qamlama ayini

Qamlama Ayini: Qədim Türk Şamanizminin Ruhani Mərasimi Türk xalqlarının və ümumilikdə Altay-Sibir regionunun ən qədim inanclar sistemi olan şamanizmdə qamlama ayini mərkəzi yer tutur. İslamiyyətdən əvvəlki dövrlərdə türk boylarının həyatında mühüm rol oynayan bu ritual, insanla ruhlar aləmi, təbiət qüvvələri və ulu əcdadlar arasında əlaqə yaratmaq məqsədi daşıyırdı. Qamlama sözü şaman mənasını verən "qam" sözündən yaranmışdır və şamanın həyata keçirdiyi dini-magik ayinləri ifadə edir. Qamlama Ayininin Mahiyyəti və Məqsədi Qamlama sadəcə dini ibadət deyil, həm də tibbi, psixoloji və sosial funksiyaları özündə birləşdirən mürəkkəb bir proses idi. Qədim türklərin inanclarına görə, təbiətin hər bir ünsürünün - dağların, çayların, ağacların və odun öz ruhu vardır. İnsanlar bu ruhlarla harmoniyada yaşamaq və hər hansı bir bədbəxtliyin qarşısını almaq üçün qamlama ayinlərinə müraciət edirdilər. Ayinin əsas məqsədləri aşağıdakılardan ibarət idi: Xəstəliklərin müalicəsi: Xəstəliyin insanın ruhunun bədənindən oğurlanması və ya evil ruhların təsiri nəzarətində baş verdiyinə inanılırdı. Şaman qamlama vasitəsilə ruhu geri qaytarmağa çalışırdı. Ovun uğurlu keçməsi: Ovçuluq dövründə təbiət ruhlarından icazə almaq və bolluq diləmək üçün ritual icra olunurdu. Təbii fəlakətlərin qarşısının alınması: Quraqlıq zamanı yağış yağdırmaq və ya sərt qışın təsirini azaltmaq məqsədilə ruhlara müraciət edilirdi. Uğur və qorunma: Hər hansı bir hərbi yürüşdən və ya mühüm hadisədən əvvəl uğur qazanmaq üçün qamlama keçirilirdi. Ritualın Keçirilməsi və Musiqinin Rolu Qamlama ayini xüsusi hazırlıq tələb edən dərin səhnələşdirmə və trans halını ehtiva edirdi. Şaman ayini yerinə yetirərkən xüsusi geyim geyinirdi. Bu geyimin üzərində quş lələkləri, dəmir təbəqələr və simvolik işarələr olurdu ki, bunlar da şamanın ruhlar aləmində uçmasına və qorunmasına kömək edirdi. Ritualın ayrılmaz hissəsi tümür və ya qaval adlanan şaman barabanı idi. Baraban sadəcə musiqi aləti deyil, şamanın ruhlar aləminə səyahət etməsi üçün atı hesab olunurdu. Şaman barabanı ritmik şəkildө vuraraq, xüsusi dualar və nifrətlər oxuyaraq trans vəziyyətinə düşürdü. İnanclara görə, bu zaman şamanın ruhu bədənini tərk edir və göyün qatlarına və ya yeraltı dünyaya səyahət edərək oradaki ruhlarla ünsiyyət qururdu. Od və Su Ünsürlərinin Əhəmiyyəti Şamanizm inanclarında oda və suya xüsusi hörmət yanaşılırdı. Qamlama ayinləri zamanı ocaq qalanır, odun paklaşdırıcı gücündən istifadə olunurdu. Ocağa yağ və ya müxtəlif bitkilər atılaraq ruhların könlü alınmağa çalışılırdı. Su isə təmizlənmə və yenidənqurma simvolu idi. Qamlamanın İrsi və Tarixi Əhəmiyyəti İslam və xristianlıq kimi monoteist dinlərin yayılması ilə şamançılıq ənənələri tədricən zəifləsə də, onun bir çox elementləri türk xalqlarının mədəniyyətində, folklorunda, adət-vənənələrində bu günə qədər yaşamaqdadır. Məsələn, Azərbaycanda və digər türk ölkələrində mövcud olan ocağa tapınmaq, ağac bağlamaq, müəyyən cadu və inanclar məhz qədim şamanizmin və qamlama mədəniyyətinin izləridir. Qamlama ayini qədim türklərin təbiətlə və kainatla qurduğu dərin mənəvi bağın unikal tarixi nümunəsidir.