#rəşad mustafa
Rəşad Mustafa
Rəşad Əziz oğlu Mustafa azərbaycanlı tarixçi alim, tarix üzrə fəlsəfə doktoru və dosentdir. O, Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun İlahiyyat fakültəsinin İslamşünaslıq kafedrasında müəllim kimi fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda AMEA-nın Abbasqulu Ağa Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunun Azərbaycanın VII–XIV əsrlər tarixi şöbəsində aparıcı elmi işçidir. Rəşad Mustafanın elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini Azərbaycanın və Cənubi Qafqazın orta əsrlər tarixi, Tiflis əmirliyi, İslamın regionda yayılması və orta əsr dövlətləri təşkil edir.
Rəşad Mustafanın təhsili və elmi hazırlığı
Rəşad Mustafa 18 yanvar 1984-cü ildə Bakı şəhərində anadan olub. 2000–2004-cü illərdə Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində bakalavr təhsili alıb. 2006–2008-ci illərdə həmin fakültənin Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasında təhsilini davam etdirərək fərqlənmə diplomu ilə məzun olub. 2009–2013-cü illərdə AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix İnstitutunda əyani doktorantura təhsili keçib.
“Tiflis əmirliyi” üzrə doktorluq tədqiqatı
Rəşad Mustafanın əsas elmi tədqiqatlarından biri orta əsrlərdə mövcud olmuş Tiflis əmirliyinin tarixidir. O, “Tiflis əmirliyi” mövzusunda dissertasiya hazırlayıb və 22 aprel 2015-ci ildə bu işi müdafiə edərək tarix üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi alıb. Dissertasiya 5503.02 – Vətən tarixi ixtisası üzrə hazırlanıb. Azərbaycan Milli Kitabxanasının elektron kataloqunda həm dissertasiya, həm də onun avtoreferatı qeydə alınıb.
“Tiflis əmirliyi” monoqrafiyası
Rəşad Mustafanın dissertasiya araşdırmaları sonradan ayrıca monoqrafiya şəklində nəşr olunub. “Tiflis əmirliyi” kitabı 2019-cu ildə Bakıda çap edilib. Prezident Kitabxanasının biblioqrafik məlumatına görə, 412 səhifəlik monoqrafiyada orta əsr mənbələri, xüsusilə ərəbdilli qaynaqlar əsasında Tiflis və ətraf ərazilərin siyasi və sosial tarixi araşdırılır. Əsərdə Tiflis əmirliyinin formalaşması və regiondakı digər siyasi qurumlarla münasibətləri əsas tədqiqat mövzularındandır.
AMEA Tarix və Etnologiya İnstitutunda fəaliyyəti
Rəşad Mustafa AMEA-nın A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunda Azərbaycanın VII–XIV əsrlər tarixini araşdıran alimlərdəndir. AMEA-nın 2026-cı il məlumat bazasında o, həmin şöbənin aparıcı elmi işçisi, tarix üzrə fəlsəfə doktoru və dosent kimi göstərilir. Onun tədqiqatlarında Xəzər xaqanlığının cənub sərhədləri, Səlcuqların Qafqaz siyasəti, Şəki məlikliyi, Tiflis əmirliyi və İslam fəthlərinin Azərbaycan tarixindəki yeri kimi mövzular əhatə olunur.
Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda müəllimlik fəaliyyəti
Rəşad Mustafa Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun İslamşünaslıq kafedrasında tarix və İslam mədəniyyəti ilə bağlı mövzuları tədris edir. İnstitutun rəsmi materiallarında o, tarix üzrə fəlsəfə doktoru və dosent kimi təqdim olunur. Müəllimlik fəaliyyəti çərçivəsində tələbələrə Azərbaycanın tarixi, İslam mədəniyyətinin regionda formalaşması və tarixi-mədəni irs mövzularında mühazirələr verir.
İslam mədəniyyətinin Azərbaycanda formalaşması üzrə araşdırmaları
Rəşad Mustafanın elmi və pedaqoji fəaliyyətində İslamın Azərbaycanda yayılması və İslam mədəniyyətinin formalaşması ayrıca istiqamət təşkil edir. Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunda keçirilmiş elmi tədbirlərdə o, erkən xilafət dövrü, İslamın Cənubi Qafqaza yayılması və bunun regionun tarixi inkişafına təsiri haqqında çıxışlar edib. Onun nəşrləri arasında sovet dövrü Azərbaycan şərqşünaslığında İslam fəthlərinin öyrənilməsinə həsr olunmuş tədqiqatlar da mövcuddur.
Orta əsr Azərbaycan tarixi üzrə tədqiqatları
Rəşad Mustafa Azərbaycanın IX–XI əsrlər tarixinin öyrənilməsi ilə də məşğuldur. Tarix və Etnologiya İnstitutunun hazırladığı Azərbaycan tarixi layihəsində IX–XI əsrlər üzrə siyasi tarix bölməsinin müəllifi kimi təqdim olunur. Onun tədqiqatlarında Şirvanşahlar, Xəzərlər, Səlcuqlar və regionun digər siyasi qurumları ilə bağlı məsələlər araşdırılır.
“Qərbi Azərbaycan və Borçalının XIX–XX əsrlərdə yadellilərə qarşı mübarizə tarixindən” kitabı
Rəşad Mustafanın digər monoqrafiyası “Qərbi Azərbaycan və Borçalının XIX–XX əsrlərdə yadellilərə qarşı mübarizə tarixindən” adlanır. Kitab 2020-ci ildə “Elm” nəşriyyatında çap olunub və Azərbaycan Milli Kitabxanasının kataloquna daxil edilib. Əsərdə müəllif XIX–XX əsrlərdə regionun siyasi və tarixi proseslərini öz tədqiqat yanaşması əsasında araşdırır.
Tarixi-mədəni irsin təbliği və tələbələrlə layihələr
Rəşad Mustafa akademik tədqiqatlarla yanaşı tarixi irsin tələbələrə tanıdılmasına yönəlmiş layihələrdə də iştirak edir. 2026-cı ilin mayında Azərbaycan İlahiyyat İnstitutunun tələbələri üçün Şirvanşahlar Sarayı Kompleksində təşkil edilmiş “Tarix danışan məkan” ekskursiyasında o, Şirvanşahlar dövlətinin tarixi və kompleksin tarixi əhəmiyyəti barədə məlumat verib.
