Qəpik

Qəpik Azərbaycan manatının xırda pul vahididir. Bir manat 100 qəpikdən ibarətdir. Müasir Azərbaycanda qəpiklər metal pul nişanları şəklində dövriyyədədir və gündəlik ödənişlərdə manatın tam vahidindən kiçik məbləğlərin ifadə olunması üçün istifadə edilir. Hazırda 1, 3, 5, 10, 20 və 50 qəpik nominallı metal pul nişanları mövcuddur.

Qəpik nədir?

Qəpik Azərbaycan Respublikasının milli valyutası olan manatın yüzdə bir hissəsidir. Başqa sözlə, 100 qəpik 1 manata bərabərdir.

Məsələn, 50 qəpik 0,50 manat, 20 qəpik 0,20 manat, 5 qəpik isə 0,05 manat təşkil edir.

Qəpiklər xüsusilə qiymətlərin və ödənişlərin manatın tam vahidi ilə ifadə edilmədiyi hallarda hesablaşmaların dəqiq aparılmasına imkan verir.

Azərbaycan qəpikləri

Müasir Azərbaycan pul sistemində 1, 3, 5, 10, 20 və 50 qəpik nominalları istifadə olunur.

Bu nominalların hər biri fərqli ölçü, çəki, metal örtük və dizayn xüsusiyyətlərinə malikdir. Belə fərqlər qəpiklərin bir-birindən seçilməsini asanlaşdırır.

Metal pul nişanlarının üzərində nominal dəyər və müxtəlif dizayn elementləri yerləşdirilir.

1 qəpik

1 qəpik müasir Azərbaycan manatının ən kiçik nominal dəyərli metal pul nişanıdır.

2006-cı il nümunəli 1 qəpiyin diametri 16,25 millimetr, çəkisi 2,8 qramdır. Sikkə mislə örtülmüş poladdan hazırlanıb və mis rənginə malikdir.

Onun dizayn mövzusu mədəniyyətə həsr olunub.

1 qəpik manatın yüzdə bir hissəsinə, yəni 0,01 manata bərabərdir.

3 qəpik

3 qəpik Azərbaycanın pul sisteminin fərqli xüsusiyyətlərindən biri olan nominaldır.

2006-cı il nümunəli 3 qəpiyin diametri 18 millimetr, çəkisi 3,45 qramdır. O da mislə örtülmüş poladdan hazırlanıb.

Bu qəpiyin dizayn mövzusu yazı və ədəbiyyatdır.

3 qəpik 0,03 manata bərabərdir.

5 qəpik

5 qəpik də mis rəngli metal pul nişanlarından biridir.

2006-cı il nümunəsinin diametri 19,75 millimetr, çəkisi isə 4,85 qramdır. Sikkə mislə örtülmüş poladdan hazırlanıb.

5 qəpiyin dizayn mövzusu tarixdir.

10 qəpik

10 qəpik 0,10 manata bərabərdir və gündəlik hesablaşmalarda istifadə olunan metal pul nişanlarından biridir.

2006-cı il nümunəli 10 qəpiyin diametri 22,25 millimetr, çəkisi 5,25 qramdır. O, latunla örtülmüş poladdan hazırlanıb və qızılı rəngə malikdir.

10 qəpiklik metal pul nişanının dizayn mövzusu Qarabağa həsr olunub.

20 qəpik

20 qəpik manatın beşdə bir hissəsinə – 0,20 manata bərabərdir.

2006-cı il nümunəli 20 qəpiyin diametri 24,25 millimetr, çəkisi 6,6 qramdır. Metal pul nişanı latunla örtülmüş poladdan hazırlanıb.

Onun dizayn mövzusu təhsil və gələcəklə bağlıdır.

50 qəpik

50 qəpik Azərbaycan manatının ən yüksək nominal dəyərli dövriyyə metal pul nişanıdır. İki 50 qəpik birlikdə 1 manat təşkil edir.

Digər qəpiklər kimi 50 qəpik də gündəlik nağd hesablaşmalar üçün nəzərdə tutulub. Müasir pul sistemində onun fərqləndirilməsi üçün ölçü, çəki, metal tərkibi və kənar elementləri kimi texniki xüsusiyyətlərdən istifadə olunur.

50 qəpik həm də manatla qəpik arasındakı hesablamalarda ən böyük metal nominaldır.

Qəpiklərin materialı

Azərbaycan qəpiklərinin hazırlanmasında nominaldan asılı olaraq müxtəlif metal örtüklərdən istifadə edilir.

1, 3 və 5 qəpiklik metal pul nişanları mislə örtülmüş poladdan hazırlanır.

10 və 20 qəpikliklər latunla örtülmüş poladdır.

