Qadın məhkum

Qadın məhkum məhkəmənin hökmü ilə təqsirli bilinmiş və barəsində müəyyən cəza təyin edilmiş qadındır. Bu anlayış penitensiar sistem, məhkumların hüquqları, cəzanın icrası, sosial adaptasiya və azadlığa çıxdıqdan sonra cəmiyyətə reinteqrasiya kimi mövzularla birbaşa əlaqəlidir.

Qadın məhkum kimdir?

Hüquqi baxımdan məhkum və təqsirləndirilən şəxs anlayışlarını fərqləndirmək vacibdir. Şəxsin cinayət işi üzrə təqsirləndirilməsi onun avtomatik olaraq məhkum hesab edilməsi demək deyil. Məhkum statusu məhkəmənin ittiham hökmü və cəzanın təyin olunması ilə əlaqədardır.

Qadın məhkum ifadəsi də şəxsin cinsini və hüquqi statusunu birlikdə göstərir. Məhkumluq insanın bütün hüquqlarını itirməsi demək deyil. Cəzanın icrası zamanı qanunvericiliklə müəyyən edilmiş məhdudiyyətlərlə yanaşı onun əsas hüquq və azadlıqlarının qorunması tələb olunur.

Qadınların cəzaçəkmə şəraiti

Qadın məhkumların saxlanıldığı penitensiar müəssisələrdə təhlükəsizlik və rejim tələbləri ilə yanaşı yaşayış şəraiti, şəxsi gigiyena, tibbi xidmət, sosial və psixoloji dəstək kimi məsələlər əhəmiyyət daşıyır.

Qadınların fizioloji və sosial ehtiyacları penitensiar şəraitdə ayrıca nəzərə alınmalıdır. Hamilə qadınlar və uşaqları olan məhkumlarla bağlı məsələlər isə xüsusi hüquqi və sosial yanaşma tələb edir.

Azərbaycanda qadın məhkumlar

Azərbaycanda qadın məhkumlar Ədliyyə Nazirliyinin Penitensiar xidmətinin 4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində cəza çəkirlər.

Müəssisədə məhkumların saxlanılması ilə yanaşı onların sosial adaptasiyası, hüquqi maarifləndirilməsi, təhsil və müxtəlif bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir.

Qadın məhkumlar üçün psixoloji seminarlar, idman tədbirləri, yaradıcılıq məşğələləri və peşə bacarıqlarının inkişafına yönəlmiş layihələr təşkil olunur.

Qadın məhkumların hüquqları

Azadlıqdan məhrumetmə cəzası şəxsin müəyyən hüquqlarının məhdudlaşdırılması ilə nəticələnsə də, insan ləyaqətinə hörmət prinsipi qüvvədə qalır.

Qadın məhkumların qanunvericiliyin müəyyən etdiyi qaydada hüquqi yardım almaq, müraciət və şikayət etmək, tibbi xidmətlərdən istifadə etmək, yaxınları ilə əlaqə saxlamaq və digər hüquqları mövcuddur.

Azərbaycanda aidiyyəti dövlət qurumları tərəfindən qadın məhkumlarla görüşlər keçirilir, onların hüquqi və sosial məsələlərlə bağlı müraciətləri dinlənilir.

Qadın məhkum və uşaqlar

Qadın məhkumlarla bağlı həssas məsələlərdən biri onların uşaqları ilə münasibətləridir. Penitensiar sistemdə uşaqları olan qadınların ailə əlaqələrinin qorunması, uşaqların vəziyyəti və analıqla bağlı xüsusi ehtiyaclar nəzərə alınır.

Azərbaycanda uşaqları ilə birlikdə yaşayan qadın məhkumlarla bağlı sosial xidmət tədbirləri də həyata keçirilir. Bu sahədə əsas məqsədlərdən biri həm qadının hüquqlarının, həm də uşağın mənafeyinin nəzərə alınmasıdır.

Təhsil və peşə bacarıqları

Məhkumların azadlığa çıxdıqdan sonra normal həyata qayıtması üçün peşə və əmək bacarıqlarının inkişafı mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Qadın məhkumlar üçün müxtəlif peşə, yaradıcılıq və rəqəmsal bacarıqlar üzrə layihələr həyata keçirilir. Məsələn, 4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsində qadınlar üçün informasiya texnologiyaları, ofis proqramları və qrafik dizayn üzrə təlimlər təşkil edilib.

Əl işləri, tikiş və digər fəaliyyət istiqamətləri də qadınların bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi və azadlıqdan sonrakı həyata hazırlanması prosesinin bir hissəsi ola bilər.

Sosial adaptasiya və psixoloji dəstək

Azadlıqdan məhrumetmə insanın sosial əlaqələrinə və psixoloji vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Buna görə penitensiar müəssisədə psixoloji və sosial iş yalnız cəza müddəti ilə deyil, gələcək həyata hazırlıqla da əlaqəlidir.

Qadın məhkumlarla keçirilən psixoloji seminarlar, maarifləndirici görüşlər, idman və yaradıcılıq fəaliyyətləri onların asudə vaxtının təşkili və sosial adaptasiya prosesinin dəstəklənməsinə xidmət edir.

Cəmiyyətə qayıdış və reinteqrasiya

Qadın məhkumun azadlığa çıxması yeni sosial mərhələnin başlanğıcıdır. İş tapmaq, ailə münasibətlərini bərpa etmək, sosial xidmətlərə çıxış və cəmiyyətə yenidən uyğunlaşmaq müəyyən çətinliklərlə müşayiət oluna bilər.

Reinteqrasiya proqramlarının məqsədi cəza çəkmiş şəxsin yenidən sosial həyata qoşulmasına kömək etməkdir. Hüquqi maarifləndirmə, peşə hazırlığı, psixoloji dəstək və məşğulluğa hazırlıq bu prosesin əsas istiqamətləri sırasında yer alır.

Qadın məhkum anlayışına yalnız törədilmiş cinayət və cəza prizmasından yanaşmaq mövzunu tam əhatə etmir. Penitensiar sistemdə hüquqların qorunması, islah, sosial adaptasiya və şəxsin cəmiyyətə qayıdışına hazırlanması da bu mövzunun mühüm tərəfləridir.