Qaçış

Qaçış insanın yerimədən daha sürətli hərəkət etdiyi təbii fiziki fəaliyyət və atletikanın əsas istiqamətlərindən biridir. Qaçış həm gündəlik fiziki aktivlik, həm sağlamlıq və dözümlülük məşqi, həm də peşəkar idman növü kimi geniş yayılıb. Stadion, yol, park, meşə və dağ cığırları kimi müxtəlif mühitlərdə qaçmaq mümkündür.

Qaçış nədir?

Qaçış bədənin irəli hərəkətini təmin edən ardıcıl addımlardan ibarət hərəkət formasıdır. Yerimədən əsas biomekanik fərqlərindən biri qaçış zamanı hər iki ayağın qısa müddət ərzində eyni anda yerdən ayrıldığı uçuş fazasının yaranmasıdır.

Qaçışın tempi və məsafəsi məqsəddən asılı olaraq dəyişir. Bəzi insanlar sağlamlıq və aktiv həyat tərzi üçün qaçır, digərləri isə müəyyən məsafələr üzrə nəticələrini yaxşılaşdırmaq və yarışlarda iştirak etmək məqsədilə məşq edirlər.

Qaçışın əsas növləri

Qaçış müxtəlif məsafə və şəraitə görə fərqli formalara bölünür. World Athletics atletika çərçivəsində stadion qaçışları, yol qaçışı, kross, dağ və trail qaçışını ayrıca istiqamətlər kimi təsnif edir.

Stadion yarışlarına sprint, orta və uzun məsafələr daxildir. Yol qaçışlarında 5 və 10 kilometr kimi məsafələrlə yanaşı yarım marafon və marafon yarışları geniş yayılıb.

Sprint qaçışı

Sprint qısa məsafəni mümkün qədər yüksək sürətlə qət etməyə əsaslanan qaçış növüdür.

Atletikada 100, 200 və 400 metr əsas sprint məsafələridir. Bu yarışlarda sürət, start reaksiyası, sürətlənmə və düzgün qaçış texnikası nəticəyə ciddi təsir göstərir.

Sprint uzunmüddətli dözümlülük qaçışından fərqli fiziki hazırlıq tələb edir.

Orta və uzun məsafəyə qaçış

800 və 1500 metr atletikada orta məsafəli qaçışların əsas nümunələridir. 5000 və 10 000 metr isə uzun məsafəli stadion yarışlarına daxildir.

Məsafə artdıqca sürətin düzgün bölüşdürülməsi və dözümlülük daha böyük əhəmiyyət qazanır.

Uzun məsafəli qaçışla məşğul olan idmançılar məşq prosesində aerob dözümlülüyün inkişafına xüsusi diqqət yetirirlər.

Yol qaçışı və marafon

Yol qaçışı stadiondan kənarda, əsasən asfalt və digər yol örtüklərində keçirilən qaçış növüdür.

World Athletics yol qaçışlarında 5 km, 10 km, yarım marafon və marafon kimi məsafələri tanıyır. Klassik marafon məsafəsi 42,195 kilometrdir.

Yol yarışları həm peşəkar atletlər, həm də həvəskar qaçışçılar arasında geniş yayılıb.

Kross və trail qaçışı

Kross qaçışı təbii ərazidə keçirilir. Marşrut ot, torpaq, meşə yolları, təbii yüksəliş və enişlərdən ibarət ola bilər.

Trail qaçışı isə əsasən asfalt örtüyündən kənarda, meşə, dağ, səhra və digər təbii ərazilərdə təşkil olunur. Burada məsafə ilə yanaşı relyef və yüksəklik fərqləri də qaçışın çətinliyinə təsir edir.

Bu qaçış növlərində adi yol qaçışından fərqli olaraq dəyişən səthə və təbii maneələrə uyğunlaşmaq vacibdir.

Qaçış və fiziki sağlamlıq

Qaçış fiziki aktivliyin formalarından biridir. Müntəzəm fiziki aktivlik ürək-damar və metabolik sağlamlığın qorunmasına, fiziki hazırlığın yaxşılaşmasına və sağlam bədən çəkisinin saxlanmasına kömək edə bilər.

Fiziki aktivliyin faydaları yalnız bədənlə məhdudlaşmır. Müntəzəm hərəkət psixi sağlamlıq, yuxu, ümumi həyat keyfiyyəti və rifahla da müsbət əlaqələndirilir.

Qaçışın intensivliyi isə insanın yaşı, fiziki hazırlığı və sağlamlıq vəziyyətinə uyğun seçilməlidir.

Qaçış məşqi

Qaçışa yeni başlayanlar üçün sürət və məsafəni tədricən artırmaq daha məqsədəuyğundur. Məşq planında yüngül qaçış, daha sürətli intervallar, uzun məsafəli məşqlər və istirahət günləri fərqli məqsədlərə xidmət edə bilər.

Peşəkar atletlərdə məşq proqramı yarış məsafəsinə və fərdi göstəricilərə uyğun daha mürəkkəb şəkildə hazırlanır.

Bərpa və istirahət də məşq prosesinin bir hissəsidir. Davamlı olaraq orqanizmin imkanlarından artıq yüklənmək performansın azalmasına və zədələnmə riskinin artmasına səbəb ola bilər.

Qaçış üçün uyğun mühit

Qaçış stadionda, parkda, bulvarda, xüsusi qaçış yollarında və təbii ərazilərdə həyata keçirilə bilər.

Marşrut seçərkən yol səthi, işıqlandırma, nəqliyyat hərəkəti, hava şəraiti və ümumi təhlükəsizlik nəzərə alınmalıdır. İsti havalarda temperatur və maye qəbulu, soyuq və yağışlı havalarda isə uyğun geyim və sürüşkən səthlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Qaçışın sadə və əlçatan fiziki fəaliyyət olması onu həm gündəlik aktiv həyat tərzinin, həm də peşəkar atletikanın ən geniş yayılmış istiqamətlərindən birinə çevirir.