Reanimasiya

Reanimasiya həyati vacib funksiyaları dayanmış və ya kritik dərəcədə pozulmuş insanın həyatını qorumaq və bu funksiyaları bərpa etmək məqsədilə həyata keçirilən təxirəsalınmaz tibbi tədbirlərin ümumi adıdır. Termin xüsusilə ürəyin dayanması, normal tənəffüsün olmaması və digər həyati təhlükəli vəziyyətlər zamanı tətbiq olunan müdaxilələrlə əlaqələndirilir.

Reanimasiya nədir?

Reanimasiya yalnız bir prosedurdan ibarət deyil. O, vəziyyətin sürətlə qiymətləndirilməsi, təcili tibbi yardımın çağırılması, ürək-ağciyər reanimasiyası, lazım gəldikdə defibrilyasiya, tənəffüs yollarının idarə edilməsi və sonrakı tibbi yardım kimi bir-biri ilə əlaqəli tədbirləri əhatə edə bilər.

Reanimasiya tədbirlərinin həcmi hadisənin şəraitindən və yardım göstərən şəxsin hazırlıq səviyyəsindən asılıdır. İlkin yardım göstərən şəxslə peşəkar tibbi heyətin həyata keçirdiyi müdaxilələr eyni deyil.

Ürək-ağciyər reanimasiyası

Ürək-ağciyər reanimasiyası – CPR – ürək dayanması zamanı əsas həyati dəstək tədbirlərindən biridir. Onun məqsədi döş qəfəsinə kompressiyalar və uyğun hallarda süni tənəffüs vasitəsilə qan dövranını və oksigen təminatını müvəqqəti dəstəkləməkdir.

Ürək dayanmasının erkən tanınması və reanimasiyaya mümkün qədər tez başlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir reanimasiya yanaşmasında erkən CPR və defibrilyasiya “sağ qalma zənciri”nin əsas mərhələlərindəndir.

Ürək dayanmasının tanınması

Ürək dayanması zamanı insan adətən huşsuz olur və normal nəfəs almır. Bəzən aqonal tənəffüs adlanan qeyri-normal, seyrək və çətin nəfəs hərəkətləri müşahidə edilə bilər. Bu vəziyyət normal tənəffüslə qarışdırılmamalıdır.

Belə vəziyyətdə vaxt itkisi həyati əhəmiyyət daşıya bilər. Təcili tibbi yardım sisteminin aktivləşdirilməsi və müvafiq reanimasiya tədbirlərinə başlanması sağ qalma ehtimalına təsir edən əsas amillərdəndir.

Defibrilyasiya və AED

Bəzi ürək dayanması hallarında defibrilyasiya tələb olunur. Avtomatlaşdırılmış xarici defibrilyator – AED – ürək ritmini analiz edən və uyğun ritm müəyyən edildikdə elektrik şoku verilməsinə imkan yaradan cihazdır.

AED-lər tibbi müəssisələrlə yanaşı hava limanları, idman obyektləri, ictimai binalar və insanların sıx olduğu digər məkanlarda yerləşdirilə bilər.

Defibrilyasiyanın effektivliyi vaxtla sıx bağlı olduğundan cihazın mümkün qədər tez əlçatan olması reanimasiya sisteminin mühüm hissəsidir.

BLS və ALS nədir?

BLS – Basic Life Support – əsas həyat dəstəyi deməkdir. Buraya ürək dayanmasının tanınması, yardım çağırılması, keyfiyyətli CPR və AED-dən erkən istifadə kimi əsas tədbirlər daxildir.

ALS – Advanced Life Support – təkmil həyat dəstəyidir və peşəkar tibbi personal tərəfindən həyata keçirilən daha geniş müdaxilələri əhatə edir. Tənəffüs yollarının idarə olunması, manual defibrilyasiya, müəyyən dərmanların tətbiqi və ürək ritmlərinin qiymətləndirilməsi bu mərhələyə daxil ola bilər.

Reanimasiya şöbəsi

Gündəlik dildə “reanimasiya” sözü xəstəxananın ağır və həyati təhlükəli vəziyyətdə olan xəstələrin müalicə edildiyi şöbəsinə münasibətdə də istifadə olunur. Daha dəqiq tibbi terminologiyada intensiv terapiya və reanimasiya şöbəsi ifadəsinə rast gəlinir.

Bu şöbələrdə xəstələrin ürək fəaliyyəti, tənəffüsü, qan təzyiqi, oksigen səviyyəsi və digər həyati göstəriciləri davamlı nəzarətdə saxlanıla bilər. Ehtiyac olduqda süni tənəffüs və digər intensiv müalicə üsullarından istifadə edilir.

Reanimasiyadan sonrakı yardım

Ürəyin fəaliyyətinin bərpa olunması reanimasiya prosesinin son mərhələsi hesab edilmir. Spontan qan dövranı bərpa edildikdən sonra xəstənin vəziyyətinin stabilləşdirilməsi və beyin, ürək və digər orqanların qorunmasına yönəlmiş tibbi yardım davam etdirilir.

Müasir reanimasiya yanaşması ürək dayanmasının qarşısının alınmasından başlayaraq ilkin müdaxilə, peşəkar tibbi yardım və sonrakı bərpa dövrünə qədər bütöv bir prosesi əhatə edir.

Reanimasiya təliminin əhəmiyyəti

Ürək dayanması xəstəxanadan kənarda da baş verə bilər və hadisə yerində ilk yardım göstərən şəxs çox vaxt tibb işçisi olmur. Buna görə CPR və AED-dən istifadə üzrə praktiki təlimlər insanların fövqəladə vəziyyətdə düzgün və vaxtında hərəkət etməsinə kömək edir.

Reanimasiya üzrə beynəlxalq tövsiyələr elmi sübutlara əsasən mütəmadi yenilənir. Buna görə ilkin yardım və CPR bacarıqlarının akkreditə olunmuş praktiki təlimlər vasitəsilə öyrənilməsi və vaxtaşırı yenilənməsi vacibdir.