Quş

Quşlar lələklə örtülü bədənə, dimdiyə, iki qanada və iki ayağa malik onurğalı heyvanlardır. Onlar Aves sinfinə daxildir və dünyanın demək olar ki, bütün təbii zonalarında yayılıblar. Quşların ölçüsü çox kiçik kolibridən böyük dəvəquşuna qədər dəyişə bilər.

Quşların əksəriyyəti uça bilir, lakin bütün quş növlərində uçuş qabiliyyəti yoxdur. Dəvəquşu, emu, kivi və pinqvin kimi bəzi növlər uça bilməsə də, digər mühitlərə uyğunlaşaraq sürətli qaçış və ya üzmə qabiliyyəti qazanıblar.

Quşların əsas xüsusiyyətləri

Quşların ən xarakterik xüsusiyyəti lələkləridir. Lələklər uçuşda, bədən temperaturunun qorunmasında, kamuflyajda və cütləşmə davranışlarında mühüm rol oynayır. Quşların skeleti yüngül quruluşa malikdir və bir çox növdə sümüklərin bir hissəsi içiboş olur.

Quşlar isti qanlı heyvanlardır. Onların bədən temperaturu sabit qalır və bu xüsusiyyət müxtəlif iqlim şəraitində yaşamağa imkan verir. Quşların əksəriyyəti yumurta qoymaqla çoxalır və yumurtalar xüsusi yuvalarda qorunur.

Dimdik quşların qidalanma formasına uyğun olaraq müxtəlif şəkillərdə olur. Yırtıcı quşlarda dimdik daha iti və əyri, toxumla qidalanan quşlarda isə daha qısa və möhkəm ola bilər.

Yaşayış mühiti və qidalanma

Quşlar meşələrdə, dağlarda, çöllərdə, səhralarda, bataqlıqlarda, dəniz sahillərində və şəhər mühitində yaşaya bilirlər. Bəzi növlər daimi olaraq eyni ərazidə qalır, digərləri isə mövsümi köç edir.

Qidalanma xüsusiyyətləri növdən asılı olaraq dəyişir. Bəzi quşlar toxum, meyvə və bitki hissələri ilə, digərləri həşərat, balıq, kiçik heyvan və ya leşlə qidalanır. Qartal, şahin və bayquş yırtıcı quşlara, sərçə, göyərçin və bülbül isə daha geniş yayılmış digər quş növlərinə nümunədir.

Köçəri quşlar ilin müəyyən dövrlərində çox böyük məsafələr qət edə bilirlər. Bu köç əsasən temperatur, qida ehtiyatı və çoxalma şəraiti ilə bağlıdır.

Quşların təbiətdə rolu

Quşlar ekosistemlərdə mühüm rol oynayırlar. Onlar həşəratların və digər heyvanların sayının tənzimlənməsinə, toxumların yayılmasına və bəzi bitkilərin tozlanmasına kömək edirlər. Leşlə qidalanan quşlar təbiətdə üzvi qalıqların parçalanmasında iştirak edir.

Quşlar ətraf mühitin vəziyyətini qiymətləndirmək üçün də mühüm göstəricilərdən biri hesab olunur. Müəyyən quş növlərinin sayının azalması yaşayış mühitində baş verən dəyişikliklər, çirklənmə və biomüxtəlifliyin itirilməsi ilə bağlı ola bilər.

Azərbaycanda da çoxsaylı yerli və köçəri quş növləri yaşayır. Xəzər dənizi sahilləri, göllər, bataqlıqlar, meşələr və dağlıq ərazilər quşlar üçün mühüm yaşayış və köç məkanlarıdır.