Qax

Qax Azərbaycanın şimal-qərbində, Böyük Qafqaz dağlarının cənub yamaclarında yerləşən rayon və onun inzibati mərkəzi olan şəhərin adıdır. Dağlıq relyefi, meşələri, çayları, şəlalələri, qədim kəndləri və müxtəlif dövrlərə aid tarixi-memarlıq abidələri Qaxın təbii və mədəni mühitini formalaşdırır. Rayon Şəki-Zaqatala bölgəsinə daxildir və Gürcüstanla, həmçinin Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikası ilə sərhədə malikdir.

Qax harada yerləşir?

Qax rayonu Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində yerləşir. Rayonun ərazisi Böyük Qafqazın dağlıq hissəsindən Alazan-Əyriçay vadisinə doğru uzanır.

Qaxın inzibati mərkəzi Qax şəhəridir. Rayonun yaşayış məntəqələri arasında İlisu, Sarıbaş, Qum, Ləkit, Qıpçaq, Oncallı, Qaşqaçay və digər kəndlər yer alır.

Rəsmi inzibati təsnifata əsasən, Qax rayonunda 1 şəhər və 58 kənd yaşayış məntəqəsi mövcuddur.

Qaxın təbiəti

Qaxın təbiətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri dağ və düzənlik landşaftlarının bir rayonda birləşməsidir. Böyük Qafqazın cənub yamacları rayonun şimal və şimal-şərq hissəsində dağlıq relyef yaradır.

Ərazidə meşələr, dağ çəmənlikləri, çay dərələri, bulaqlar və şəlalələr mövcuddur. Yüksəklik artdıqca təbii şərait və bitki örtüyü də dəyişir.

Qaxın dağlıq əraziləri piyada yürüşləri, təbiət gəzintiləri və kənd turizmi üçün əlverişli istiqamətlər hesab olunur.

İlisu kəndi

İlisu Qax rayonunun ən tanınmış tarixi və turistik kəndlərindən biridir. Kənd uzun müddət İlisu sultanlığının mərkəzi olub və burada müxtəlif tarixi tikililər qorunub saxlanılıb.

İlisunun tanınmış abidələri sırasında Ulu məscid, Ulu körpü, qala və digər tarixi tikililər yer alır. Kənd dağlarla əhatə olunmuş təbii mövqeyi ilə də seçilir.

İlisu şəlaləsi Qaxın məşhur təbiət məkanlarından biridir. Kənddən və onun ətrafından müxtəlif dağ yürüş marşrutları başlayır.

Sarıbaş kəndi

Sarıbaş Qax rayonunun ucqar dağ kəndlərindən biridir. Kənd yüksək dağlıq ərazidə yerləşməsi, ənənəvi yaşayış mühiti və tarixi irsi ilə seçilir.

Sarıbaşda qorunan tarixi tikililər arasında Sarıbaş kənd məscidi xüsusi yer tutur. Məscidin tarixi XVI əsrə gedib çıxır və abidə dövlət mühafizəsinə götürülüb.

Kənd və ətraf dağlıq ərazilər həmçinin yaylaq həyatı, heyvandarlıq ənənələri və yerli mətbəxlə əlaqəlidir. Sarıbaşa təşkil olunan off-road səfərləri də Qaxın turizm fəaliyyətləri arasında təqdim olunur.

Qaxın tarixi abidələri

Qax müxtəlif tarixi dövrlərə və dini-mədəni ənənələrə aid abidələrlə zəngindir. Rayon ərazisində məscidlər, kilsələr, qalalar, körpülər, qədim yaşayış yerləri və ziyarətgahlar mövcuddur.

Qax şəhərinin qədim hissəsi İçəribazar adı ilə tanınır. Burada ənənəvi şəhər memarlığının xüsusiyyətlərini əks etdirən tikililər qorunub.

