Palma ağacı

Palma ağacı əsasən tropik və subtropik iqlimlərdə yayılan, uzun gövdəsi və iri yarpaqları ilə seçilən bitkilər qrupuna aid ümumi addır. Palmalar Arecaceae fəsiləsinə daxildir və bu ailəyə minlərlə növ daxildir. Onların arasında dekorativ məqsədlə əkilən, meyvə verən və təsərrüfatda istifadə olunan növlər var.

Palmanın xarici görünüşü
Bir çox palma növünün gövdəsi düz, budaqsız və silindrik olur. Yarpaqlar əsasən gövdənin yuxarı hissəsində toplanır və ağaca xarakterik tac görünüşü verir.

Bəzi palmalar hündür ağac formasında böyüyür, digərləri isə kol və ya alçaq bitki şəklində inkişaf edir.

Palma yarpaqları
Palma yarpaqları quruluşuna görə əsasən lələkvari və yelpikvari formalarda olur. Lələkvari yarpaqlarda yarpaqcıqlar uzun mərkəzi ox boyunca yerləşir.

Yelpikvari palmaların yarpaqları isə bir nöqtədən açılan geniş yelpiyi xatırladır.

Palma harada bitir?
Palmaların təbii yayılma ərazisi əsasən isti iqlimli bölgələrdir. Cənub-Şərqi Asiya, Afrika, Mərkəzi və Cənubi Amerika, Karib hövzəsi və Yaxın Şərqdə çoxsaylı palma növlərinə rast gəlinir.

Bəzi növlər quraq və isti ərazilərə, digərləri isə rütubətli tropik meşələrə uyğunlaşıb.

Xurma palması
Xurma palması palma ailəsinin ən tanınmış nümayəndələrindən biridir. Onun meyvəsi olan xurma minilliklərdir Yaxın Şərq və Şimali Afrikada əsas qida məhsullarından biri kimi yetişdirilir.

Xurma palması isti və quraq iqlimə yaxşı uyğunlaşır.

Kokos palması
Kokos palması tropik sahilyanı bölgələrin xarakterik bitkilərindəndir. Onun meyvəsi kokosdur.

Kokosun suyu, ağ hissəsi, yağı və qabığı qida, kosmetika və müxtəlif sənaye sahələrində istifadə olunur.

Yağ palması
Yağ palmasının meyvələrindən palma yağı əldə edilir. Bu bitki xüsusilə tropik bölgələrdə böyük kənd təsərrüfatı əhəmiyyətinə malikdir.

Palma yağı qida sənayesində, kosmetikada və müxtəlif texniki məhsulların istehsalında istifadə olunur.

Dekorativ palmalar
Palmalar park, bağ, bulvar, otel və istirahət məkanlarının yaşıllaşdırılmasında geniş istifadə edilir. Onların iri yarpaqları və fərqli silueti landşaft dizaynında tropik görüntü yaradır.

Vaşinqtoniya, feniks və traxikarpus kimi növlər dekorativ məqsədlə geniş becərilir.

Otaq palmaları
Bəzi palma növləri qapalı məkanlarda da yetişdirilir. Areka, kentia və xamedoreya ev və ofis şəraitində istifadə olunan məşhur dekorativ palmalar sırasındadır.

Otaq palmaları üçün işıq, temperatur, rütubət və düzgün suvarma mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Palmanın kök sistemi
Palmaların kök sistemi klassik ağacların köklərindən müəyyən qədər fərqlənir. Onlarda çoxsaylı nazik və nisbətən bərabər ölçülü köklər inkişaf edir.

Bu köklər bitkinin torpaqda sabit qalmasına və su ilə mineral maddələri mənimsəməsinə kömək edir.

Palma necə böyüyür?
Palmaların inkişafı əsasən gövdənin yuxarı hissəsində yerləşən böyümə nöqtəsi vasitəsilə davam edir. Bir çox palma növündə yalnız bir əsas böyümə nöqtəsi olur.

Bu hissənin ciddi zədələnməsi bəzi növlərdə bitkinin inkişafının dayanmasına səbəb ola bilər.

Çiçəkləmə və meyvə
Palmalar çiçəkli bitkilərdir. Onların çiçəkləri çox vaxt böyük salxımlar şəklində formalaşır.

Növündən asılı olaraq palma xurma, kokos və digər müxtəlif meyvələr verə bilər.

İqlim tələbləri
Palmaların əksəriyyəti isti havanı sevir. Lakin müxtəlif növlərin soyuğa davamlılığı eyni deyil.

Bəzi palmalar yalnız tropik temperaturda yaşaya bilir, müəyyən növlər isə qısa müddətli aşağı temperaturlara daha davamlıdır.

Suvarma
Yeni əkilmiş palmaların kök sistemi formalaşana qədər müntəzəm suvarmaya ehtiyacı olur. Yetkin bitkilərin su tələbatı növdən və iqlim şəraitindən asılıdır.

Həddindən artıq suvarma kök problemlərinə, uzunmüddətli susuzluq isə yarpaqların qurumasına səbəb ola bilər.

Torpaq seçimi
Palma üçün torpağın suyu yaxşı keçirməsi vacibdir. Suyun kök ətrafında uzun müddət qalması bəzi növlərdə çürümə riskini artırır.

Torpağın quruluşu və qida maddələrinin səviyyəsi də palma növünə uyğun olmalıdır.

Palma ağacının budanması
Palmalarda əsasən tamamilə qurumuş və ya təhlükə yaradan yarpaqlar kəsilir. Sağlam yaşıl yarpaqların həddindən artıq budanması bitkinin fotosintez imkanlarını azalda bilər.

Budama zamanı gövdə və böyümə nöqtəsinin zədələnməməsi vacibdir.

Palma ağacının istifadəsi
Palmalar yalnız dekorativ bitki deyil. Müxtəlif növlər qida, yağ, lif, tikinti materialı və əl işləri üçün xammal verir.

Tarixən palma yarpaqları dam örtüyü, səbət və müxtəlif məişət əşyalarının hazırlanmasında da istifadə olunub.

Palma və şəhər landşaftı
İsti iqlimli şəhərlərdə palma prospekt, sahil və parkların xarakterik yaşıllıq elementlərindən biridir. Hündür və incə gövdəsi böyük ərazi tutmadan vertikal yaşıllıq effekti yaradır.

Bununla belə, şəhər mühitində əkiləcək növ yerli temperatur, külək, torpaq və suvarma şəraitinə uyğun seçilməlidir.

Palmanın ömrü
Palma ağaclarının ömrü növdən asılı olaraq ciddi şəkildə dəyişir. Bəzi növlər bir neçə onillik, digərləri isə daha uzun müddət yaşaya bilər.

Böyümə sürəti də iqlim, torpaq, suvarma və bitkinin genetik xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Palmanın təbiətdə rolu
Palmalar təbii ekosistemlərdə müxtəlif heyvanlar üçün qida və yaşayış mühiti yaradır. Meyvələri quşlar və digər heyvanlar tərəfindən yeyilə və toxumların yayılmasına kömək edə bilər.

Tropik bölgələrdə bəzi palma növləri yerli ekosistemin mühüm bitki komponentidir.