şaftalı

Şaftalı haqqında ətraflı məlumat Şaftalı (Prunus persica) çəyirdəkli meyvələr qrupuna aid olan, şirin dadı, xoş ətri və yüksək qida dəyəri ilə seçilən meyvə növlərindən biridir. Dünyanın bir çox ölkəsində becərilən şaftalı həm təzə, həm də emal olunmuş formada geniş istifadə edilir. Azərbaycanın iqlim şəraiti də şaftalı yetişdirilməsi üçün əlverişli olduğundan ölkənin müxtəlif bölgələrində bu meyvənin çoxsaylı sortları becərilir. Şaftalı həm gündəlik qidalanmada, həm də meyvə şirələri, kompot, mürəbbə və desertlərin hazırlanmasında geniş tətbiq olunur. Şaftalının xüsusiyyətləri Şaftalı ağacı yarpağını tökən meyvə ağacıdır və adətən 3–6 metr hündürlüyə qədər böyüyür. Yaz aylarında çəhrayı rəngli çiçəklər açır, yay mövsümündə isə meyvə verir. Meyvənin qabığı adətən məxməri tüklü olur, lakin tüksüz növləri də mövcuddur və onlar nektarin adlanır. Şaftalının rəngi sortundan asılı olaraq açıq sarıdan tünd qırmızıya qədər dəyişə bilər. Meyvənin iç hissəsi isə sarı, ağ və ya açıq narıncı rəngdə olur. Yetişmiş şaftalı şirin dadı və şirəli quruluşu ilə seçilir. Qida dəyəri və faydaları Şaftalı vitamin və mineral maddələrlə zəngin meyvədir. Tərkibində əsasən C vitamini, A vitamini prekursoru olan beta-karotin, kalium, lif və müxtəlif antioksidant birləşmələr mövcuddur. Şaftalının müntəzəm və balanslı qidalanmanın tərkib hissəsi kimi istehlakı aşağıdakı üstünlükləri təmin edə bilər: orqanizmin C vitamini ehtiyacının ödənilməsinə kömək edir; lif sayəsində həzm sisteminin normal fəaliyyətini dəstəkləyir; yüksək su tərkibi orqanizmin maye balansının qorunmasına kömək edir; antioksidant maddələr hüceyrələrin oksidləşdirici stressdən qorunmasına dəstək verir; kalium ürək-damar sisteminin normal fəaliyyətində mühüm rol oynayır. Şaftalının növləri Şaftalı müxtəlif xüsusiyyətlərinə görə bir neçə qrupa bölünür: Sarı ətli şaftalı – daha ətirli və yüngül turşməzə dada malikdir. Ağ ətli şaftalı – daha şirin və yumşaq dadı ilə seçilir. Nektarin – tüksüz qabığa malik şaftalı növüdür. Yapışan çəyirdəkli sortlar – çəyirdəyi meyvənin ətindən çətin ayrılır. Sərbəst çəyirdəkli sortlar – çəyirdək asanlıqla ayrıldığı üçün emal sənayesində geniş istifadə olunur. Şaftalı yetişdirilməsi Şaftalı mülayim və isti iqlim şəraitini sevir. Ağacın sağlam inkişafı üçün günəşli ərazilər, münbit və yaxşı su keçirən torpaqlar daha əlverişlidir. Vegetasiya dövründə müntəzəm suvarma, budama və bitki mühafizə tədbirləri məhsuldarlığın artırılmasına kömək edir. Azərbaycanda şaftalı əsasən Quba-Xaçmaz, Şəki-Zaqatala, Gəncə-Daşkəsən, Lənkəran-Astara və digər meyvəçilik rayonlarında becərilir. Müasir bağçılıq texnologiyalarının tətbiqi yüksək keyfiyyətli məhsul əldə edilməsinə imkan yaradır. Şaftalının saxlanması Yetişmiş şaftalı otaq temperaturunda qısa müddət saxlanıla bilər. Daha uzunmüddətli saxlama üçün meyvələrin soyuducuda 0–4 °C temperaturda qorunması tövsiyə olunur. Tam yetişməmiş şaftalılar otaq temperaturunda bir neçə gün saxlanıldıqdan sonra istehlak üçün uyğun vəziyyətə gəlir. Şaftalı dondurularaq və ya kompot, mürəbbə, cem və şirə şəklində emal edilərək də uzun müddət istifadə oluna bilər.