#qırmızı qəsəbə dağ yəhudiləri
Qırmızı Qəsəbə Dağ yəhudiləri
Qırmızı Qəsəbə dağ yəhudiləri: Əsrlərin sınağından keçən mənəvi dostluq
Azərbaycan sivilizasiyaların və dinlərin qovuşuğunda yerləşən, multikulturalizm prinsiplərini dövlət siyasəti və həyat tərzi kimi mənimsəyən nadir ölkələrdən biridir. Bu zənginliyin və dözümlülük mühitinin dünyadakı en parlaq vizit kartı isə heç şübhəsiz, Quba rayonunda yerləşən Qırmızı Qəsəbə və onun yerli sakinləri olan dağ yəhudiləridir. Bura, İsraildən kənarda yəhudilərin yığcam və bütöv şəkildə yaşadığı dünyada yeganə unikal yaşayış məskəni hesab olunur.
Dağ yəhudilərinin bu bölgəyə köç etməsi və burada məskunlaşması qədim tarixlərə dayanır. Lakin Qırmızı Qəsəbənin bir icma mərkəzi kimi formalaşması 18-ci əsrin ortalarında, Quba xanı Fətəli xanın hakimiyyəti dövrünə təsadüf edir. Ətraf ərazilərdə təqiblərə məruz qalan yəhudi əhalisini öz himayəsinə götürən Fətəli xan, onlara Qudyalçayın sol sahilində təhlükəsiz şəraitdə məskunlaşmaq üçün torpaq ayırıb. Zamanla bura köçən ailələr öz qonşuları olan azərbaycanlılarla qırılmaz tellərlə bağlanmış, qarşılıqlı hörmət və əmin-amanlıq şəraitində ortaq bir tale formalaşdırmışlar.
Qırmızı Qəsəbə dağ yəhudilərinin ən böyük özəlliyi, əsrlər keçməsinə baxmayaraq öz milli kimliklərini, dini inanclarını və qədim adətlərini tamamilə qoruyub saxlaya bilmələridir. İcma üzvləri gündəlik həyatda "Cuhuri" adlanan və qədim fars dili qrupuna daxil olan unikal dildə danışırlar. Bununla yanaşı, qəsəbə sakinləri Azərbaycan dilinə, ədəbiyyatına və musiqisinə dərindən bağlıdırlar. Qəsəbə daxilində fəaliyyət göstərən tarixi Altıgünbəzli və Böyük sinaqoqlar, eləcə də dünyada ilk olan Dağ Yəhudiləri Muzeyi bu icmanın mənəvi zənginliyini və tarixi irsini əks etdirən ən mühüm mərkəzlərdir.
Azərbaycanın dağ yəhudiləri ölkənin ictimai, siyasi və mədəni həyatında hər zaman aktiv rol oynamışlar. Onlar özlərini bu torpaqların ayrılmaz bir parçası hesab edir, vətənin çətin günlərində hər zaman çiyin-çiyinə mübarizə aparırlar. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun Qarabağ müharibəsində nümayiş etdirdiyi qəhrəmanlıq və fədakarlıq, dağ yəhudilərinin öz doğma vətənlərinə olan sonsuz sevgisinin və sadiqliyinin ən uca zirvəsidir.
Nəticə etibarilə, Qırmızı Qəsəbə və burada ömür sürən dağ yəhudiləri sadəcə tarixi bir icma deyil, həm də bəşəriyyətə mesaj verən böyük bir dözümlülük və qardaşlıq nümunəsidir. Müxtəlif dövrlərin siyasi gərginliklərinə və sınaqlarına baxmayaraq, Qubada qurulan bu mənəvi dostluq körpüsü heç vaxt zədələnməmişdir. Bu gün bu unikal məkan, Azərbaycanın dünyada sülhün, multikulturalizmin və qarşılıqlı etimadın mərkəzi kimi tanınmasında əvəzsiz bir rol oynayır.
