Prokuror

Prokuror prokurorluq orqanlarında fəaliyyət göstərən, qanunvericiliklə müəyyən edilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində cinayət təqibinin həyata keçirilməsi, dövlət ittihamının müdafiəsi və qanunların icrasına nəzarətlə bağlı funksiyaları yerinə yetirən hüquqşünasdır. Prokurorun fəaliyyəti cinayət mühakimə icraatı, hüquq-mühafizə sistemi və dövlətin hüquqi maraqlarının qorunması ilə sıx bağlıdır. Azərbaycanda prokurorlar Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun vahid sistemində fəaliyyət göstərirlər.

Prokurorun əsas vəzifələri

Prokurorun əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biri cinayət təqibinin həyata keçirilməsidir. Cinayət işi üzrə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallarda prokuror istintaqa prosessual rəhbərlik edir, sübutların qanuni şəkildə toplanmasına və prosessual qərarların əsaslandırılmasına nəzarət edir.

Məhkəmə baxışı zamanı prokuror dövlət ittihamçısı kimi çıxış edə bilər. Bu zaman o, cinayət işi üzrə ittihamın hüquqi və faktiki əsaslarını məhkəməyə təqdim edir, sübutların araşdırılmasında iştirak edir və qanunvericiliyə uyğun mövqeyini bildirir.

Cinayət təqibində prokurorun rolu

Cinayət prosesində prokuror mühüm prosessual iştirakçılardan biridir. O, cinayət haqqında məlumatların araşdırılması, cinayət işinin başlanması və ya başlanmasının rədd edilməsi, istintaqın gedişi və yekun prosessual qərarların qəbul edilməsi mərhələlərində qanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətlərə malikdir.

Prokuror istintaq orqanlarının fəaliyyətinə prosessual rəhbərlik edə, qanunsuz və əsassız qərarların aradan qaldırılması üçün tədbirlər görə və cinayət işinin məhkəməyə göndərilməsi ilə bağlı qərarların qəbulunda iştirak edə bilər.

Məhkəmədə dövlət ittihamının müdafiəsi

Dövlət ittihamının müdafiəsi prokurorun əsas funksiyalarından biridir. Cinayət işinə məhkəmədə baxılarkən dövlət ittihamçısı sübutların araşdırılmasında iştirak edir, şahidlərə və digər proses iştirakçılarına suallar verir, təqdim edilmiş sübutlarla bağlı mövqeyini bildirir və məhkəmə çıxışında ittihama hüquqi qiymət verir.

Prokurorun mövqeyi yalnız ittihamın müdafiəsinə deyil, iş üzrə obyektivliyin və qanunçuluğun təmin edilməsinə əsaslanmalıdır. Araşdırılan sübutlar ittihamı təsdiqləmədikdə, prokuror qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq öz mövqeyini dəyişə bilər.

Prokurorluq sistemində fəaliyyət

Azərbaycanda prokurorluq vahid mərkəzləşdirilmiş dövlət orqanları sistemidir. Bu sistemə Azərbaycan Respublikasının Baş Prokurorluğu, hərbi prokurorluq orqanları, ərazi və ixtisaslaşdırılmış prokurorluqlar daxildir.

Prokurorlar müxtəlif səviyyələrdə fəaliyyət göstərə bilirlər. Baş prokuror, baş prokurorun müavinləri, rayon və şəhər prokurorları, hərbi prokurorlar, idarə və şöbə prokurorları, eləcə də digər prokurorluq əməkdaşları sistem daxilində fərqli vəzifə və səlahiyyətlərə malikdirlər.

Prokuror və müstəntiq arasındakı fərq

Prokuror və müstəntiq hər ikisi cinayət mühakimə icraatında iştirak etsələr də, onların funksiyaları eyni deyil. Müstəntiq əsasən cinayət işinin ibtidai istintaqını aparır, sübutlar toplayır, istintaq hərəkətləri həyata keçirir və prosessual qərarlar qəbul edir.

Prokuror isə qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda istintaqa prosessual rəhbərlik edir, onun qanuniliyinə nəzarət edir və cinayət işi məhkəməyə göndərildikdən sonra dövlət ittihamını müdafiə edə bilər.

Prokuror olmaq üçün peşəkar tələblər

Prokuror fəaliyyəti hüquq sahəsində yüksək peşəkar hazırlıq tələb edir. Bu peşə hüquq qanunvericiliyinin, xüsusilə cinayət hüququnun, cinayət-prosessual hüququn və digər hüquq sahələrinin dərindən mənimsənilməsini tələb edir.

Prokurorun fəaliyyətində analitik düşüncə, hüquqi sənədlərin hazırlanması, sübutların qiymətləndirilməsi, məhkəmə çıxışları, hüquqi arqumentasiya və yüksək məsuliyyət mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Prokurorun hüquq sistemində əhəmiyyəti

Prokurorluq fəaliyyəti cinayətkarlıqla mübarizə, qanunçuluğun qorunması və dövlətin hüquqi maraqlarının müdafiəsi sisteminin mühüm hissəsidir. Prokurorlar cinayət işlərinin qanunvericiliyə uyğun araşdırılması və məhkəmə proseslərində dövlət ittihamının həyata keçirilməsində iştirak edirlər.

Prokuror peşəsi hüquq-mühafizə fəaliyyəti ilə yanaşı, insan hüquq və azadlıqlarına, prosessual təminatlara və qanunun aliliyinə riayət olunmasını tələb edən məsuliyyətli hüquqi fəaliyyət sahəsidir.