Qurbağa

Qurbağa — suda və quruda yaşamağa uyğunlaşmış, Amphibia sinfinə və əsasən Anura dəstəsinə daxil olan onurğalı heyvandır. Qurbağaların dərisi adətən nazik və nəm olur, bədənləri qısa, arxa ayaqları isə uzun və güclüdür. Bu quruluş onlara tullanmağa və üzməyə imkan verir. Qurbağalar göllər, çaylar, bataqlıqlar, meşələr və rütubətli çəmənliklər kimi müxtəlif yaşayış mühitlərində geniş yayılıb.

Qurbağanın bədən quruluşu
Yetkin qurbağanın bədəni əsasən baş və gövdədən ibarətdir. Uzun arxa ayaqlar tullanmağa və suda hərəkət etməyə uyğunlaşıb, ön ayaqlar isə daha qısadır. Bir çox növdə arxa barmaqlar arasında üzgəcəbənzər pərdələr olur və bu, üzmə qabiliyyətini artırır.

Qurbağaların dərisi pulcuqsuz və nəm olur. Dəri yalnız qoruyucu örtük deyil, həm də tənəffüsdə iştirak edən mühüm orqandır. Bir çox qurbağa növü ağciyərlərlə yanaşı dəri vasitəsilə də oksigen qəbul edə bilir.

Qurbağaların həyat dövrü
Qurbağaların həyat dövrü metamorfoz adlanan dəyişiklik prosesi ilə xarakterizə olunur. Dişi qurbağa adətən yumurtalarını suya qoyur. Yumurtalardan çıxan sürfələr çömçəquyruq adlanır və ilkin mərhələdə əsasən suda yaşayırlar.

Çömçəquyruqlar inkişaf etdikcə əvvəlcə arxa, sonra ön ayaqları əmələ gəlir. Quyruq tədricən kiçilir, tənəffüs sistemi dəyişir və heyvan yetkin qurbağaya çevrilir. Bu keçid qurbağaların biologiyasının ən səciyyəvi xüsusiyyətlərindən biridir.

Qurbağaların qidalanması
Yetkin qurbağaların böyük hissəsi yırtıcıdır və müxtəlif kiçik canlılarla qidalanır. Həşəratlar, milçəklər, ağcaqanadlar, hörümçəklər, qurdlar və digər kiçik onurğasızlar onların əsas qida mənbələrindəndir.

Bir çox qurbağa ovunu uzun və yapışqan dili ilə tutur. Dil ağız boşluğunun ön hissəsinə birləşdiyi üçün sürətlə qabağa atıla bilir. İri növlər kiçik balıqları, digər amfibiyaları və hətta balaca onurğalıları da ovlaya bilər.

Qurbağaların səs çıxarması
Qurbağalar, xüsusilə erkəklər çoxalma dövründə xarakterik səslər çıxarırlar. Bu səslər dişiləri cəlb etmək və ərazi üzərində üstünlüyü bildirmək üçün istifadə olunur. Bir çox növdə boğaz nahiyəsində səs kisəsi yerləşir və bu kisə səsi gücləndirir.

Qurbağaların səsləri növə görə fərqlənir. Buna görə onların səsləri bioloqlar üçün növlərin müəyyənləşdirilməsində və populyasiyaların izlənməsində də faydalı ola bilər.

Qurbağaların təbiətdə rolu
Qurbağalar ekosistemlərin qida zəncirində mühüm yer tutur. Onlar çoxlu sayda həşəratla qidalanaraq bu canlıların populyasiyasının tənzimlənməsinə kömək edir. Özləri isə ilanlar, quşlar, balıqlar və müxtəlif məməlilər üçün qida mənbəyi ola bilirlər.

Dərilərinin ətraf mühitdəki dəyişikliklərə həssas olması qurbağaları ekoloji göstərici növlərdən birinə çevirir. Su və torpaq çirklənməsi, temperatur dəyişiklikləri və yaşayış mühitinin pozulması onların populyasiyalarında tez nəzərə çarpa bilər.

Qurbağa və qurbağakimilərin fərqləri
Gündəlik dildə müxtəlif amfibiya növləri ümumi olaraq qurbağa adlandırıla bilər. İngilis dilində isə nisbətən hamar və nəm dərili növlər üçün “frog”, daha quru və ziyiləbənzər dərili növlər üçün “toad” sözündən istifadə edilir. Bu bölgü elmi taksonomiyada həmişə sərt sərhədlərlə uyğun gəlmir.

Bütün bu heyvanlar Anura dəstəsinə daxil olan quyruqsuz amfibiyalardır. Onların yaşayış mühiti, bədən quruluşu və həyat tərzi növdən asılı olaraq dəyişir.

Qurbağaların qışlama və mövsümi fəaliyyəti
Mülayim iqlimdə yaşayan bir çox qurbağa soyuq aylarda fəaliyyətini azaldır. Onlar torpaqda, yarpaq örtüyü altında, su hövzələrinin dibində və ya digər qorunan yerlərdə qışlaya bilər.

Yaz aylarında temperatur yüksəldikcə qurbağalar yenidən aktivləşir və çoxalma dövrü başlayır. Bu zaman su hövzələrinin ətrafında onların səsləri daha çox eşidilə bilər.

Qurbağalara qarşı əsas təhlükələr
Dünyada bir sıra qurbağa növlərinin sayı yaşayış mühitinin itirilməsi, su hövzələrinin çirklənməsi, iqlim dəyişmələri, invaziv növlər və xəstəliklər səbəbindən azalır. Xüsusilə amfibiyalarda yayılan bəzi göbələk xəstəlikləri ayrı-ayrı regionlarda populyasiyalara ciddi təsir göstərib.

Su hövzələrinin və rütubətli ərazilərin qorunması qurbağaların yaşaması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onların qorunması eyni zamanda su ekosistemlərinin və ümumi biomüxtəlifliyin saxlanmasına kömək edir.

Azərbaycanda qurbağalar
Azərbaycanın müxtəlif təbii zonalarında bir sıra qurbağa və digər quyruqsuz amfibiya növlərinə rast gəlinir. Onlar çay, göl, bataqlıq, meşə və dağətəyi ərazilərdə yaşaya bilirlər. Rütubətli mühit və su hövzələrinin mövcudluğu onların çoxalması üçün xüsusilə vacibdir.

Qurbağalar Azərbaycandakı su və quru ekosistemlərinin təbii hissəsidir və həşəratların sayının tənzimlənməsində rol oynayırlar.