Parabadminton

Parabadminton fiziki məhdudiyyəti olan idmançılar üçün uyğunlaşdırılmış badminton növüdür. Oyun raketka, volan və torla keçirilir və əsas badminton qaydalarının böyük hissəsini qoruyur. İdmançılar funksional imkanlarına uyğun idman siniflərində yarışırlar. Parabadminton həm əlil arabasından istifadə edən, həm də ayaqüstə yarışan idmançıları əhatə edir və 2021-ci ildə keçirilən Tokio 2020 Paralimpiya Oyunlarında ilk dəfə Paralimpiya proqramında yer alıb.

Parabadminton nədir?

Parabadminton klassik badmintonun əsas oyun prinsipinə əsaslanır. İdmançılar volanı raketka ilə torun üzərindən rəqibin meydançasına göndərir və rallini qazanaraq xal toplamağa çalışırlar.

Matçlar adətən üç geymdən ikisini qazanan tərəfin qələbəsi ilə başa çatır. Hər geym 21 xal üzərindən oynanılır. Hesab 20:20 olduqda iki xal fərqi tələb olunur, 29:29 hesabında isə 30-cu xalı qazanan tərəf geymi qazanır.

Parabadminton yarışlarının beynəlxalq qaydaları və təsnifat sistemi Dünya Badminton Federasiyası – BWF tərəfindən tənzimlənir.

Parabadminton və badminton arasındakı fərq

Hər iki idman növündə raketka, volan və tor istifadə olunur. Xal sistemi və əsas texniki elementlər də böyük ölçüdə eynidir.

Əsas fərq parabadmintonda idmançıların fiziki məhdudiyyətlərinin yarış nəticəsinə təsirini mümkün qədər azaltmaq üçün təsnifat sisteminin tətbiq edilməsidir.

İdman sinfindən asılı olaraq meydançanın istifadə olunan hissəsində də dəyişiklik ola bilər. Məsələn, WH1, WH2 və SL3 siniflərində fərdi yarışların müəyyən formatlarında yarım meydançadan istifadə edilir.

Bu uyğunlaşdırmalar fərqli funksional imkanlara malik idmançıların daha ədalətli şəraitdə yarışmasına xidmət edir.

Parabadmintonda idman sinifləri

BWF sistemində parabadmintonçular altı əsas idman sinfinə bölünür: WH1, WH2, SL3, SL4, SU5 və SS6.

WH1 və WH2 əlil arabasında yarışan idmançılar üçün nəzərdə tutulmuş siniflərdir.

WH1 sinfində gövdə və aşağı ətraf funksiyalarında daha əhəmiyyətli məhdudiyyətlər olan idmançılar yarışırlar. WH2 sinfində isə əlil arabasından istifadə olunsa da, gövdə funksiyası WH1 ilə müqayisədə daha yaxşı ola bilər.

SL3 və SL4 aşağı ətraf funksiyalarında məhdudiyyət olan ayaqüstü idmançıların sinifləridir. SL3-də hərəkət və balans məhdudiyyəti daha nəzərəçarpan olduğundan fərdi oyunlarda meydançanın uyğunlaşdırılmış hissəsindən istifadə edilir.

SU5 yuxarı ətraf funksiyalarında məhdudiyyəti olan idmançılar üçün nəzərdə tutulur.

SS6 isə boy qısalığı meyarlarına uyğun idmançıların yarışdığı sinifdir. Əvvəlki materiallarda bu sinfə SH6 adı ilə də rast gəlinir.

Parabadmintonda təsnifat nə üçün lazımdır?

Paraidmanda təsnifatın məqsədi yalnız idmançının tibbi diaqnozunu müəyyən etmək deyil. Əsas məsələ funksional məhdudiyyətin konkret idman növündə performansa necə təsir etdiyini qiymətləndirməkdir.

Parabadmintonçu yarışdan əvvəl müvafiq təsnifat prosesindən keçir. Burada idmançının uyğunluq meyarlarına cavab verib-vermədiyi və hansı idman sinfində yarışmalı olduğu müəyyən edilir.

Belə sistem fiziki məhdudiyyətin nəticəyə təsirini azaltmağa və yarışda texnika, taktika, fiziki hazırlıq və idman ustalığının daha böyük rol oynamasına şərait yaratmağa xidmət edir.

Əlil arabasında parabadminton

WH1 və WH2 siniflərində idmançılar əlil arabasından istifadə edirlər. Yarış arabaları sürətli istiqamət dəyişiklikləri və meydançada hərəkət üçün uyğunlaşdırıla bilər.

