#runze vanq
Runze Vanq
Runze Vanq (ingiliscə Runze Wang) Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Məskunlaşma Proqramının — UN-Habitat-ın Azərbaycandakı ölkə ofisində proqram meneceri kimi fəaliyyət göstərən beynəlxalq inkişaf və şəhər dayanıqlılığı üzrə mütəxəssisdir. 2026-cı ildə onun Azərbaycandakı fəaliyyətinin əsas istiqamətləri iqlim dəyişikliklərinə uyğunlaşma, dayanıqlı şəhər inkişafı, su risklərinin idarə olunması, iqlim maliyyəsi və Xəzər regionunda şəhərlərin dayanıqlılığının artırılması ilə bağlıdır. 8 sentyabr 2026-cı ildə Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsində də o, məhz UN-Habitat-ın Azərbaycan ofisinin proqram meneceri kimi təqdim olunub.
Runze Vanq Azərbaycanda həyata keçirilən iri iqlim layihələrinin koordinasiyasında iştirak edir. Bunların arasında Adaptasiya Fondunun maliyyələşdirdiyi “Building Climate Resilient Cities and Communities in the Republic of Azerbaijan” — “Azərbaycan Respublikasında iqlimə dayanıqlı şəhərlərin və icmaların qurulması” proqramı xüsusi yer tutur. Layihə UN-Habitat, UNEP və IOM-un birgə iştirakı ilə həyata keçirilir və şəhərlərin müxtəlif iqlim və su risklərinə hazırlığının artırılmasını nəzərdə tutur.
UN-Habitat-da fəaliyyəti
UN-Habitat BMT-nin dayanıqlı şəhərləşmə və insan məskənləri üzrə ixtisaslaşmış proqramıdır. Təşkilat şəhər planlaşdırılması, mənzil təminatı, şəhər infrastrukturu, ictimai məkanlar, iqlim dayanıqlılığı və inklüziv şəhər inkişafı kimi istiqamətlərdə hökumətlər və yerli idarəetmə orqanları ilə işləyir.
Runze Vanqın Azərbaycandakı fəaliyyəti bu missiyanın iqlim və şəhər planlaşdırılması istiqamətində cəmlənib. Onun işində iqlim risklərinin şəhər planlarına daxil edilməsi, uyğunlaşma tədbirlərinin konkret layihələrə çevrilməsi və bu layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün dövlət qurumları, BMT strukturları və digər tərəfdaşlar arasında əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycanda iqlimə dayanıqlı şəhərlər layihəsi
Runze Vanqın 2026-cı ildə iştirak etdiyi əsas təşəbbüslərdən biri Azərbaycanda iqlimə dayanıqlı şəhər və icmaların yaradılmasına yönəlmiş dördillik proqramdır. Layihənin ümumi maliyyələşdirilməsi 10 milyon ABŞ dollarıdır və vəsait Adaptasiya Fondu tərəfindən ayrılıb.
15 yanvar 2026-cı ildə layihə üzrə başlanğıc seminarı keçirilib. Görüşdə Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Fövqəladə Hallar Nazirliyi, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi, yerli icra hakimiyyəti strukturları, UN-Habitat, UNEP və IOM nümayəndələri iştirak ediblər.
Proqramın məqsədi iqlim dəyişikliklərinin şəhərlərdə yaratdığı riskləri yalnız nəzəri səviyyədə qiymətləndirmək deyil, konkret uyğunlaşma tədbirləri həyata keçirməkdir. Bu baxımdan şəhər planlaşdırılması, su idarəçiliyi, erkən xəbərdarlıq və təbiətəsaslı həllər layihənin əsas elementləri arasındadır.
Bakı, Naftalan və Astarada layihələr
Runze Vanq 8 sentyabr 2026-cı ildə Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsində bildirib ki, UN-Habitat Azərbaycanda Bakı, Naftalan və Astara şəhərlərində su riskləri və iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinə uyğunlaşma layihələri həyata keçirir. Hər üç şəhərdə problem fərqli xüsusiyyət daşıdığı üçün tətbiq edilən həllər də yerli şəraitə uyğunlaşdırılır.
Bakıda nəzərdə tutulan nümayiş layihəsi parkın həm ictimai məkan, həm də suyun idarə edilməsi infrastrukturu kimi fəaliyyət göstərməsini nəzərdə tutur. Belə park güclü yağıntı zamanı suyun müəyyən hissəsini toplamaqla şəhər daşqını riskinin azaldılmasına kömək edə bilər. Vanq qeyd edib ki, UN-Habitat oxşar yanaşmalardan İordaniyanın paytaxtı Əmmanda da istifadə edib.
