Rubl

Rubl müxtəlif tarixi dövrlərdə Şərqi Avropa və Avrasiya məkanında istifadə edilmiş pul vahidi adıdır. Müasir dövrdə “rubl” sözü ən çox Rusiya Federasiyasının rəsmi valyutası olan Rusiya rublunu ifadə edir. Rusiya rublunun beynəlxalq valyuta kodu RUB, əsas qrafik işarəsi isə ₽-dir. Bir rubl 100 qəpiyə – kopeyə bölünür.

Rubl nədir?

Rubl Rusiya Federasiyasının rəsmi pul vahididir. Ölkədə nağd pul emissiyasını həyata keçirən əsas qurum Rusiya Mərkəzi Bankıdır.

Rubl gündəlik alış-verişdən əməkhaqqı və bank əməliyyatlarına qədər Rusiyada həyata keçirilən iqtisadi hesablaşmaların əsas pul vahididir.

Beynəlxalq maliyyə əməliyyatlarında Rusiya rublu RUB kodu ilə göstərilir. Məsələn, ABŞ dolları ilə rubl arasındakı məzənnə USD/RUB, avro ilə rubl arasındakı məzənnə isə EUR/RUB şəklində ifadə oluna bilər.

Rublun işarəsi

Rusiya rublunun rəsmi qrafik işarəsi ₽ simvoludur. Bu işarə kiril əlifbasındakı “Р” hərfinə üfüqi xətt əlavə edilməklə yaradılıb.

Rusiya Mərkəzi Bankı rublun qrafik simvolunu 2013-cü ildə təsdiqləyib.

Məbləğlər yazılarkən ₽ işarəsi ilə yanaşı, “руб.” kimi rusdilli qısaltmalara və beynəlxalq maliyyə sistemlərində RUB koduna da rast gəlinir.

Rubl və kopek

Rubl daha kiçik pul vahidi olan kopeyə bölünür. 1 rubl 100 kopekə bərabərdir.

Bu sistem manat və qəpik arasındakı münasibətə bənzəyir: Azərbaycanda 1 manat 100 qəpik olduğu kimi, Rusiya pul sistemində də 1 rubl 100 kopek təşkil edir.

Kopek xüsusilə qiymətlərin və maliyyə hesablamalarının rublun tam vahidindən daha dəqiq göstərilməsi üçün istifadə olunur.

Rublun tarixi

Rublun tarixi müasir Rusiya Federasiyasının yaranmasından xeyli əvvələ gedib çıxır. Rubl adı əsrlər boyunca Rusiya və onunla əlaqəli müxtəlif dövlət quruluşlarının pul sistemlərində istifadə olunub.

Orta əsrlərdə rubl əvvəlcə pul və çəki hesablamaları ilə əlaqəli anlayış kimi formalaşıb. Sonrakı dövrlərdə isə ayrıca pul vahidi kimi möhkəmlənib.

Rusiya imperiyası dövründə rubl ölkənin əsas pul vahidi olub. 1917-ci il inqilablarından və siyasi sistemin dəyişməsindən sonra pul sistemi də bir neçə mərhələdə dəyişdirilib.

Sovet rublu

Sovet İttifaqının mövcud olduğu dövrdə rubl SSRİ-nin pul vahidi idi. Sovet rublu ölkənin vahid maliyyə sistemində əməkhaqqı, qiymətlər, dövlət ödənişləri və digər hesablaşmalarda istifadə olunurdu.

SSRİ-nin 1991-ci ildə dağılmasından sonra keçmiş sovet respublikaları tədricən öz milli valyutalarını yaratmağa başladılar.

Azərbaycan da müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli pul sisteminə keçdi və 1992-ci ildə manat dövriyyəyə buraxıldı.

Müasir Rusiya rublu

Hazırkı Rusiya rublunun beynəlxalq kodu RUB-dur. Bu kod 1998-ci ildə həyata keçirilən denominasiya ilə bağlı pul islahatından sonra istifadə edilir.

Denominasiya zamanı 1000 köhnə rubl 1 yeni rubla dəyişdirilib. Bu proses pul vahidinin nominal ölçüsünü sadələşdirməyə yönəlmişdi.

Müasir rubl sistemi həm nağd banknot və sikkələri, həm də bank hesablarında və elektron ödəniş sistemlərində istifadə edilən nağdsız vəsaitləri əhatə edir.

Rubl əskinasları

Rusiya Mərkəzi Bankı rubl banknotlarının emissiyasını həyata keçirir. Dövriyyədə müxtəlif nominal dəyərə malik əskinaslardan istifadə olunur.

