Piyada əleyhinə mina

Piyada əleyhinə mina insanların hərəkət etdiyi ərazilərdə partlayış və ya qəlpə təsiri yaradaraq xəsarət yetirmək üçün hazırlanmış mina növüdür. Bu qurğular silahlı münaqişələr zamanı istifadə oluna bilər və döyüşlər başa çatdıqdan sonra belə uzun müddət təhlükəli qala bilər. Piyada əleyhinə minalar xüsusilə mülki əhali üçün ciddi humanitar risk yaradır və onların nəticələri illərlə davam edə bilər.

Piyada əleyhinə mina nədir

Piyada əleyhinə mina adətən insanın yaxınlığı, təması və ya müəyyən fiziki təsir nəticəsində partlaya bilən partlayıcı qurğudur.

Belə minaların bəzi növləri partlayış dalğası, digərləri isə qəlpə təsiri ilə ağır xəsarət yetirə bilər.

Onların kiçik ölçüdə olması və torpaq, bitki örtüyü və dağıntılar arasında gizlənə bilməsi mina təhlükəsinin aşkar edilməsini çətinləşdirir.

Əsas təhlükəsi

Piyada əleyhinə minaların əsas təhlükəsi onların münaqişədən sonra da aktiv qalmasıdır. Döyüşlər başa çatsa belə, torpaqda qalmış mina illər sonra mülki şəxsin təması nəticəsində partlaya bilər.

Bu səbəbdən keçmiş döyüş ərazilərində kənd təsərrüfatı, tikinti, yol çəkilişi və insanların geri qayıdışı ciddi təhlükə ilə üzləşə bilər.

Mina təhlükəsi xüsusilə uşaqlar, fermerlər, tikinti işçiləri və həmin ərazilərdə yaşayan şəxslər üçün yüksək risk yaradır.

Partlayışın nəticələri

Piyada əleyhinə mina partlayışı ağır ayaq və əl travmalarına, amputasiyalara, qəlpə yaralarına, görmə və eşitmə zədələrinə səbəb ola bilər.

Xəsarətlər yalnız fiziki nəticələrlə məhdudlaşmır. Zərərçəkən şəxslər uzunmüddətli reabilitasiya, protez təminatı və psixoloji dəstəyə ehtiyac duya bilərlər.

Mina hadisəsinin sosial və iqtisadi təsiri ailə üzvlərinə və bütövlükdə icmaya da təsir göstərə bilər.

Münaqişədən sonrakı risk

Piyada əleyhinə minalar postmünaqişə dövrünün ən təhlükəli problemlərindən biri hesab olunur. Onların mövcudluğu ərazinin normal həyata qaytarılmasını ləngidə bilər.

Mina təhlükəsi olan torpaqlarda məktəb, yol, yaşayış evi və digər infrastrukturların tikintisi yalnız ərazi təhlükəsiz hesab edildikdən sonra həyata keçirilə bilər.

Bu səbəbdən humanitar minatəmizləmə bərpa və yenidənqurma prosesinin əsas mərhələlərindən biridir.

Humanitar minatəmizləmə

Humanitar minatəmizləmə mina və digər partlayıcı təhlükələrin aşkarlanması, işarələnməsi və təhlükəsiz şəkildə aradan qaldırılması prosesidir.

Bu iş yalnız xüsusi hazırlıq keçmiş mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilməlidir. Minatəmizləmə əməliyyatlarında xüsusi texniki avadanlıq, qoruyucu vasitələr və ciddi prosedurlardan istifadə olunur.

Adi şəxsin minanı tapmağa, tərpətməyə və ya zərərsizləşdirməyə çalışması son dərəcə təhlükəlidir.

Mina sahəsinin işarələnməsi

Mina təhlükəsi olan ərazilər adətən xəbərdarlıq nişanları, lentlər, baryerlər və digər vizual vasitələrlə işarələnir.

Belə işarələri görən şəxs əraziyə daxil olmamalı və xəbərdarlıq nişanlarını yerindən tərpətməməlidir.

Eyni zamanda xəbərdarlıq nişanının olmaması ərazinin avtomatik olaraq təhlükəsiz olduğunu göstərmir. Keçmiş döyüş ərazilərində yalnız rəsmi şəkildə təhlükəsiz elan edilmiş marşrutlardan istifadə etmək vacibdir.

Şübhəli əşya aşkar edilərsə

Mina və ya digər partlayıcı sursata bənzəyən əşyaya toxunmaq olmaz.

Əşyanı qaldırmaq, çevirmək, vurmaq, üzərinə basmaq və ya başqa yerə aparmağa çalışmaq ağır nəticəyə səbəb ola bilər.

Şəxs təhlükəsiz şəkildə geri çəkilməli və aidiyyəti dövlət qurumlarına məlumat verməlidir.

Azərbaycanda piyada əleyhinə mina təhlükəsi

Azərbaycanda mina problemi keçmiş münaqişə ərazilərində ciddi humanitar təhlükə olaraq qalır.

Mina və digər partlayıcı qalıqlar insanların öz yaşayış yerlərinə qayıtmasına, kənd təsərrüfatı fəaliyyətinə və infrastrukturun bərpasına mane ola bilər.

Bu təhlükələrin aradan qaldırılması üçün ərazilərin sistemli şəkildə araşdırılması və humanitar minatəmizləmə əməliyyatlarının aparılması böyük əhəmiyyət daşıyır.

ANAMA-nın fəaliyyəti

Azərbaycanda mina təhlükəsi ilə mübarizədə Minatəmizləmə Agentliyi – ANAMA əsas dövlət qurumlarından biridir.

ANAMA təhlükəli ərazilərin araşdırılması, minatəmizləmə əməliyyatları və mina riskinə dair maarifləndirmə proqramları həyata keçirir.

Maarifləndirmənin məqsədi insanların mina təhlükəsi olan ərazilərdə düzgün davranış qaydalarını bilməsini və riskli hərəkətlərdən uzaq durmasını təmin etməkdir.

Beynəlxalq humanitar hüquq

Piyada əleyhinə minaların mülki əhali üçün yaratdığı uzunmüddətli təhlükə beynəlxalq səviyyədə ciddi humanitar problem kimi qiymətləndirilir.

1997-ci ildə qəbul edilmiş Piyada Əleyhinə Minaların Qadağan Edilməsi haqqında Ottava Konvensiyası belə minaların istifadəsi, ehtiyatının yaradılması, istehsalı və ötürülməsinin qadağan edilməsinə yönəlib.

Dünyanın bir çox ölkəsi bu konvensiyaya qoşulub. Bununla yanaşı, bütün dövlətlər sənədin iştirakçısı deyil.

Mina qurbanlarına yardım

Piyada əleyhinə mina partlayışından zərər çəkən şəxslər uzunmüddətli tibbi və sosial yardıma ehtiyac duya bilərlər.

Protez və ortopedik vasitələr, fizioterapiya, psixoloji reabilitasiya və sosial reinteqrasiya proqramları mina qurbanlarına yardımın əsas istiqamətlərindəndir.

Mina təhlükəsi ilə mübarizə buna görə yalnız ərazinin təmizlənməsi deyil, həm də zərərçəkən insanların uzunmüddətli dəstəklənməsini əhatə edir.