Rektor

Rektor ali təhsil müəssisəsinin cari fəaliyyətinə rəhbərlik edən ən yüksək icraedici rəhbərlərdən biridir. Universitetin gündəlik idarə olunması, tədris və elmi fəaliyyətin təşkili, struktur bölmələrinin koordinasiyası, kadr məsələləri və müəssisənin dövlət orqanları və digər təşkilatlarla münasibətlərdə təmsil olunması rektorun əsas funksiyalarına daxildir. Azərbaycanda ali təhsil müəssisəsinin cari fəaliyyətinə rektorun rəhbərlik etdiyi qanunvericilikdə birbaşa göstərilir.

Rektor nə iş görür?
Rektor universitetin ümumi idarəetməsini təşkil edir və müəssisənin fəaliyyəti üçün məsuliyyət daşıyır. O, ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyətinin təşkili ilə bağlı daxili əmr və sərəncamlar verə, struktur bölmələrinin işini əlaqələndirə, universiteti dövlət orqanları, yerli və beynəlxalq təşkilatlar qarşısında təmsil edə bilər. Qanunvericilikdə rektorun ali təhsil müəssisəsinin cari fəaliyyətinə rəhbərlik etdiyi və bu fəaliyyət üçün şəxsən məsuliyyət daşıdığı göstərilir.

Azərbaycanda rektor necə təyin olunur?
Dövlət tərəfindən yaradılan ali təhsil müəssisəsinin rektorunu Azərbaycan Respublikasının Prezidenti vəzifəyə təyin və vəzifədən azad edir. Bələdiyyə tərəfindən yaradılan ali təhsil müəssisəsinin rektorunu isə müvafiq bələdiyyə təyin və azad edir. Bu qayda ali təhsil müəssisələrinin idarə olunmasına dair normativ sənədlərdə təsbit olunub.

Rektor universiteti necə təmsil edir?
Rektor ali təhsil müəssisəsini müxtəlif dövlət orqanları, təşkilatlar, yerli və beynəlxalq qurumlarla münasibətlərdə təmsil edir. O, universitetin adından fəaliyyət göstərən əsas rəhbər şəxsdir. Müvafiq normativ tələblərə əsasən rektor müqavilələr bağlaya, müəyyən sənədlər verə və müəssisənin fəaliyyətini təşkil edən qərarlar qəbul edə bilər.

Rektor və prorektor arasında fərq nədir?
Rektor universitetin ümumi fəaliyyətinə rəhbərlik edir, prorektor isə adətən konkret istiqamət üzrə məsul olur. Məsələn, tədris, elm, beynəlxalq əlaqələr, sosial məsələlər və ya inzibati fəaliyyət üzrə ayrıca prorektorlar fəaliyyət göstərə bilər. Rektor müəyyən səlahiyyətlərinin icrasını prorektorlara həvalə edə bilər. Rektor olmadıqda isə qanunvericilikdə nəzərdə tutulan qaydada universitetin fəaliyyətinə müəyyən edilmiş prorektor rəhbərlik edə bilər.

Rektor və dekan eyni vəzifədirmi?
Xeyr. Rektor bütün ali təhsil müəssisəsinə rəhbərlik edir, dekan isə konkret fakültənin fəaliyyətinə başçılıq edir. Məsələn, universitetdə hüquq, iqtisadiyyat, mühəndislik və digər fakültələr ola bilər və onların hər birinə ayrıca dekan rəhbərlik edə bilər. Dekan rektordan daha məhdud struktur vahidinin idarə olunmasına cavabdehdir.

Rektor və kafedra müdiri arasında fərq
Kafedra müdiri konkret elmi və tədris istiqaməti üzrə kafedraya rəhbərlik edir. Rektor isə bütün universitetin fəaliyyətini idarə edir. Universitetin strukturunda fakültələr, kafedralar, elmi mərkəzlər, laboratoriyalar və digər bölmələr ola bilər və onların işi ümumi idarəetmə sistemi daxilində rektor tərəfindən koordinasiya edilir.

Rektor Elmi Şurada hansı rolu oynayır?
Ali təhsil müəssisəsində Elmi Şura mühüm kollegial idarəetmə orqanlarından biridir. Rektor adətən Elmi Şuraya sədrlik edir və onun qərarlarının həyata keçirilməsində iştirak edir. Azərbaycan qanunvericiliyində rektorun Elmi Şuranın qərarlarını təsdiq etməsi və onların icrasını təşkil etməsi də nəzərdə tutulur.

Rektorun kadr məsələlərində səlahiyyətləri
Rektor universitet daxilində bir sıra kadr qərarlarının qəbulunda iştirak edir. Müəyyən edilmiş struktur və ştat çərçivəsində işçilərin və struktur bölmə rəhbərlərinin təyin və azad edilməsi, həvəsləndirmə və intizam tədbirləri ilə bağlı qərarlar onun səlahiyyətlərinə daxil ola bilər. Bu proseslər qanunvericilik, universitetin nizamnaməsi və tabelik qaydaları nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.

Rektor üçün hansı peşəkar tələblər mövcuddur?
Ali təhsil müəssisələrinin rəhbərlərinə dair ixtisas tələblərində rektor üçün elmi dərəcə və elmi ad, uyğun profilli təhsil müəssisələrində pedaqoji və ya rəhbər vəzifələrdə təcrübə, həmçinin ali təhsil müəssisəsində iş təcrübəsi nəzərdə tutulub. Mövcud normativ sənədlərdə müvafiq sahədə ən azı beş illik pedaqoji və ya rəhbər iş stajı tələb kimi göstərilir.

Rektor dərs deyə bilərmi?
Rektorun əsas işi idarəçilik olsa da, o, akademik fəaliyyətdə də iştirak edə bilər. Azərbaycanda ali məktəbin rektor və prorektorlarının müvafiq kafedralarda müəyyən saat həcmində dərs aparmasına imkan verən normativ qaydalar mövcuddur.

Rektorun universitetin inkişafındakı rolu
Rektor yalnız gündəlik inzibati məsələləri həll etmir. O, universitetin inkişaf istiqamətlərinin həyata keçirilməsində, tədrisin keyfiyyətinin yüksəldilməsində, elmi fəaliyyətin genişləndirilməsində, beynəlxalq əməkdaşlığın qurulmasında və yeni proqramların inkişafında da mühüm rol oynayır. Müasir universitetlərdə rektor həm akademik rəhbər, həm idarəçi, həm də müəssisəni xarici tərəfdaşlar qarşısında təmsil edən şəxs kimi çıxış edir.

Rektorun məsuliyyəti
Rektor ali təhsil müəssisəsinin maraqlarını qorumağa, qərar qəbul edərkən peşəkar və qərəzsiz davranmağa və universitetin fəaliyyətinə görə məsuliyyət daşımağa borcludur. Azərbaycan qanunvericiliyində rektorun ali təhsil müəssisəsinin maraqlarına sadiq olmalı, qərarları ədalətli və ehtiyatlı şəkildə qəbul etməli olduğu ayrıca göstərilir.