Radio

Radio elektromaqnit dalğaları vasitəsilə səs və digər məlumatların məsafəyə ötürülməsi və qəbul edilməsi üçün istifadə olunan rabitə və yayım texnologiyasıdır. Gündəlik dildə “radio” sözü həm radioyayım sistemini, həm radiostansiyanı, həm də radio siqnalını qəbul edən cihazı ifadə edə bilər. Radio uzun illərdir xəbər, musiqi, maarifləndirmə, əyləncə və fövqəladə məlumatların geniş auditoriyaya çatdırılmasında mühüm vasitədir.

Radio necə işləyir?
Radioyayım zamanı mikrofon vasitəsilə qəbul edilən səs elektrik siqnalına çevrilir. Daha sonra bu məlumat daşıyıcı radio dalğasına modulyasiya olunur və ötürücü anten vasitəsilə ətrafa yayılır.

Radioqəbuledici uyğun tezlikdəki siqnalı tutur, onu emal edir və yenidən səsə çevirir.

Radio dalğaları
Radio dalğaları elektromaqnit spektrinin bir hissəsidir. Onlar müxtəlif tezlik diapazonlarında yayıla bilər və rabitə, televiziya, mobil əlaqə, naviqasiya və digər texnologiyalarda istifadə olunur.

Dalğanın tezliyi radio kanalının əsas xüsusiyyətlərindən biridir.

Radiotezlik nədir?
Radiotezlik müəyyən vaxt ərzində elektromaqnit dalğasının neçə dəfə təkrarlandığını göstərir və hers ilə ölçülür.

Praktik radioyayımda tezliklər adətən kilohers və meqaherslə ifadə olunur.

AM radio
AM — amplitud modulyasiyası deməkdir. Bu sistemdə məlumat daşıyıcı dalğanın amplitudasının dəyişdirilməsi ilə ötürülür.

AM siqnalları bəzi şəraitlərdə böyük məsafələrə yayıla bilər, lakin səs keyfiyyəti FM ilə müqayisədə daha aşağı ola bilər.

FM radio
FM — tezlik modulyasiyası deməkdir. Burada məlumat radio dalğasının tezliyindəki dəyişikliklərlə ötürülür.

FM yayımı daha yüksək səs keyfiyyəti və daha az fon səsi ilə seçildiyinə görə musiqi və şəhər radioyayımında geniş istifadə edilir.

Radiostansiya
Radiostansiya müəyyən tezlikdə proqram hazırlayan və yayımlayan media və ya rabitə qurumudur.

Radiostansiyalar xəbər, musiqi, müsahibə, analitik proqram, reklam və müxtəlif müəllif verilişləri təqdim edə bilər.

Radioqəbuledici
Radioqəbuledici radio dalğalarını qəbul edib səsə çevirən cihazdır. Ənənəvi qəbuledicilərdə antena, tuner, gücləndirici və dinamik kimi hissələr olur.

Müasir avtomobillər, telefonlar və multimedia sistemlərində də radioqəbul funksiyası mövcud ola bilər.

Antenanın rolu
Anten radio siqnallarının ötürülməsi və qəbulunda istifadə olunur. Ötürücü anten elektrik siqnalını elektromaqnit dalğasına çevirir, qəbuledici anten isə ətrafdakı radio dalğalarını tutur.

Antenanın konstruksiyası və yerləşməsi siqnal keyfiyyətinə təsir edə bilər.

Radio verilişləri
Radio proqramlarına xəbərlər, musiqi, müsahibələr, idman şərhləri, maarifləndirici verilişlər və əyləncə proqramları daxil ola bilər.

Vizual görüntü olmadığı üçün radio əsasən səs, nitq, musiqi və səs effektləri vasitəsilə auditoriya ilə əlaqə yaradır.

Xəbər radiosu
Xəbər radioları gün ərzində aktual hadisələr, hava, nəqliyyat, iqtisadiyyat və ictimai mövzular haqqında məlumat yayımlayır.

Canlı bağlantılar və müxbir reportajları bu formatda geniş istifadə olunur.

Musiqi radiosu
Musiqi radioları müəyyən janr və auditoriyaya uyğun musiqi proqramları təqdim edir.

