Qoruğ

Qoruq təbiətin, nadir bitki və heyvan növlərinin, landşaftların, meşələrin, su hövzələrinin və digər təbii komplekslərin xüsusi mühafizə rejimi altında qorunduğu ərazidir. Qoruqlar biomüxtəlifliyin saxlanılması, ekosistemlərin təbii vəziyyətdə qorunması, elmi tədqiqatların aparılması və gələcək nəsillər üçün mühüm təbiət sahələrinin mühafizəsi məqsədilə yaradılır. Belə ərazilərdə insan fəaliyyəti adi torpaq və meşə sahələri ilə müqayisədə daha ciddi qaydalarla məhdudlaşdırılır.

Qoruqların məqsədi və əsas xüsusiyyətləri
Qoruqların yaradılmasında əsas məqsəd təbii ekosistemlərin mümkün qədər dəyişməz vəziyyətdə saxlanılmasıdır. Bu ərazilərdə nadir və nəsli kəsilmək təhlükəsində olan heyvanlar, endemik bitkilər, xüsusi geoloji obyektlər və digər təbii sərvətlər qoruna bilər.

Qoruqlarda ovçuluq, ağacların kəsilməsi, tikinti, faydalı qazıntıların çıxarılması və təbiətə təsir göstərə biləcək digər fəaliyyətlər ciddi şəkildə məhdudlaşdırılır və ya qadağan olunur. Mühafizə rejiminin konkret tələbləri qoruğun hüquqi statusundan və milli qanunvericilikdən asılıdır.

Ərazinin monitorinqi, flora və faunanın uçotu, ekoloji dəyişikliklərin müşahidəsi və elmi araşdırmalar qoruqların əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biridir.

Qoruq, milli park və yasaqlıq arasındakı fərq
Qoruq digər xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərindən daha sərt mühafizə rejimi ilə fərqlənə bilər. Dövlət təbiət qoruqlarında əsas prioritet ekosistemin qorunması və elmi tədqiqatdır. Buna görə turistlərin və digər şəxslərin əraziyə girişi də müəyyən qaydalarla məhdudlaşdırıla bilər.

Milli parklarda isə təbiətin mühafizəsi ilə yanaşı ekoturizm, maarifləndirmə və tənzimlənən istirahət imkanlarına daha geniş yer verilir. Yasaqlıqlarda müəyyən heyvan, bitki və ya təbii komplekslərin qorunmasına yönəlmiş xüsusi rejim tətbiq edilə bilər.

Bu kateqoriyaların hamısı təbiətin qorunmasına xidmət etsə də, istifadə imkanları və mühafizə səviyyəsi fərqli ola bilər.

Azərbaycanda qoruqlar və təbiətin mühafizəsi
Azərbaycanda müxtəlif iqlim və relyef şəraiti zəngin biomüxtəlifliyin formalaşmasına səbəb olub. Ölkədə meşə, yarımsəhra, dağ, sahil və digər ekosistemlərin qorunması üçün dövlət təbiət qoruqları və başqa xüsusi mühafizə olunan ərazilər yaradılıb.

Azərbaycanda Qızılağac, Zaqatala, Türyançay, Pirqulu, Şirvan, Bəsitçay, Qarayazı, İlisu və digər qoruqlar müxtəlif təbii komplekslərin qorunması ilə tanınır. Zamanla bəzi ərazilərin hüquqi statusu və sərhədləri dəyişə, müəyyən qoruqlar milli parkların və ya daha geniş mühafizə sistemlərinin tərkibinə daxil edilə bilər.

Qoruqlar ölkənin nadir flora və fauna növlərinin qorunması, elmi məlumatların toplanması və ekoloji tarazlığın saxlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Elmi və ekoloji əhəmiyyəti
Qoruqlar təbiətdə uzunmüddətli dəyişikliklərin müşahidə oluna bildiyi mühüm elmi məkanlardır. Burada iqlim dəyişməsinin, bitki örtüyünün, heyvan populyasiyalarının və ekosistemlərin vəziyyətinin monitorinqi aparıla bilər.

Belə ərazilər həm də nadir növlərin genetik fondunun qorunmasına xidmət edir. Qoruqda qorunan heyvan və bitkilər onların təbii yaşayış mühitinin bir hissəsi kimi mühafizə edilir.

Qoruqların mövcudluğu torpaq və su ehtiyatlarının qorunmasına, eroziyanın azalmasına və ekosistem xidmətlərinin davamlılığına da kömək edir. Bu səbəbdən qoruqlar yalnız ayrı-ayrı heyvan və bitki növlərinin deyil, bütövlükdə təbii mühitin qorunmasına xidmət edən mühüm ekoloji ərazilərdir.