Perfokartların birləşdirmə xəritəsi

Perfokartların birləşdirmə xəritəsi perfokartlarla işləyən erkən hesablama və məlumat emalı sistemlərində kartlardakı məlumatların avadanlığın müxtəlif funksiyaları ilə necə əlaqələndirildiyini göstərən texniki sxem və ya proqramlaşdırma sənədidir. Belə xəritələr perfokart maşınlarının sazlanması, məlumat sahələrinin təyin edilməsi və kommutasiya panelində tələb olunan elektrik əlaqələrinin qurulması üçün istifadə edilə bilərdi. Perfokart texnologiyası XX əsrdə kompüterlərin və elektron məlumat bazalarının geniş yayılmasından əvvəl məlumatların saxlanması və avtomatik emalı üçün mühüm vasitələrdən biri olub.

Perfokart nədir?
Perfokart xüsusi karton vərəq üzərində müəyyən mövqelərdə açılmış deşiklər vasitəsilə məlumat saxlayan informasiya daşıyıcısıdır. Hər bir deşiyin yerləşdiyi mövqe müəyyən rəqəm, hərf və ya başqa məlumatı ifadə edə bilərdi.
Kartlar xüsusi perforatorlarda hazırlanır, daha sonra oxuyucu, çeşidləyici və hesablama maşınlarında emal edilirdi.

Birləşdirmə xəritəsi nə üçün istifadə olunurdu?
Perfokart sistemlərində məlumatların hansı sütunlardan oxunacağı və maşının hansı əməliyyatları yerinə yetirəcəyi əvvəlcədən müəyyənləşdirilməli idi.
Birləşdirmə xəritəsi operator və texniki işçilər üçün həmin əlaqələrin sxematik təsvirini verə bilərdi. Bu sənəd vasitəsilə məlumat sahələrinin maşının hesablama, çeşidləmə və çap funksiyaları ilə əlaqəsi göstərilirdi.

Kommutasiya paneli
Bir sıra perfokart maşınlarında proqramlaşdırma müasir proqram kodu ilə deyil, xüsusi kommutasiya panelində elektrik naqillərinin müəyyən yuvalara qoşulması vasitəsilə həyata keçirilirdi.
Paneldə qurulan əlaqələr maşına perfokartın hansı sütunlarını oxumağı, məlumatları necə emal etməyi və nəticəni hansı formada çıxarmağı müəyyən edə bilirdi.

Birləşdirmə sxemi
Birləşdirmə xəritəsi mahiyyət etibarilə kommutasiya panelinin sazlanması üçün sxem funksiyası daşıya bilərdi. Burada giriş, hesablama və çıxış funksiyalarına uyğun əlaqələr qeyd edilirdi.
Belə sxemlər xüsusilə eyni əməliyyatın mütəmadi təkrarlanması zamanı avadanlığın düzgün sazlanmasına kömək edirdi.

Perfokartlarda məlumatın yerləşməsi
Klassik perfokartlarda məlumat müəyyən sütun və sətirlər üzrə kodlaşdırılırdı. Müxtəlif perfokart standartlarında sütunların sayı və kodlaşdırma üsulları fərqli ola bilərdi.
XX əsrdə xüsusilə 80 sütunlu perfokart formatı hesablama və məlumat emalı sistemlərində geniş yayılmışdı.

Məlumatların kodlaşdırılması
Perfokartda açılan deşiklərin mövqeyi xüsusi kod sisteminə uyğun olaraq hərf və rəqəmləri ifadə edirdi.
Oxuyucu qurğu kartdakı deşikləri müəyyən edir və onları elektrik siqnallarına çevirərək maşının digər hissələrinə ötürürdü.

Perfokart maşınları
Perfokartlarla işləyən sistemlər yalnız kompüterlərdən ibarət deyildi. Məlumatların hazırlanması və emalı üçün perforator, verifikator, çeşidləyici, tabulyator və kart oxuyucu kimi müxtəlif avadanlıqlardan istifadə olunurdu.
Bu maşınlar böyük həcmdə statistik, maliyyə və inzibati məlumatların emalını sürətləndirirdi.

Tabulyatorlar
Tabulyator perfokartlarda kodlaşdırılmış məlumatları oxuyan, müəyyən hesablamalar aparan və nəticələri çap edə bilən elektromexaniki maşın idi.
Tabulyatorun hansı məlumatları emal edəcəyi çox vaxt kommutasiya panelində yaradılan əlaqələr vasitəsilə müəyyən olunurdu.

Perfokartların proqramlaşdırmada rolu
Erkən kompüter sistemlərinin bir hissəsində proqram və məlumat perfokartlar vasitəsilə maşına daxil edilirdi. Proqramın əmrləri ayrı-ayrı kartlarda kodlaşdırılır və kartlar müəyyən ardıcıllıqla oxunurdu.
Bu dövrdə proqramın dəyişdirilməsi üçün kart dəstinin yenidən hazırlanması və ya düzülüşünün dəyişdirilməsi tələb oluna bilərdi.

Perfokartların çeşidlənməsi
Məlumat bazalarının müasir elektron forması yaranmazdan əvvəl böyük perfokart dəstləri xüsusi çeşidləyici maşınlarla müəyyən əlamətlər üzrə qruplaşdırılırdı.
Bu üsul əhali statistikası, maliyyə hesabatları, elmi hesablamalar və müəssisələrin uçot sistemlərində istifadə olunurdu.

Perfokartların tarixi
Deşikli kartların ideyası XIX əsrin əvvəllərində toxuculuq sənayesində Jozef Mari Jakkarın avtomatlaşdırılmış dəzgahları ilə geniş tanındı.
XIX əsrin sonunda Herman Hollerit perfokartlardan statistik məlumatların maşınla emalı üçün istifadə etdi. Bu yanaşma sonradan hesablama texnikasının inkişafında mühüm mərhələyə çevrildi.

Hesablama texnikasında inkişafı
XX əsrin birinci yarısında perfokart sistemləri dövlət idarələrində, banklarda, elmi müəssisələrdə və böyük şirkətlərdə geniş istifadə edilirdi.
Elektron kompüterlər inkişaf etdikcə perfokartlar bir müddət onların əsas giriş vasitələrindən biri olaraq qaldı.

Perfokartdan maqnit yaddaşa keçid
Maqnit lentləri, maqnit diskləri və interaktiv terminallar geniş yayıldıqca perfokartların əhəmiyyəti tədricən azaldı.
XX əsrin sonlarına doğru onlar əksər müasir hesablama sistemlərində istifadədən çıxdı və əsasən texnologiya tarixinin eksponatına çevrildi.

Muzey eksponatı kimi əhəmiyyəti
Perfokartlar, kommutasiya panelləri və onların birləşdirmə xəritələri bu gün kompüter və texnologiya muzeylərində erkən avtomatlaşdırılmış məlumat emalının inkişafını nümayiş etdirən eksponatlar kimi qorunur.
Belə materiallar müasir proqram təminatından əvvəl maşınların fiziki kartlar, elektrik kontaktları və naqillərlə necə proqramlaşdırıldığını anlamağa imkan verir.

Texnologiya tarixində rolu
Perfokartların birləşdirmə xəritəsi müasir proqramlaşdırmanın fiziki və elektromexaniki sələflərindən biri hesab edilə biləcək texniki sənədlər sırasında yer alır.
Bu sistemlər məlumatın kodlaşdırılması, saxlanması və avtomatik emalı prinsiplərinin formalaşmasında mühüm rol oynayıb və kompüter texnologiyasının inkişaf tarixinin maraqlı nümunələrindən biridir.