Poster

Poster (və ya plakat) — məlumatı geniş kütləyə çatdırmaq, hər hansı bir məhsulu reklam etmək, tədbiri təbliğ etmək və ya interyeri bəzəmək məqsədilə hazırlanan, adətən böyük ölçülü vizual çap məhsuludur. Vizual sənətin və qrafik dizaynın mühüm elementlərindən biri olan posterlər mətn və təsvirin harmonik sintezinə əsaslanır. Onların əsas funksiyası izləyicinin diqqətini dərhal cəlb etmək, verilən mesajı qısa, aydın və təsirli şəkildə çatdırmaqdır. Müasir dövrdə posterlər həm ənənəvi kağız və ya kətan daşıyıcılarında, həm də rəqəmsal formatda geniş tətbiq taparaq kommunikasiyanın ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Poster sənətinin yaranma tarixi və təkamülü
Posterlərin müasir forması XIX əsrin ortalarında litoqrafiya (daş çapı) texnologiyasının inkişafı ilə formalaşıb. Fransız rəssamı Jül Şere (Jules Chéret) rəngli litoqrafiya texnikasını təkmilləşdirərək müasir poster sənətinin əsasını qoymuşdur. Daha sonra Anri de Tuluza-Lotrekin (Henri de Toulouse-Lautrec) teatr və kabare tamaşaları üçün çəkdiyi afişalar bu sahəni sadə elan lövhələrindən müstəqil sənət növünə çevirmişdir. XX əsrin əvvəllərində və dünya müharibələri dövründə posterlər kütləvi təbliğat, siyasi təşviqat və vətənpərvərlik hisslərinin aşılanması üçün həlledici rol oynamışdır. Günümüzdə isə bu vizual vasitələr kommersiya, mədəniyyət və incəsənət istiqamətlərində təkamülünü davam etdirir.

Tətbiq sahələrinə görə plakat və afişaların növləri
İstifadə məqsədinə görə posterlər bir neçə əsas kateqoriyaya bölünür. Kinematoqrafiya sahəsində film posterləri (afişaları) yeni ekran əsərlərinin kütləyə təqdim olunmasında, aktyor heyətinin tanıdılmasında və tamaşaçı marağının cəlb edilməsində əsas marketinq aləti sayılır. Kommersiya posterləri məhsul və xidmətlərin reklamı üçün yaradılır və adətən ticarət mərkəzlərində, ictimai nəqliyyat dayanacaqlarında yerləşdirilir. Təhsil və məlumatlandırıcı plakatlar məktəblərdə, səhiyyə və dövlət müəssisələrində ictimaiyyəti hər hansı məsələ barədə maarifləndirmək məqsədi daşıyır. Eyni zamanda, interyer dizaynında istifadə edilən bədii posterlər və ya rəsm reproduksiyaları yaşayış və iş məkanlarının estetik görünüşünü zənginləşdirmək üçün tətbiq olunur.

Qrafik dizaynda posterin vizual quruluşu
Uğurlu və diqqətçəkən bir posterin yaradılması peşəkar qrafik dizayn yanaşması və kompozisiya qaydalarına riayət etməyi tələb edir. Vizual iyerarxiya bu prosesdə ən vacib şərtdir; izləyicinin gözü ilk növbədə əsas qrafik elementə, fotoya və ya böyük şriftlə yazılmış başlığa yönəlməlidir. Tipografiya, yəni şriftlərin düzgün seçimi və yerləşdirilməsi mesajın oxunaqlığını, eləcə də layihənin emosional tonunu müəyyən edir. Rəng palitrası isə psixoloji təsir yaradaraq markanın və ya tədbirin ab-havasını əks etdirir. Poster dizaynında informasiya sıxlığından və lazımsız detallardan qaçınmaq, minimalizm prinsiplərinə sadiq qalmaq məlumatın daha sürətli qavranılmasına kömək edir.

Müasir çap texnologiyaları və rəqəmsal posterlər
Müasir çap texnologiyalarının inkişafı poster istehsalını həm sürətləndirib, həm də xeyli keyfiyyətli hala gətirib. Yüksək icazəli genişformatlı printerlər (plotterlər) vasitəsilə müxtəlif materiallar — mat və parlaq kağız, kətan, vinil və plastik lövhələr üzərində kəskin və solmayan təsvirlər əldə etmək mümkündür. Bununla yanaşı, informasiya texnologiyalarının yayılması ilə rəqəmsal posterlər (digital signage) anlayışı da formalaşıb. Şəhər küçələrindəki LED monitorlarda, metrolarda, həmçinin sosial şəbəkələrdə nümayiş etdirilən animasiyalı və statik rəqəmsal posterlər məlumatın dərhal yenilənməsinə, eyni zamanda kağız israfının qarşısının alınmasına şərait yaradır.