Rayonun digər tanınmış tarixi və mədəni məkanları sırasında Kürmük məbədi, Hacı Tapdıq və Şeyx Yunus Əmrə ziyarətgahı, İlisu kəndindəki Ulu məscid, Ulu körpü və qala tikililəri yer alır.

Bu abidələr Qaxın tarixində fərqli mədəniyyətlərin və dini ənənələrin izlərinin mövcudluğunu göstərir.

Qaxda turizm

Qax Azərbaycanın şimal-qərb turizm marşrutunun əsas istiqamətlərindən biridir. Rayonda həm tarixi-mədəni, həm də təbiət turizmi üçün müxtəlif imkanlar mövcuddur.

Qaxa səfər edənlər İlisu və Sarıbaş kimi dağ kəndlərini, şəlalələri, tarixi abidələri və Qax şəhərinin qədim hissəsini ziyarət edə bilərlər.

İlisu–Qaşqaçay və Qaşqaçay–İlisu istiqamətləri işarələnmiş dağ yürüş marşrutları arasındadır. Sarıbaş istiqamətində isə dağ yolları ilə off-road turları təşkil olunur.

Rayonun dağlıq hissələrində turizm fəaliyyəti mövsüm və hava şəraitindən ciddi şəkildə asılı ola bilər.

Qaxın kəndləri

Qax rayonunun kəndləri təbii şəraitinə və yerləşdiyi yüksəkliyə görə bir-birindən fərqlənir. Bəzi kəndlər Alazan-Əyriçay vadisinə yaxın ərazilərdə, digərləri isə Böyük Qafqazın dağlıq hissəsində yerləşir.

İlisu və Sarıbaş kimi dağ kəndləri tarixi tikililəri və təbiəti ilə tanınır. Ləkit, Qum, Oncallı və digər yaşayış məntəqələrində də müxtəlif tarixi və mədəni irs nümunələrinə rast gəlinir.

Kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, bağçılıq və digər ənənəvi fəaliyyətlər rayonun kənd həyatında mühüm yer tutur.

Qaxın mətbəxi

Qax mətbəxi Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsinin kulinariya ənənələrinin bir hissəsidir. Rayonun ən çox tanınan yeməklərindən biri sürhüllüdür.

Sürhüllü xəmir və ət əsasında hazırlanan ənənəvi yeməkdir və xüsusilə Qaxın dağ kəndləri ilə əlaqələndirilir.

Rayonda yerli pendir, mürəbbə və digər kənd məhsulları da geniş yayılıb. Kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq ənənələri yerli mətbəxin formalaşmasına birbaşa təsir göstərib.

Qax şəhəri

Qax şəhəri rayonun inzibati, iqtisadi və mədəni mərkəzidir. Şəhərdə dövlət və sosial xidmət müəssisələri, yaşayış məhəllələri, parklar, ticarət və turizm obyektləri yerləşir.

Şəhərin tarixi hissəsi olan İçəribazar Qaxın ən maraqlı memarlıq məkanlarından biridir. Burada köhnə tikililər, dar küçələr və ənənəvi eyvanlı evlər şəhərin tarixi görünüşünü əks etdirir.

Qax şəhəri eyni zamanda İlisu, Sarıbaş və rayonun digər dağ kəndlərinə səfərlər üçün əsas başlanğıc nöqtələrindən biridir.

Qaxın mədəni və təbii əhəmiyyəti

Qaxı fərqləndirən əsas xüsusiyyət təbiət və tarixi irsin eyni coğrafiyada birləşməsidir. Dağ kəndləri, meşələr, çay və şəlalələr təbii landşaftı, məscidlər, kilsələr, qalalar və qədim yaşayış məkanları isə rayonun mədəni irsini formalaşdırır.

Qax həm Azərbaycanın kənd və dağ həyatını, həm də ölkənin şimal-qərb bölgəsinin çoxşaxəli tarixi-mədəni mühitini yaxından tanımaq üçün maraqlı rayonlardan biridir.