Pop, rok, caz, klassik musiqi və milli musiqi istiqamətində ixtisaslaşmış radiostansiyalar mövcuddur.

İnternet radiosu
İnternet radiosunda yayım ənənəvi radio dalğaları əvəzinə internet üzərindən ötürülür.

Belə radioları dünyanın müxtəlif ölkələrindən kompüter, smartfon və digər internet cihazları vasitəsilə dinləmək mümkündür.

Rəqəmsal radio
Rəqəmsal radio səs məlumatını rəqəmsal formatda ötürən yayım sistemidir. Bu texnologiya eyni tezlik resursundan daha səmərəli istifadə və əlavə məlumat xidmətləri təqdim edə bilər.

DAB və DAB+ rəqəmsal radio standartlarına nümunədir.

Qısadalğalı radio
Qısadalğalı radio müəyyən yüksək tezlik diapazonlarından istifadə edir və atmosferin ionosfer təbəqəsindən əks olunaraq böyük məsafələrə yayıla bilər.

Bu xüsusiyyət beynəlxalq radioyayım və uzaq məsafəli rabitədə uzun müddət mühüm rol oynayıb.

Portativ radio
Portativ radio batareya ilə işləyə bilən və asan daşınan radioqəbuledicidir.

Belə cihazlar elektrik enerjisinin olmadığı yerlərdə və fövqəladə vəziyyətlərdə informasiya əldə etmək üçün faydalı ola bilər.

Avtomobil radiosu
Avtomobil radiosu nəqliyyat vasitəsinin multimedia sisteminin bir hissəsidir. O, FM, AM və bəzi hallarda rəqəmsal və internet radio xidmətlərini dəstəkləyə bilər.

Müasir sistemlərdə Bluetooth və smartfon inteqrasiyası da mövcuddur.

İki istiqamətli radio rabitəsi
Bəzi radio sistemləri yalnız yayım üçün deyil, qarşılıqlı rabitə üçün istifadə olunur. Ratsiya buna ən sadə nümunələrdəndir.

Polis, yanğınsöndürmə, aviasiya, dəniz nəqliyyatı, tikinti və sənaye sahələrində radio rabitəsi geniş tətbiq edilir.

Aviasiyada radio
Pilotlar və hava hərəkəti dispetçerləri arasında əlaqənin əsas vasitələrindən biri radiodur.

Radio vasitəsilə uçuş icazələri, istiqamət, hündürlük və digər əməliyyat məlumatları ötürülür.

Dəniz rabitəsində radio
Gəmilər arasında və gəmi ilə sahil xidmətləri arasında rabitədə radio sistemlərindən istifadə edilir.

Bu sistemlər gündəlik əməliyyatlarla yanaşı təcili və təhlükəsizlik mesajlarının ötürülməsində də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Fövqəladə vəziyyətlərdə radio
Elektrik, mobil və internet şəbəkələrinin işləmədiyi bəzi fövqəladə vəziyyətlərdə radio geniş auditoriyaya məlumat çatdırmaq üçün effektiv vasitə ola bilər.

Bu səbəbdən fövqəladə xəbərdarlıq sistemlərində radioyayım hələ də əhəmiyyətini qoruyur.

Radionun tarixi
Radio texnologiyası XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində elektromaqnit dalğaları və simsiz teleqrafiya üzrə aparılan təcrübələr nəticəsində inkişaf edib.

1920-ci illərdən etibarən müntəzəm radioyayım bir çox ölkədə geniş yayılmağa başlayıb və kütləvi informasiya vasitələrinin əsas formalarından birinə çevrilib.

Radio və televiziya fərqi
Radio əsasən səs məlumatı ötürür, televiziya isə səs və görüntünü birlikdə təqdim edir.

Bununla belə, hər iki sistem elektromaqnit siqnallarının yayılması prinsipindən istifadə edə bilər.

Radio və podkast fərqi
Radio proqramı ənənəvi olaraq müəyyən yayım cədvəli üzrə canlı və ya əvvəlcədən yazılmış şəkildə yayımlanır. Podkast isə istifadəçinin istədiyi vaxt internet üzərindən dinləyə bildiyi audio məzmundur.

Müasir radiostansiyalar öz proqramlarını podkast formatında da təqdim edə bilirlər.