Banknotların üzərində Rusiyanın müxtəlif şəhərləri, memarlıq obyektləri, abidələri və digər simvolları təsvir edilə bilər.

Mərkəzi Bank zaman-zaman əskinasların dizaynını və təhlükəsizlik xüsusiyyətlərini yeniləyir. Bunun əsas məqsədlərindən biri saxta pul hazırlanmasına qarşı müdafiənin gücləndirilməsidir.

Rubl sikkələri

Rublun nağd dövriyyəsinə sikkələr də daxildir. Bunlar həm kopek, həm də rubl nominalında buraxılıb.

Sikkələrin nominalı onların üzərində göstərilir və müxtəlif dövrlərdə dizayn elementləri dəyişə bilər.

Rusiya Mərkəzi Bankı adi dövriyyə sikkələri ilə yanaşı, müəyyən tarixi hadisələrə, şəxsiyyətlərə, mədəniyyət və digər mövzulara həsr edilən xatirə sikkələri də buraxır.

Rublun məzənnəsi nədir?

Rublun məzənnəsi onun başqa valyuta qarşısındakı dəyərini göstərir. Məsələn, USD/RUB göstəricisi bir ABŞ dollarının neçə rubla bərabər olduğunu ifadə edir.

Rublun məzənnəsi zamanla dəyişir. Ona daxili iqtisadi vəziyyət, inflyasiya, faiz dərəcələri, xarici ticarət, kapital hərəkətləri, enerji bazarındakı proseslər, geosiyasi hadisələr və digər amillər təsir göstərə bilər.

Buna görə rublun manat, dollar və ya avro qarşısındakı məzənnəsini göstərərkən konkret tarix üzrə aktual göstəricidən istifadə etmək lazımdır.

Rubl və Azərbaycan manatı

Azərbaycanla Rusiya arasında iqtisadi və şəxsi əlaqələr səbəbindən RUB/AZN və AZN/RUB məzənnələri Azərbaycanda da maraq doğurur.

Rusiyadan Azərbaycana və Azərbaycandan Rusiyaya pul köçürmələri, turizm, ticarət və digər əməliyyatlar zamanı rublun manata çevrilməsi tələb oluna bilər.

Bank və valyutadəyişmə məntəqələrində tətbiq edilən alış və satış kursları rəsmi məzənnədən fərqlənə bilər. Buna görə faktiki valyuta mübadiləsi zamanı konkret bankın həmin gün üçün müəyyən etdiyi kurs yoxlanılmalıdır.

Rubl, dollar və avro

Rublun dəyəri beynəlxalq bazarlarda xüsusilə ABŞ dolları, avro və Çin yuanı kimi valyutalarla müqayisədə izlənilir.

Valyuta cütlüyündə yazılış istiqaməti mühüm əhəmiyyət daşıyır. USD/RUB bir dolların rubl ifadəsində qiymətini, RUB/USD isə bir rublun dollarla ifadə olunan dəyərini göstərir.

Eyni prinsip avro, manat və digər valyutalarla müqayisələrdə də tətbiq edilir.

Rubl harada istifadə olunur?

Rusiya rublu ilk növbədə Rusiya Federasiyasının rəsmi pul vahididir. Ölkə daxilində malların və xidmətlərin qiymətləri, əməkhaqqı, vergilər, bank hesabları və digər maliyyə əməliyyatları rublla ifadə olunur.

Rusiya ilə iqtisadi əlaqələri olan ölkələrdə də rubl valyuta mübadiləsi və bəzi beynəlxalq hesablaşmalarda istifadə oluna bilər.

Bununla belə, rublun başqa ölkədə dəyişdirilməsi və ya hesablaşmalarda istifadəsi həmin ölkənin maliyyə qaydalarından, bank sistemindən və mövcud valyuta əməliyyatlarından asılıdır.

Rublun iqtisadi əhəmiyyəti

Milli valyuta kimi rubl Rusiya iqtisadiyyatında qiymətlərin, gəlirlərin, dövlət büdcəsinin, kreditlərin və digər maliyyə göstəricilərinin əsas hesab vahididir.

Rublun məzənnəsində baş verən dəyişikliklər idxal mallarının qiymətlərinə, xarici valyutada aparılan əməliyyatlara və digər iqtisadi göstəricilərə təsir göstərə bilər.

Bu səbəbdən rubl yalnız gündəlik ödəniş vasitəsi deyil, Rusiya iqtisadiyyatındakı proseslərin izlənilməsində istifadə edilən əsas maliyyə göstəricilərindən biri kimi də diqqət mərkəzindədir.