Quşqaya

Quşqaya dağı: Qobustanın diqqətçəkən təbii ərazilərindən biri Azərbaycanın təbiəti müxtəlif relyef formaları və özünəməxsus landşaftları ilə seçilir. Qobustan və Abşeron ərazilərində yerləşən alçaq dağlar, təpələr, qayalı sahələr və palçıq vulkanları bu landşaftın əsas xüsusiyyətlərindəndir. Quşqaya da belə təbii obyektlərdən biri kimi diqqət çəkir. Quşqaya adı müxtəlif mənbələrdə həm dağ, həm də təpə və silsilə adı kimi işlədilir. Coğrafi məlumat bazalarında Abşeron rayonu ərazisində Quşqaya Silsiləsi qeyd olunur. Onun yüksəklik göstəricisi təxminən 291 metr, ayrıca Quşqaya zirvəsi üçün isə 306 metr göstərilir. Quşqaya harada yerləşir? Quşqaya Abşeron–Qobustan təbii-coğrafi ərazisinin özünəməxsus relyefə malik hissələrindən birində yerləşir. Ərazi müxtəlif yüksəkliklər, təpələr və parçalanmış relyef formaları ilə xarakterizə olunur. Elmi tədqiqat materiallarında Quşqaya ətrafındakı ərazilərin Qobustan landşaftı ilə əlaqəli olduğu və burada müxtəlif torpaq və bitki örtüyü tiplərinin yayıldığı göstərilir. Tədqiqatlarda Quşqaya təpəsi ətrafında açıq şabalıdı torpaqların inkişaf etdiyi də qeyd olunur. Bu xüsusiyyətlər Quşqayanı yalnız coğrafi ad deyil, həm də Azərbaycanın quru və yarımsəhra landşaftlarının öyrənilməsi baxımından maraqlı ərazilərdən birinə çevirir.Quşqaya dağının hündürlüyü Quşqayanın hündürlüyü ilə bağlı müxtəlif coğrafi məlumat mənbələrində fərqli göstəricilərə rast gəlmək mümkündür. PeakVisor məlumatında Quşqaya zirvəsinin dəniz səviyyəsindən 306 metr yüksəklikdə olduğu göstərilir. Eyni zamanda yaxınlıqdakı Quşqaya silsiləsi üçün 291 metr yüksəklik qeyd olunur. Bu fərq obyektin ayrı-ayrı zirvə və silsilə hissələrinin müxtəlif şəkildə ölçülməsi ilə bağlı ola bilər. Buna görə Quşqayanın hündürlüyü haqqında məlumat verilərkən konkret coğrafi obyektin nəzərdə tutulması vacibdir. Quşqaya və Qobustan landşaftı Qobustan Azərbaycanın ən maraqlı təbii-coğrafi ərazilərindən biridir. Burada alçaq dağlıq relyef, yarımsəhra landşaftı, quru dərələr və müxtəlif geoloji formalar geniş yayılıb. Elmi araşdırmalarda Quşqaya ətrafındakı relyefin müxtəlif dərəcədə parçalandığı göstərilir. Ərazidə boz, çəmən-boz, açıq-çəmən, boz-qonur və şoran torpaqlara rast gəlinir. Bitki örtüyü isə relyef və torpaq şəraitindən asılı olaraq dəyişir. Bu təbii şərait Qobustanın ümumi landşaft xüsusiyyətlərinin Quşqaya ərazisində də müşahidə olunmasına imkan verir. Quşqaya və geoloji xüsusiyyətlər Abşeron və Qobustan ərazisi geoloji baxımdan Azərbaycanın ən maraqlı bölgələrindən biridir. Burada palçıq vulkanları və onlarla əlaqəli relyef formaları geniş yayılıb. Quşqaya adı da regionun geoloji və geomorfoloji tədqiqatlarında müxtəlif ərazilərlə birlikdə çəkilir. Azərbaycan alimlərinin araşdırmalarında Qobustan ərazisində palçıq vulkanizmi, torpaq örtüyü və relyefin formalaşması ilə bağlı çoxsaylı məlumatlar təqdim olunur. Quşqaya ətrafındakı landşaftın formalaşmasında uzunmüddətli geoloji proseslərin və eroziyanın rolu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təpə və alçaq dağ formalarının mövcudluğu ərazinin təbii inkişaf tarixini əks etdirir. Quşqaya təbiət baxımından niyə maraqlıdır? Quşqaya və ətraf ərazilər ilk növbədə özünəməxsus relyefinə görə maraq doğurur. Burada yüksək dağlarda olduğu kimi sıx meşələrə deyil, daha çox quru iqlimə uyğunlaşmış bitkilərə rast gəlinir. Elmi məlumatlarda Qobustan düzənlik və dağarası sahələrində yovşan, kəngiz, efemer bitkiləri, dəvətikanı və digər bitki növlərinin yayıldığı göstərilir. Bitki örtüyünün sıxlığı və tərkibi mövsümdən, torpaqdan və relyefdən asılı olaraq dəyişir. Bu səbəbdən Quşqaya kimi ərazilər Azərbaycanın yarımsəhra landşaftlarının xüsusiyyətlərini müşahidə etmək üçün maraqlı təbii məkan hesab oluna bilər. Quşqaya haqqında nə bilmək lazımdır? Quşqaya haqqında məlumat axtararkən onun eyni adlı digər coğrafi obyektlərlə qarışdırılmaması vacibdir. Azərbaycanda “Quşqaya” adı müxtəlif toponimlərdə də istifadə olunur. Məsələn, Abşeron ərazisində Quşqaya Silsiləsi və Quşqaya zirvəsi haqqında coğrafi məlumatlar mövcuddur. Bu adın Azərbaycan toponimiyasında yayılması da diqqət çəkən məqamdır. Tarixi-toponimik araşdırmalarda ölkənin müxtəlif bölgələrində Quşqaya və oxşar adlara rast gəlindiyi qeyd edilir.