Paris sülh konfransı

Paris Sülh Konfransı Birinci Dünya müharibəsindən sonra yeni beynəlxalq siyasi düzənin formalaşdırılması və müharibədən sonrakı sülh şərtlərinin müəyyənləşdirilməsi məqsədilə 1919-cu ildə Parisdə başlayan beynəlxalq konfransdır. Konfransda qalib dövlətlərin nümayəndələri məğlub dövlətlərlə bağlanacaq müqavilələri, sərhəd məsələlərini və yeni yaranmış dövlətlərin statusunu müzakirə edirdilər. Azərbaycan tarixi baxımından Paris Sülh Konfransı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin beynəlxalq səviyyədə tanınması uğrunda diplomatik fəaliyyətin əsas mərhələlərindən biri olub.

Azərbaycan nümayəndə heyətinin Parisə göndərilməsi
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökuməti yeni dövlətin beynəlxalq səviyyədə tanınmasını əsas xarici siyasət məqsədlərindən biri hesab edirdi. 1918-ci ilin dekabrında Paris Sülh Konfransında Azərbaycanı təmsil edəcək xüsusi nümayəndə heyəti formalaşdırıldı. Nümayəndə heyətinə Azərbaycan Parlamentinin sədri Əlimərdan bəy Topçubaşov rəhbərlik edirdi, Məmməd Həsən Hacınski isə onun müavini idi. Heyətə Əhməd Ağayev, Əkbər ağa Şeyxülislamov, Mir Yaqub Mehdiyev, Ceyhun Hacıbəyli və Məhəmməd Məhərrəmov da daxil idi.

Əlimərdan bəy Topçubaşovun rəhbərliyi
Əlimərdan bəy Topçubaşov Parisdə Azərbaycan diplomatiyasının əsas nümayəndəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Nümayəndə heyətinin qarşısında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin müstəqilliyini, suverenliyini və beynəlxalq münasibətlərin müstəqil iştirakçısı olmaq hüququnu xarici dövlətlərə təqdim etmək vəzifəsi dayanırdı. Azərbaycan nümayəndələri dövlətin siyasi və iqtisadi vəziyyəti haqqında məlumatların beynəlxalq dairələrə çatdırılması üçün diplomatik görüşlər keçirirdilər.

Vudro Vilsonla görüş
1919-cu il mayın 28-də, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılmasının birinci ildönümündə ABŞ Prezidenti Vudro Vilson Əlimərdan bəy Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi Azərbaycan nümayəndə heyətini qəbul etdi. Görüş Azərbaycan nümayəndələrinin yeni respublikanın mövqeyini böyük dövlətlərin rəhbərliyinə birbaşa çatdırması baxımından mühüm diplomatik hadisə idi.

Azərbaycanın de-fakto tanınması
Paris Sülh Konfransının Azərbaycan üçün ən mühüm nəticələrindən biri 1920-ci il yanvarın 11-də baş verdi. Müttəfiq dövlətlərin Ali Şurası Azərbaycan və Gürcüstan hökumətlərinin de-fakto tanınması haqqında qərar qəbul etdi. 15 yanvar 1920-ci ildə Azərbaycan nümayəndə heyəti Fransa Xarici İşlər Nazirliyinə dəvət edildi və Əlimərdan bəy Topçubaşova qərarla bağlı rəsmi sənəd təqdim olundu.

De-fakto tanınmanın əhəmiyyəti
De-fakto tanınma Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin beynəlxalq mövqeyi baxımından mühüm diplomatik nəticə idi. Bununla belə, de-fakto tanınma tam de-yure tanınma ilə eyni hüquqi status daşımırdı. Parisdə əldə olunan nəticə Azərbaycan nümayəndə heyətinin müstəqil dövlətin beynəlxalq tanınması istiqamətində apardığı diplomatik fəaliyyətin əsas nailiyyətlərindən biri oldu.

Paris Sülh Konfransında Qafqaz məsələsi
Konfransda Cənubi Qafqazdakı siyasi vəziyyət və yeni respublikaların gələcəyi də müzakirə edilirdi. 1920-ci ilin yanvarında Azərbaycan və Gürcüstana mümkün yardım məsələsi Ali Şuranın gündəliyinə çıxarıldı. Müttəfiq dövlətlər bölgəyə qoşun göndərməmək, lakin müəyyən hərbi sursat, silah və ərzaq yardımı göstərmək istiqamətində qərar qəbul etdilər.

Azərbaycan diplomatiyası tarixində Paris Sülh Konfransı
Paris Sülh Konfransı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk böyük beynəlxalq diplomatik təşəbbüslərindən biri kimi tarixə düşüb. Əlimərdan bəy Topçubaşovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətinin fəaliyyəti Azərbaycanın xarici dövlətlərlə siyasi əlaqələrinin qurulması və müstəqilliyinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması istiqamətində mühüm mərhələ təşkil edib. 11 yanvar 1920-ci ildə əldə olunan de-fakto tanınma Azərbaycan diplomatiyası tarixinin əsas hadisələrindən biri hesab edilir.