Qərbi Azərbaycan İcması (QAİ)

Qərbi Azərbaycan İcması: Tarixi ədalətin və qayıdış hüququnun rəsmi platformasıXX əsr boyu müxtəlif mərhələlərdə öz tarixi və doğma torpaqlarından – indiki Ermənistan ərazisindən deportasiya olunmuş, etnik təmizləməyə məruz qalmış azərbaycanlıların hüquqlarının beynəlxalq səviyyədə müdafiə edilməsi, onların mədəni irsinin qorunması və dinc yolla geri qayıdışının təmin olunması Azərbaycan dövlətinin və cəmiyyətinin qarşısında duran ən mühüm milli məsələlərdən biridir. Bu xəttin mütəşəkkil şəkildə idarə olunmasını həyata keçirən əsas qurum Qərbi Azərbaycan İcmasıdır (QAİ).1989-cu ildən etibarən "Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyəti" kimi fəaliyyətə başlayan təşkilat, 2022-ci ildə yenidən strukturlaşdırılaraq Qərbi Azərbaycan İcması adını almışdır. QAİ, deportasiyaya uğramış yüz minlərlə azərbaycanlının və onların varislərinin hüquqi, mədəni və sosial nümayəndəliyinə çevrilərək, məsələni qlobal ssenarilərdə insan hüquqları kontekstində rəsmiləşdirmişdir.İcmanın fəaliyyətinin əsas prioritetləri və strateji xətləriQərbi Azərbaycan İcmasının çoxşaxəli fəaliyyəti həm daxili auditoriya, həm də beynəlxalq təşkilatlarla iş üzərində qurulub:Qayıdış Konsepsiyasının İcrası: Qərbi azərbaycanlıların öz ata-baba yurdlarına təhlükəsiz, ləyaqətli və beynəlxalq hüquqi təminat altında geri qayıtmaq hüququnun təbliği.Mədəni İrsin və Arxivlərin Qorunması: Ermənistan ərazisində dağıdılmış və ya saxtalaşdırılmış Azərbaycan mədəni, tarixi və dini abidələrinin (məscidlər, qəbiristanlıqlar, karvansaralar) rəqəmsal reyestrinin aparılması və UNESCO kimi beynəlxalq qurumlara rəsmi hesabatların göndərilməsi.Beynəlxalq PR və Hüquqi Diplomatiya: BMT, Avropa İttifaqı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı və digər qlobal instansiyalarda rəsmi bəyanatların yayılması, beynəlxalq hüquq müdafiəçiləri ilə görüşlərin keçirilməsi.Tarixi fəaliyyətin və hüquqi mübarizənin inkişaf zənciriQAİ-nin yerli cəmiyyətdən qlobal diplomatik platformaya qədər keçdiyi inkişaf yolu ardıcıl strateji mərhələlərlə xarakterizə olunur:1.Azərbaycan Qaçqınlar Cəmiyyətinin Yaranması və Data Toplanması:Təməl və sənədləşmə.1980-ci illərin sonundakı sonuncu böyük deportasiya dalğasından sonra qaçqınların qeydiyyata alınması, onların rəsmi sənədlərinin, mülkiyyət hüquqlarının və tarixi faktların toplanaraq ilk arxiv fondunun qurulması.2.Qərbi Azərbaycan İcmasının Təsis Edilməsi və İnstitusional Keçid:Yenidənqurma və brendinq.2022-ci ildə cəmiyyətin yeni inzibati binada, genişləndirilmiş rəhbər heyətlə (Müşahidə Şurası, İdarə Heyəti, Qadınlar və Gənclər Şuraları) strukturu rəqəmsal dövrün tələblərinə uyğun olaraq yenidən formalaşdırılır.3.Ümumi Qayıdış Konsepsiyasının İlan Edilməsi və Qlobal Hüquq Mübarizəsi:Beynəlxalq hüquq formatı.İcmanın rəsmi "Qayıdış Konsepsiyası" qəbul edilir. Sənəddə daxili şərtlərlə yanaşı, beynəlxalq missiyaların bölgədə təhlükəsizliyi təmin etməsi tələbi qoyulur və rəsmi sənəd BMT-nin əsas sənədləri sırasına daxil edilir.Hüquqi və Tarixi Fakt: Qərbi Azərbaycan İcması öz mübarizəsini Ümumi İnsan Hüquqları Bəyannaməsinin 13-cü maddəsinə (Hər bir insanın istənilən ölkəni, eləcə də öz ölkəsini tərk etmək və öz ölkəsinə qayıtmaq hüququ var) əsaslandıraraq aparır. İcma bu məsələnin ərazi iddiası deyil, fundamental inklüziv insan hüquqları ssenarisi olduğunu bəyan edir.Müasir status və gələcəyə baxışBu gün Qərbi Azərbaycan İcması rəqəmsal platformalarda, media layihələrində və elmi-praktik konfranslarda aktiv təmsil olunur. İcma daxilində mütəmadi olaraq tarixi rayon və kəndlərin demoqrafik xəritələri, yer adlarının (toponimlərin) tarixi background-u araşdırılır və kitab şəklində nəşr edilir. QAİ, gənc nəslin öz tarixi köklərinə bağlı lifestyle dəyərlərini qoruması və bu həqiqətləri dünyaya rəqəmsal alətlərlə çatdırması üçün geniş layihələr icra etməkdədir.