Saat qülləsi

Saat qülləsi üzərində iri saat mexanizmi yerləşdirilən və vaxtı uzaq məsafədən göstərmək üçün nəzərdə tutulan memarlıq qurğusudur. Belə qüllələr adətən şəhər mərkəzlərində, meydanlarda, dəmir yolu vağzallarında, bələdiyyə binalarında, dini tikililərdə və digər ictimai məkanlarda inşa olunur.

Saat qüllələri yalnız vaxtı göstərən texniki qurğu deyil, eyni zamanda şəhər memarlığının və tarixi kimliyinin mühüm elementi hesab olunur. Bir çox şəhərdə saat qülləsi həmin məkanın tanınmış simvollarından birinə çevrilir.

Saat qüllələrinin quruluşu

Saat qüllələrinin əsas hissəsini hündür qüllə, saat siferblatı və daxildə yerləşən mexanizm təşkil edir. Bir çox klassik nümunədə qüllənin dörd tərəfində saat yerləşdirilir ki, şəhərin müxtəlif istiqamətlərindən vaxtı görmək mümkün olsun.

Köhnə saat qüllələrində mexaniki sistemlərdən istifadə edilirdi. Bu sistemlər dişli çarxlar, ağırlıqlar və müxtəlif mexaniki ötürücülər vasitəsilə işləyirdi. Müasir dövrdə isə bir çox tarixi saat qülləsində mexanizm elektron və ya avtomatik idarəetmə sistemləri ilə yenilənib.

Bəzi saat qüllələrində zəng sistemi də mövcuddur. Zəng müəyyən saatlarda və ya xüsusi mərasimlər zamanı səsləndirilə bilər. Tarixən bu sistem şəhər sakinlərinə vaxtı bildirmək üçün mühüm vasitə olub.

Tarixi və şəhər həyatında rolu

Saat qüllələri xüsusilə Orta əsrlərdən başlayaraq Avropa və Yaxın Şərq şəhərlərində geniş yayılıb. Şəxsi saatların hələ geniş istifadə olunmadığı dövrlərdə qüllə saatları şəhər əhalisi üçün əsas vaxt göstəricilərindən biri idi.

Belə qüllələr bazarların açılma və bağlanma vaxtını, dini mərasimləri və şəhərin gündəlik həyat ritmini müəyyən etməyə kömək edirdi. Zaman keçdikcə saat qüllələri praktiki funksiyadan əlavə dekorativ və simvolik əhəmiyyət də qazandı.

Müxtəlif dövrlərdə qotik, klassik, neoqotik, Şərq və müasir memarlıq üslublarında saat qüllələri inşa olunub.

Məşhur saat qüllələri

Dünyanın ən tanınmış saat qüllələrindən biri Londondakı Vestminster Sarayının Elizabet qülləsidir. Qüllədə yerləşən Böyük Zəng “Big Ben” adı ilə tanınsa da, gündəlik danışıqda bu ad çox vaxt bütövlükdə qülləyə də aid edilir.

Praqadakı astronomik saat, Bern şəhərindəki Zytglogge, İstanbulun Dolmabahçe saat qülləsi və İzmir saat qülləsi də məşhur nümunələr sırasındadır.

Saat qüllələri bu gün də şəhər panoramasını formalaşdıran, turistlərin diqqətini cəlb edən və tarixi-memarlıq irsini əks etdirən mühüm tikililər hesab olunur.