Rəssamlıq emalatxanası

Rəssamlıq emalatxanası rəssamın əsərlər yaratdığı, eskizlər hazırladığı, materiallarla işlədiyi və yaradıcılıq prosesini həyata keçirdiyi xüsusi iş məkanıdır. Belə məkan üçün rəssam studiyası və beynəlxalq incəsənət terminologiyasında atelier ifadəsi də işlədilir. Cambridge Dictionary “studio” anlayışının mənalarından birini rəssamın, xüsusilə rəngkar və ya fotoqrafın işlədiyi otaq kimi izah edir.

Rəssamlıq emalatxanası adi iş otağından fərqli olaraq yaradılan əsərlərin xüsusiyyətlərinə uyğun təşkil edilir. Burada molbertlər, iş masaları, rənglər, fırçalar, kətanlar, kağızlar, hazır və yarımçıq əsərlər, həmçinin müxtəlif köməkçi materiallar saxlanıla bilər.

Rəssam emalatxanada nə edir?

Yaradıcılıq prosesi rəssamdan və istifadə etdiyi texnikadan asılıdır. Rəssam emalatxanada ideyanı eskizə çevirə, kompozisiya üzərində işləyə, kətanı hazırlaya, rəngləri qarışdıra və əsərin əsas hissələrini mərhələlərlə işləyə bilər. Hazır əsərlərin saxlanması və növbəti sərgiyə hazırlanması da burada həyata keçirilə bilər.

Emalatxana eyni zamanda eksperiment məkanıdır. Rəssam müxtəlif materialları, rəng münasibətlərini, kompozisiyaları və texnikaları sınaqdan keçirə bilər. Müasir yanaşmada “studio practice” yalnız hazır əsərin yaradılması deyil, rəssamın emalatxanada apardığı araşdırma, sınaq və yaradıcılıq proseslərini də əhatə edir.

Rəssamlıq emalatxanasında nələr olur?

Emalatxananın avadanlığı rəssamın fəaliyyət istiqamətindən asılıdır. Rəngkar üçün molbert, palitra, fırçalar, yağlı və ya akril boyalar, kətan və işıqlandırma əsas vasitələrdən ola bilər. Qrafika ilə məşğul olan rəssamın iş yerində isə kağız, karandaş, mürəkkəb və müxtəlif qrafik alətlər üstünlük təşkil edə bilər.

İş məkanının ölçüsü və texniki imkanları da yaradılan əsərlərə uyğun seçilir. Yaxşı təbii və ya süni işıqlandırma, iş səthləri, materialların saxlanması üçün yerlər və uyğun ventilyasiya emalatxananın təşkilində nəzərə alınan əsas məsələlərdəndir. Böyük əsərlərlə işləyən rəssam üçün geniş döşəmə sahəsi və hündür tavan da lazım ola bilər.

İşıqlandırmanın rolu

Rəssamlıq emalatxanasında işıq xüsusilə vacibdir. Rəssam rəngləri, tonları, kölgələri və formaları düzgün qiymətləndirə bilməlidir. Təbii işıq gün ərzində dəyişdiyi üçün emalatxananın pəncərələrinin yerləşməsi və əlavə süni işıqlandırma da iş şəraitinə təsir göstərir.

Portret və natürmort üzərində işləyən rəssam işıq mənbəyinin istiqamətindən kompozisiyanın bir hissəsi kimi istifadə edə bilər. Buna görə emalatxana yalnız əsərin saxlandığı otaq deyil, onun yaranma prosesinə birbaşa təsir edən yaradıcı mühitdir. Tate də rəssam studiyasını sənətçinin diqqətini yaradıcılıq prosesinə cəmləşdirə bildiyi xüsusi məkan kimi təqdim edir.