Bu formatda idmançı eyni anda həm arabanın hərəkətini idarə etməli, həm də raketka ilə zərbələri yerinə yetirməlidir. Buna görə koordinasiya, mövqelənmə və sürətli reaksiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

WH siniflərində fərdi oyun zamanı standart badminton meydançasının yalnız müəyyən hissəsindən istifadə olunur. Cütlük yarışlarında isə fərqli meydança qaydaları tətbiq edilir.

Ayaqüstü parabadminton

SL3, SL4, SU5 və SS6 siniflərində idmançılar ayaqüstə yarışırlar. Lakin funksional xüsusiyyətlər siniflər arasında fərqləndiyi üçün meydançada hərəkət və oyun strategiyası da dəyişə bilər.

SL3 sinfində fərdi yarışlarda yarım meydançadan istifadə olunur. SL4 və SU5 siniflərində isə oyun standart badminton meydançasının daha geniş sahəsində keçirilir.

Ayaqüstü parabadmintonda sürətli istiqamət dəyişiklikləri, balans, raketka texnikası və düzgün mövqelənmə oyunun əsas elementlərindəndir.

Parabadminton yarışları

Parabadmintonda kişi və qadınlar arasında fərdi yarışlarla yanaşı kişi, qadın və qarışıq cütlük kateqoriyaları da keçirilir.

Cütlük yarışlarında idman siniflərinin kombinasiyası xüsusi qaydalarla tənzimlənir. Məqsəd komandalar arasında funksional baxımdan balanslı rəqabət yaratmaqdır.

Beynəlxalq yarış sistemi BWF tərəfindən təşkil edilən və tanınan turnirləri, dünya çempionatlarını və digər yüksək səviyyəli yarışları əhatə edir.

Parabadminton üzrə ilk dünya çempionatı 1998-ci ildə Niderlandın Amersfort şəhərində keçirilib.

Parabadminton Paralimpiya Oyunlarında

Parabadmintonun Paralimpiya proqramına daxil edilməsi idman növünün inkişafında mühüm mərhələ olub. İdman növü Tokio 2020 Paralimpiya Oyunlarında debüt edib. Oyunlar pandemiya səbəbindən 2021-ci ildə keçirilib.

Tokioda parabadminton üzrə 90 idmançı 14 medal yarışında mübarizə aparıb.

Paris 2024 Paralimpiya Oyunlarında proqram genişləndirilib. Burada 60 kişi və 60 qadın olmaqla ümumilikdə 120 parabadmintonçu, 16 medal kateqoriyasında yarışıb.

Beləliklə, parabadminton qısa müddət ərzində Paralimpiya proqramında iştirakçı və yarış kateqoriyalarının sayı artan idman növlərindən birinə çevrilib.

Parabadmintonda fiziki və texniki hazırlıq

Parabadminton yüksək reaksiya sürəti, koordinasiya və raketka texnikası tələb edir. İdmançı rəqibin zərbəsini əvvəlcədən qiymətləndirməli, volanın trayektoriyasına uyğun mövqe tutmalı və qısa müddətdə cavab zərbəsi hazırlamalıdır.

Məşqlər idmançının sinfinə uyğun şəkildə təşkil olunur. Ayaqüstü idmançılarda meydançada hərəkət, balans və istiqamət dəyişiklikləri üzərində işlənə bilər. Əlil arabasında yarışan idmançılarda isə arabanın idarə edilməsi ilə raketka hərəkətlərinin koordinasiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Clear, drop, drive, net shot və smash kimi klassik badminton zərbələri parabadmintonda da oyunun texniki arsenalına daxildir.

Parabadmintonun idmanda rolu

Parabadminton əlilliyi olan insanların həm kütləvi fiziki fəaliyyətə, həm də yüksək səviyyəli yarış idmanına qoşulmasına imkan yaradır.

BWF yarış sisteminin və Paralimpiya proqramının inkişafı müxtəlif ölkələrdə yeni idmançıların bu sahəyə cəlb olunmasına şərait yaradıb. Dünya çempionatları və Paralimpiya Oyunları isə parabadmintonçular üçün beynəlxalq səviyyədə ən mühüm yarış platformaları sırasındadır.

Parabadmintonun əsas xüsusiyyəti badmintonun sürətli və taktiki xarakterini qorumaqla müxtəlif funksional imkanlara malik idmançılar üçün təsnif edilmiş rəqabət mühiti yaratmasıdır.