Naftalanda isə su səviyyəsində dəyişikliklərin yerli əhaliyə təsiri nəzərə alınaraq su təhlükələri üzrə erkən xəbərdarlıq sisteminin yaradılması istiqamətində iş aparılır. Astarada su ehtiyatlarının qorunması üzrə tədbirlər bir neçə BMT strukturunun qurumlararası əməkdaşlığı çərçivəsində həyata keçirilir.
Şəhər parklarına fərqli yanaşması
Runze Vanqın Bakıdakı çıxışında diqqət çəkən mövzulardan biri parkların şəhər infrastrukturundakı funksiyası olub. Ənənəvi yanaşmada park əsasən istirahət və yaşıllıq sahəsi kimi qəbul edilir. Müasir iqlim planlaşdırılmasında isə park eyni zamanda yağış suyunu toplayan və şəhər daşqınlarının təsirini azaldan infrastruktur elementi ola bilər.
Belə yanaşmalar “təbiətəsaslı həllər” konsepsiyası ilə əlaqəlidir. Məqsəd bütün suyu yalnız borular və beton kanallar vasitəsilə uzaqlaşdırmaq əvəzinə torpaq, bitki örtüyü, park və digər yaşıl sahələrin təbii su saxlama imkanlarından istifadə etməkdir.
Xüsusilə sıx tikilmiş şəhərlərdə güclü yağıntı zamanı kanalizasiya və drenaj sistemlərinin imkanları kifayət etmədikdə bu tip həllər əlavə qoruyucu funksiya yerinə yetirə bilər.
Runze Vanq və Xəzər dənizi
2026-cı ildə Runze Vanqın Azərbaycandakı fəaliyyətinin mühüm mövzularından biri Xəzər dənizinin səviyyəsində baş verən dəyişikliklər olub. 8 sentyabrda Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi çərçivəsində keçirilən “Daxili su hövzələrində iqlim dəyişmələrinin yaratdığı çağırışlar: Xəzər dənizi nümunəsi” panelində o, Xəzərin səviyyəsinin aşağı düşməsinin sahilyanı ərazilərə təsirini izah edib.
Vanqın sözlərinə görə, hətta su səviyyəsində nisbətən kiçik azalma dayaz sahilyanı ərazilərdə dəniz dibinin böyük hissəsinin üzə çıxmasına səbəb ola bilər. Bu dəyişiklik yalnız ekoloji problem yaratmır, həm də yollar, kommunal şəbəkələr, drenaj sistemləri və digər infrastruktura təsir edə bilər.
Buna görə o, sahilyanı ərazilərdə adaptiv və qabaqlayıcı məkan planlaşdırılmasının vacibliyini vurğulayıb. Məqsəd risk baş verdikdən sonra müdaxilə etmək deyil, mümkün dəyişiklikləri əvvəlcədən nəzərə alaraq hansı infrastrukturun gücləndirilməli, hansı ərazilərdə bufer zonaların yaradılmalı olduğunu müəyyən etməkdir.
Xəzərdə infrastruktur riskləri
Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsi sahil xəttinin coğrafiyasına birbaşa təsir edə bilər. Sahilyanı yol, liman, drenaj, su təchizatı və digər kommunal infrastruktur müəyyən su səviyyəsi və sahil xətti nəzərə alınaraq layihələndirilirsə, uzunmüddətli dəyişikliklər bu infrastruktura yeni tələblər yarada bilər.
Runze Vanq məhz buna görə məkan planlaşdırılmasında su səviyyəsi ssenarilərinin nəzərə alınmasını vacib hesab edir. Onun Bakıdakı çıxışına görə, belə yanaşma hansı ərazilərdə infrastrukturu gücləndirməyin, bufer zonalar yaratmağın və su ehtiyatlarının qorunması üçün əlavə tədbirlər görməyin lazım olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan verə bilər.
O, beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsinə də diqqət çəkib və ABŞ-dakı Böyük Duz Gölünü nümunə göstərib. Burada su səviyyəsinin dəyişməsi ilə bağlı hidrodinamik monitorinq və yeni planlaşdırma yanaşmalarından istifadə olunur.
Xəzər üçün iqlim maliyyəsi
Runze Vanq Xəzərin iqlim problemlərinin maliyyələşdirilməsində tək bir maliyyə mənbəyindən asılı qalmağın kifayət etməyəcəyini bildirir. 8 sentyabr 2026-cı ildə BCAW çərçivəsində o, Xəzərin çoxölkəli və sərhədlərarası məsələ olduğunu nəzərə alaraq müxtəlif maliyyə mənbələrini birləşdirən yanaşmaya ehtiyac olduğunu qeyd edib.