Emalatxanada materialların saxlanması

Rəssamlıq materiallarının düzgün yerləşdirilməsi iş prosesini asanlaşdırır. Fırçalar, boyalar, kağızlar və digər vasitələr istifadəyə uyğun şəkildə qruplaşdırıla bilər. Hazır kətanların və tamamlanmamış əsərlərin zədələnmədən saxlanması üçün ayrıca sahənin olması da faydalıdır.

İstifadə edilən materialdan asılı olaraq təhlükəsizlik məsələləri də nəzərə alınmalıdır. Xüsusilə həlledicilər, laklar və digər kimyəvi məhsullardan istifadə edilirsə, havalandırma və həmin məhsulların təhlükəsiz saxlanması vacibdir. Emalatxananın quruluşu rəssamın istifadə etdiyi texnika və materiallara uyğunlaşdırılır.

Emalatxana və qalereya arasında fərq

Rəssamlıq emalatxanası ilə rəsm qalereyası eyni anlayış deyil. Emalatxana əsərin yaradıldığı, qalereya isə əsasən hazır əsərlərin nümayiş etdirildiyi məkandır. Bununla belə, bəzi rəssamlar emalatxanalarının bir hissəsindən əsərləri göstərmək və ziyarətçiləri qəbul etmək üçün də istifadə edə bilirlər.

Tarixən rəssam studiyası daha geniş funksiyaya malik olub. London Milli Qalereyasının məlumatına görə, “studio” termini XVII əsrdən etibarən rəssamın iş məkanı mənasında “workshop” sözünü əvəz etməyə başlayıb. XIX əsrdə bəzi rəssam studiyaları həm də şagirdlərin rəssamlıq öyrəndiyi məktəb funksiyasını yerinə yetirib.

Fərdi və kollektiv emalatxanalar

Emalatxana bir rəssamın fərdi iş məkanı ola bilər. Eyni zamanda bir neçə sənətçinin birlikdə istifadə etdiyi kollektiv yaradıcılıq məkanları da mövcuddur. Belə məkanlarda hər rəssamın ayrıca iş sahəsi ola və ümumi avadanlıqdan birgə istifadə edilə bilər.

Tarixi sənət terminologiyasında “rəssamın emalatxanası” bəzən yalnız otağı deyil, ustadın rəhbərliyi altında çalışan köməkçiləri və şagirdləri də ifadə edib. Buna görə muzey kataloqlarında müəyyən əsərin konkret rəssam tərəfindən deyil, onun emalatxanasında çalışan sənətçilər tərəfindən yaradıldığını göstərən “studio of” kimi qeydlərə rast gəlinir.

Azərbaycanda rəssamlıq emalatxanaları

Azərbaycanda rəssamların yaradıcılıq emalatxanaları rəsmi sənədlərdə də ayrıca anlayış kimi istifadə olunur. 19 iyun 2003-cü il tarixli Prezident Sərəncamı dövlət mülkiyyətində olan və Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı üzvlərinin istifadəsinə verilmiş fərdi yaradıcılıq emalatxanalarının onların mülkiyyətinə verilməsini nəzərdə tuturdu. Sənəddə bunun rəssam və heykəltəraşların yaradıcılıq fəaliyyəti üçün şəraitin yaxşılaşdırılması məqsədi daşıdığı göstərilir.

Azərbaycan Rəssamlar İttifaqı hazırda ölkədə peşəkar rəssam və sənətşünasları birləşdirən yaradıcı təşkilat kimi fəaliyyət göstərir, sərgilər, simpoziumlar və digər incəsənət layihələrində iştirak edir.

Beləliklə, rəssamlıq emalatxanası rəssamın ideyadan hazır əsərə qədər yaradıcılıq prosesini həyata keçirdiyi iş məkanıdır. Onun quruluşu və avadanlığı rəssamın istifadə etdiyi texnikaya görə dəyişsə də, uyğun işıqlandırma, iş sahəsi, materialların saxlanması və yaradıcılıq üçün rahat mühit əsas xüsusiyyətlər olaraq qalır.