#penitensiar xidmət
Penitensiar Xidmət
Penitensiar Xidmət Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin baş idarə səlahiyyətli müstəqil struktur qurumudur. Xidmətin əsas vəzifəsi müəyyən müddətə və ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzalarının icrasını təşkil etmək, penitensiar müəssisələrin və istintaq təcridxanalarının fəaliyyətini təmin etmək, məhkumların mühafizəsini və müşayiətini həyata keçirməkdir.
Penitensiar sistem nədir
Penitensiar sistem azadlıqdan məhrum etmə cəzasının icrası ilə bağlı müəssisə və xidmətlərin ümumi sistemidir. Buraya cəzaçəkmə müəssisələri, istintaq təcridxanaları, mühafizə və müşayiət bölmələri və digər aidiyyəti strukturlar daxil ola bilər.
Bu sistemin məqsədi yalnız məhkumun saxlanılması deyil. Cəzanın qanunvericiliyə uyğun icrası, təhlükəsizlik, intizam, insan hüquqlarının qorunması və məhkumların islahına yönəlmiş tədbirlər də penitensiar fəaliyyətin mühüm hissəsidir.
Azərbaycanda bu istiqamətdə əsas icraedici qurum Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətidir.
Əsas vəzifələri
Penitensiar Xidmət müəyyən müddətə və ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzalarının icrasını təşkil edir.
Xidmət penitensiar müəssisələrin və istintaq təcridxanalarının fəaliyyətini əlaqələndirir, saxlanılan şəxslərin mühafizəsi və müşayiətini təmin edən strukturların işini təşkil edir.
Rejim və təhlükəsizliyin təmin olunması, daxili qaydalara əməl edilməsi və penitensiar müəssisələrdə qanunçuluğun qorunması da xidmətin fəaliyyət istiqamətlərinə daxildir.
Cəzaçəkmə müəssisələri
Cəzaçəkmə müəssisələri məhkəmə hökmü ilə azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin cəza çəkdiyi müəssisələrdir.
Məhkumun hansı rejimli müəssisədə saxlanılması hökmün, törədilmiş cinayətin xarakterinin və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər meyarların əsasında müəyyən edilir.
Müəssisələrdə təhlükəsizlik, nəzarət, yaşayış şəraiti, görüşlər, əmək və digər gündəlik proseslər qanunvericiliklə tənzimlənir.
İstintaq təcridxanaları
İstintaq təcridxanası ilə cəzaçəkmə müəssisəsi eyni anlayış deyil. İstintaq təcridxanalarında əsasən barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilmiş və cinayət prosesi davam edən şəxslər saxlanılır.
Belə şəxslərin təqsiri barədə yekun hökm hələ qüvvəyə minməmiş ola bilər. Buna görə onların hüquqi statusu məhkumların statusundan fərqlənir.
İstintaq təcridxanalarında rejim, təhlükəsizlik, görüşlər və digər məsələlər ayrıca hüquqi normalarla tənzimlənir.
Məhkumların islahı
Penitensiar sistemdə cəzanın icrası ilə yanaşı məhkumların islahı və cəmiyyətə gələcək reinteqrasiyası da mühüm məqsədlərdən biridir.
Məhkumlarla tərbiyəvi iş, əmək fəaliyyəti, təhsil və digər proqramlar onların qanuna uyğun davranış vərdişlərinin formalaşdırılmasına xidmət edə bilər.
Bu yanaşmanın məqsədi şəxsin cəza müddəti başa çatdıqdan sonra yenidən cinayət törətmə riskini azaltmaqdır.
Təhlükəsizlik və rejim
Penitensiar müəssisələrdə təhlükəsizlik xüsusi rejim qaydaları əsasında təmin olunur. Məhkumların hərəkəti, görüşlər, əşyaların müəssisəyə daxil edilməsi və digər proseslər nəzarət altında həyata keçirilir.
Əməkdaşlar daxili təhlükəsizliyin qorunması, qaçış və digər hüquq pozuntularının qarşısının alınması ilə məşğul olurlar.
Eyni zamanda təhlükəsizlik tədbirləri saxlanılan şəxslərin hüquq və ləyaqətinə hörmət prinsipləri ilə uzlaşdırılmalıdır.
Mühafizə və müşayiət
Penitensiar Xidmət sistemində məhkumların və həbs edilmiş şəxslərin mühafizəsi və müəyyən hallarda bir yerdən digər yerə müşayiəti təşkil olunur.
Müşayiət məhkəmə, başqa penitensiar müəssisə və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulan digər istiqamətlər üzrə həyata keçirilə bilər.
Bu proseslərin təhlükəsizliyi xüsusi hazırlıq keçmiş əməkdaşlar və aidiyyəti hərbi strukturlar tərəfindən təmin edilir.
Məhkumların tibbi təminatı
Penitensiar müəssisələrdə saxlanılan məhkum və təqsirləndirilən şəxslərin tibbi müayinə və müalicəsinin təşkili Ədliyyə Nazirliyinin Tibb baş idarəsi tərəfindən həyata keçirilir.
Bu səbəbdən tibbi xidmətlə Penitensiar Xidmətin funksiyalarını bir-birindən fərqləndirmək vacibdir.
Tibbi təminat profilaktika, müayinə, müalicə və digər səhiyyə tədbirlərini əhatə edə bilər.
İnsan hüquqları və humanizm
Penitensiar Xidmət öz fəaliyyətində qanunçuluq, humanizm və insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına hörmət prinsiplərini rəhbər tutur.
Məhkum azadlıqdan məhrum edilsə də, qanunla məhdudlaşdırılmayan digər hüquqlarını saxlayır.
Bu səbəbdən saxlanma şəraiti, tibbi xidmət, ailə ilə əlaqə, müraciət etmək hüququ və digər məsələlər penitensiar sistemdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Probasiya Xidmətindən fərqi
Penitensiar Xidmət və Probasiya Xidməti fərqli funksiyalara malikdir.
Penitensiar Xidmət əsasən azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərlə və cəzaçəkmə müəssisələri ilə işləyir. Probasiya Xidməti isə əsasən cəmiyyətdən təcridetmə ilə əlaqədar olmayan cəzaların və probasiya nəzarətinin icrası ilə məşğul olur.
Yəni penitensiar sistem həbs və azadlıqdan məhrumetmə ilə, probasiya sistemi isə şəxsin müəyyən şərtlərlə cəmiyyət daxilində nəzarətdə qalması ilə daha çox əlaqəlidir.
2026-cı ildə rəhbərlik
2026-cı ildə Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar Xidmətinə Mirsaleh Miradil oğlu Seyidov rəhbərlik edir.
O, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının ədliyyə nazirinin müavini və Penitensiar Xidmətin rəisidir. Mirsaleh Seyidov bu vəzifəyə 10 iyul 2023-cü ildə təyin olunub.
Penitensiar Xidmət Ədliyyə Nazirliyinin strukturunda baş idarə səlahiyyətli müstəqil struktur qurumu kimi fəaliyyət göstərir.
