəlinir.

Palçığın yaranması

Palçıq əsasən torpağın islanması və su ilə qarışması nəticəsində əmələ gəlir. Yağıntılar, qarın əriməsi, daşqınlar və suvarma torpağın nəmlənməsinə səbəb olur. Su torpağa hopmadıqda və ya ərazidən kənarlaşmadıqda səthdə palçıqlı qat yarana bilər.

Torpağın tərkibi bu prosesə təsir göstərir. Gil hissəcikləri ilə zəngin torpaqlar suyu daha uzun müddət saxlayır və islandıqda yapışqan olur. Palçıq quruduqda isə tərkibindən və quruma şəraitindən asılı olaraq bərkiyə, səthində çatlar əmələ gələ bilər.

Tərkibi və xüsusiyyətləri

Palçığın tərkibində gil, lil, qum və üzvi qalıqlar müxtəlif nisbətlərdə ola bilər. Bu fərqlər onun rənginə, quruluşuna və su saxlamaq qabiliyyətinə təsir edir.

Suyun miqdarı artdıqca palçıq daha axıcı olur. Sıx və gilli palçıq isə formasını müəyyən müddət saxlaya bilir. Nəm palçıqlı səthlər sürüşkən olduğundan insanların və nəqliyyat vasitələrinin hərəkətini çətinləşdirə bilər.

Palçıq vulkanları ilə əlaqəsi

Adi palçıq əsasən səthdə torpağın islanması nəticəsində yaranır. Palçıq vulkanlarında isə su, qaz və xırda süxur hissəciklərindən ibarət qarışıq yerin dərinliklərindən səthə çıxır. Bu hadisə maqmatik vulkanların lava püskürməsindən fərqlənir.

Azərbaycan palçıq vulkanlarının geniş yayıldığı ölkələrdəndir. Abşeron yarımadası, Qobustan və Xəzər dənizinin Azərbaycan sektoru belə vulkanların mövcud olduğu ərazilər sırasındadır.

İstifadə sahələri

Gil tərkibli torpaq və su qarışıqları ənənəvi tikintidə istifadə olunur. Belə qarışıqlara saman əlavə edilərək çiy kərpic hazırlanır, həmçinin divarların suvanmasında tətbiq edilir.

Müəyyən tərkibli təbii palçıqlar kosmetik vasitələrdə və müalicə prosedurlarında da işlədilir. Bu məqsədlə seçilən palçıqlar adi küçə və ya torpaq palçığından fərqlənir; onların tərkibi və sanitariya baxımından təhlükəsizliyi qiymətləndirilməlidir.