ritual

Ritual nədir və cəmiyyətdə rolu nədən ibarətdir? Ritual latın mənşəli söz olub, müəyyən qaydalara uyğun olaraq icra edilən mərasim, hərəkətlər yığını və ya təntənəli mərasim deməkdir. Tarix boyu bütün insan cəmiyyətlərinin ayrılmaz hissəsi olan rituallar, adətən, müəyyən simvolik məna daşıyır və nəsildən-nəslə ötürülür. Onlar yalnız dini inanclarla məhdudlaşmır, həm də gündəlik həyatın, sosial münasibətlərin və mədəniyyətin müxtəlif sahələrini əhatə edir. Ritualın əsas xüsusiyyətləri Tədqiqatçılar ritual anlayışını səciyyələndirərkən bir neçə əsas cəhəti ön plana çəkirlər. Bunlardan biri ənənəvilikdir. Rituallar keçmişdən gələn dəyərlərə xitab edir və müəyyən tarixi qaydaları dəqiq şəkildə təkrarlamağa çalışır. Digər mühüm xüsusiyyət isə formalizmdir. Bu o deməkdir ki, ritual zamanı icra olunan hərəkətlər, sözlər və ya jestlər dəqiq tənzimlənir, sərt çərçivəyə salınır. Antropoloji baxımdan rituallar cəmiyyətdə birliyi qorumaq, fərdləri bir araya gətirmək və ümumi dəyərləri möhkəmləndirmək üçün vasitə rolunu oynayır. Məsələn, müxtəlif keçid mərasimləri, nikahlar, dəfn adətləri və ya dövlət səviyyəsində keçirilən inauqurasiyalar cəmiyyətin sabitliyini təmin edən formal rituallara nümunədir. Gündəlik həyatda və psixologiyada rituallar Ritual dedikdə yalnız qədim dini mərasimlər başa düşülməməlidir. Müasir dövrdə insan gündəlik həyatında da müəyyən rütubətli vərdişlərdən istifadə edir. Səhər oyananda edilən müəyyən hərəkətlər, işə başlamazdan əvvəl qəhvə içmək vərdişi və ya idman öncəsi edilən hərəkətlər şəxsi rituallara aid edilir. Psixologiyada bu cür təkrarlanan davranışlar insana daxili rahatlıq tapmağa, stressi azaltmağa və nəzarət hissni gücləndirməyə kömək edir. Bununla belə, son illərdə sosial şəbəkələrdə müxtəlif məqsədlərlə təqdim olunan magik və ya ezoterik rituallara maraq artmışdır. Mütəxəssislər və ilahiyyatçılar bu cür uydurma proseslərin əksəriyyətinin elmi əsası olmadığını, insanların psixoloji vəziyyətindən sui-istifadə etmək məqsədi daşıya biləcəyini qeyd edirlər. Nəticə etibarilə, ritual bəşər tarixinin və mədəniyyətinin qədim tərkib hissəsidir. O, cəmiyyətin nizamını qorumağa, ənənələri yaşatmağa və insanın daxili dünyasında tarazlıq yaratmağa xidmət edir. Məsələyə şüurlu yanaşdıqda, ritualların həyatımızı anlamaqda faydalı bir vasitə olduğunu görə bilərik.