Bu model beynəlxalq praktikada blended finance, yəni qarışıq maliyyələşdirmə kimi tanınır. Burada dövlət maliyyəsi, beynəlxalq iqlim fondları, inkişaf institutlarının vəsaitləri və müəyyən hallarda özəl kapital eyni layihənin maliyyələşdirilməsində birləşdirilə bilər.
Vanq Adaptasiya Fondu kimi iqlim fondlarından resursların cəlb edilməsinin əhəmiyyətini də vurğulayıb. Azərbaycanda artıq həyata keçirilən 10 milyon dollarlıq iqlimə dayanıqlı şəhərlər proqramı belə beynəlxalq iqlim maliyyəsinin konkret yerli layihələrə çevrilməsinə nümunədir.
WUF13-də fəaliyyəti
Runze Vanq 2026-cı ilin mayında Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhər Forumunun 13-cü sessiyasında — WUF13-də də aktiv iştirak edib. Onun açıq peşəkar məlumatlarına görə, Forum çərçivəsində altı tədbirə töhfə verib və iqlimə dayanıqlı şəhərlər, iqlim maliyyəsi, investisiyaya hazır şəhər layihələri və gənc planlaşdırıcıların təşəbbüsləri kimi mövzularla məşğul olub.
WUF13 çərçivəsində UN-Habitat, UNEP, IOM və Azərbaycanın Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən “Climate-Resilient Cities and Communities across the Caspian Region: Unlocking Climate Finance for Urban Adaptation” adlı tədbir də təşkil edilib. Tədbirin əsas mövzusu Xəzər regionunda iqlimə dayanıqlı şəhər inkişafı üçün maliyyə imkanlarının genişləndirilməsi olub.
Bu fəaliyyət Runze Vanqın Azərbaycandakı işində şəhərsalma ilə iqlim maliyyəsini bir-birindən ayrı deyil, qarşılıqlı əlaqəli sahələr kimi nəzərdən keçirdiyini göstərir.
Dövlət qurumları və BMT strukturları ilə əməkdaşlıq
İqlimə uyğunlaşma layihələrinin həyata keçirilməsi yalnız UN-Habitat-ın fəaliyyəti ilə mümkün deyil. Runze Vanqın iştirak etdiyi proqramlarda Azərbaycanın müxtəlif dövlət qurumları və digər BMT təşkilatları birgə işləyir.
2026-cı ilin yanvarında keçirilmiş başlanğıc seminarında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Fövqəladə Hallar Nazirliyi, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi və yerli icra hakimiyyəti orqanlarının iştirakı bunun konkret nümunəsidir.
UN-Habitat isə UNEP və IOM ilə birlikdə layihənin icrasında iştirak edir. Belə əməkdaşlıq şəhərsalma, ekologiya, su ehtiyatları, fövqəladə hallar və miqrasiya kimi bir-biri ilə əlaqəli məsələlərin eyni proqram daxilində qiymətləndirilməsinə imkan verir.
Runze Vanqın Azərbaycandakı peşəkar profili
2026-cı ilin sentyabrına olan aktual açıq məlumatlara əsasən, Runze Vanq UN-Habitat-ın Azərbaycandakı ölkə ofisinin proqram meneceridir. Onun fəaliyyəti xüsusilə iqlimə dayanıqlı şəhərlərin yaradılması, su risklərinin idarə olunması, təbiətəsaslı şəhər həlləri, məkan planlaşdırılması və iqlim maliyyəsinin cəlb edilməsi istiqamətlərində cəmlənib.
2026-cı ildə onun Azərbaycandakı fəaliyyətində iki böyük beynəlxalq tədbir — WUF13 və Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi xüsusi yer tutur. WUF13 zamanı diqqət daha çox şəhər dayanıqlılığı və iqlim maliyyəsinə yönəlibsə, BCAW 2026-da Runze Vanq Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsi, sahilyanı infrastrukturun gələcəyi və su risklərinə uyğunlaşma məsələlərini ön plana çıxarıb.
Beləliklə, Runze Vanqın Azərbaycandakı fəaliyyəti iqlim dəyişikliklərini yalnız ekoloji problem kimi deyil, şəhərsalma və infrastruktur məsələsi kimi qiymətləndirən yanaşma ilə xarakterizə olunur. Bakı, Naftalan və Astarada həyata keçirilən layihələr isə bu yanaşmanın konkret şəhər həllərinə çevrilməsinin nümunələridir.