50 qəpiklik metal pul nişanının hazırlanmasında isə latun və nikellə örtülmüş poladdan istifadə olunur.

Material və konstruksiyadakı fərqlər sikkələrin xarici görünüşünə və fiziki xüsusiyyətlərinə də təsir göstərir.

2006-cı il pul islahatı və qəpik

Müasir qəpiklərin dövriyyəyə daxil olması Azərbaycan manatının denominasiyası ilə əlaqədardır.

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 7 fevral 2005-ci il tarixli fərmanına əsasən pul nişanlarının nominal dəyərinin və qiymətlər miqyasının dəyişdirilməsi həyata keçirildi.

1 yanvar 2006-cı ildən yeni manat dövriyyəyə buraxıldı və 1 yeni manat 5000 köhnə manata bərabər tutuldu.

Yeni pul sistemində qəpik yenidən gündəlik pul dövriyyəsinin real hissəsinə çevrildi. Yeni manatın nominal strukturuna metal qəpiklər də daxil edildi.

Manat və qəpik

Manat və qəpik Azərbaycanın vahid pul sisteminin iki əsas nominal ifadəsidir.

1 manat = 100 qəpikdir.

Buna görə qiymətlərdə vergüldən sonrakı hissə qəpiklə ifadə edilə bilər. Məsələn, 7 manat 50 qəpik 7,50 manat, 12 manat 20 qəpik isə 12,20 manat kimi göstərilə bilər.

Bu sistem malların, xidmətlərin və digər ödənişlərin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə imkan verir.

Qəpik pul nişanı kimi

Qəpiklər Azərbaycan Mərkəzi Bankı tərəfindən dövriyyəyə buraxılan rəsmi pul nişanlarıdır.

Mərkəzi Bankın tədavülə buraxdığı metal pul nişanları Azərbaycan ərazisində nominal dəyəri ilə ödənişlərin həyata keçirilməsi zamanı qanuni ödəniş vasitəsi kimi qəbul edilməlidir.

Bu baxımdan qəpik sadəcə xırda metal parçası deyil, manat kimi milli pul sisteminin rəsmi hissəsidir.

Qəpiklərin mühafizə və fərqləndirmə elementləri

Metal pul nişanlarında saxtalaşdırmadan qorunma və nominalların fərqləndirilməsi üçün bir sıra xüsusiyyətlər nəzərdə tutulur.

Bunlara dəqiq qabarıq yazı və təsvirlər, sikkənin ölçüsü və çəkisi, metal tərkibi, eləcə də müəyyən nominallarda kənar hissədə yerləşən xüsusi cizgilər daxildir.

Bu xüsusiyyətlər həm vizual, həm də toxunma yolu ilə müxtəlif qəpiklərin tanınmasına kömək edir.

Köhnə qəpiklər

Azərbaycan ərazisində müxtəlif tarixi dövrlərdə fərqli pul sistemləri mövcud olub. Buna görə “köhnə qəpik” ifadəsi müxtəlif dövrlərə aid xırda pul nişanlarını əhatə edə bilər.

Belə sikkələrin dəyəri onların üzərində göstərilən nominaldan fərqli olaraq tarixi və kolleksiya xüsusiyyətlərinə görə qiymətləndirilə bilər.

Buraxılış ili, tiraj, nadirlik, fiziki vəziyyət, sikkəxana xüsusiyyətləri və mümkün istehsal fərqləri numizmatik dəyərə təsir edən amillərdəndir.

Qəpik və numizmatika

Qəpiklər yalnız ödəniş vasitəsi deyil, numizmatik kolleksiyaların da bir hissəsi ola bilər.

Numizmatika sikkələri, pul nişanlarını və onların tarixini araşdıran sahədir. Müxtəlif illərdə buraxılmış qəpiklər ölkənin pul sistemi, iqtisadi tarixi, dövlət rəmzləri və dizayn yanaşmaları haqqında məlumat verə bilər.

Xüsusilə köhnə, nadir və xüsusi buraxılışlı sikkələr kolleksiyaçılar arasında maraq doğura bilər. Lakin sikkənin köhnə olması onun avtomatik olaraq yüksək maddi dəyərə malik olması demək deyil.

Qəpiyin pul sistemində rolu

Nağdsız ödənişlərin genişlənməsinə baxmayaraq, qəpik Azərbaycan milli valyutasının rəsmi strukturunun bir hissəsi olaraq qalır.

1, 3, 5, 10, 20 və 50 qəpik nominalları manatın daha kiçik hissələrlə ifadə edilməsinə imkan verir.

Qəpiklər eyni zamanda pul tarixini əks etdirən obyektlərdir. Onların materialı, dizaynı və buraxılış dövrü Azərbaycanın milli valyutasının inkişaf tarixinin ayrı-ayrı mərhələlərini göstərir.