Saida Səfəva

Saida Səfəva — rəsmi beynəlxalq mənbələrdə Saida Safaeva kimi təqdim olunan özbəkistanlı tədqiqatçı və dayanıqlı inkişaf üzrə ekspertdir. 2026-cı ildə o, Özbəkistan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Dünya İqtisadiyyatı və Diplomatiya Universitetinin Qabaqcıl Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunda Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzinin rəhbəridir. Mərkəzin işi dayanıqlı inkişaf, iqlim dəyişikliyi, su ehtiyatları, regional əməkdaşlıq və BMT-nin Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin həyata keçirilməsi ilə bağlı tədqiqat və analitik fəaliyyətləri əhatə edir.

Saida Səfəvanın fəaliyyəti xüsusilə Mərkəzi Asiyada ekoloji və sosial-iqtisadi problemlərin qarşılıqlı əlaqəsinin araşdırılmasına yönəlib. O, yalnız elmi tədqiqatlarla deyil, dövlət qurumları, beynəlxalq təşkilatlar və ekspert cəmiyyəti üçün analitik tövsiyələrin hazırlanması, regional dialoq və dayanıqlı inkişaf üzrə layihələrin təşviqi ilə də məşğuldur.

Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzində fəaliyyəti

Saida Səfəvanın rəhbərlik etdiyi Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzi Qabaqcıl Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun əsas tədqiqat strukturlarından biridir. Mərkəz Özbəkistanın milli dayanıqlı inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsinə elmi və analitik dəstək verməyi qarşısına məqsəd qoyur. Burada yerli, milli, regional və beynəlxalq səviyyədə fundamental və tətbiqi tədqiqatlar aparılır, ekspert müzakirələri təşkil edilir və dövlət qurumlarının istifadə edə biləcəyi analitik sənədlər hazırlanır.

Mərkəzin fəaliyyət istiqamətlərinə məlumatların toplanması, tədqiqat və ekspert məsləhətləri, tədris və maarifləndirmə proqramlarının hazırlanması, dövlət və biznes nümayəndələri üçün dayanıqlı inkişaf üzrə təlimlərin keçirilməsi, eləcə də beynəlxalq təşkilatlar və araşdırma institutları ilə birgə layihələrin təşkili daxildir. Bu yanaşma elmi tədqiqatı praktik dövlət siyasəti və real qərarvermə ilə əlaqələndirməyə yönəlib.

Dayanıqlı inkişaf anlayışına yanaşması

Dayanıqlı inkişaf iqtisadi artım, sosial rifah və ətraf mühitin qorunmasının eyni zamanda nəzərə alındığı yanaşmadır. Saida Səfəvanın rəhbərlik etdiyi mərkəzin işi də bu üç istiqamətin bir-birindən ayrı deyil, qarşılıqlı əlaqədə qiymətləndirilməsinə əsaslanır. Məsələn, su ehtiyatlarının azalması yalnız ekoloji problem yaratmır; kənd təsərrüfatına, əhalinin məşğulluğuna, miqrasiyaya və regional iqtisadi münasibətlərə də təsir edə bilər.

Mərkəzin proqramlarında dayanıqlı inkişaf üzrə analitik tövsiyələrin dövlət siyasətinə inteqrasiyası, Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin lokallaşdırılması və dövlət qurumlarının bu sahədə bilik və bacarıqlarının artırılması əsas məsələlər sırasındadır. Bu, Saida Səfəvanın fəaliyyətinin yalnız nəzəri araşdırmalarla məhdudlaşmadığını göstərir.

İqlim dəyişikliyi üzrə fəaliyyəti

Saida Səfəvanın ekspert fəaliyyətində iqlim dəyişikliyi mühüm yer tutur. Onun yanaşmasında iqlim dəyişikliyi yalnız temperaturun yüksəlməsi kimi deyil, su ehtiyatlarının azalması, səhralaşma, ekosistemlərin zəifləməsi, əhalinin yaşayış şəraitinin dəyişməsi və iqtisadi risklərin artması ilə birlikdə qiymətləndirilir.

Mərkəzi Asiya iqlim dəyişikliyinə qarşı həssas regionlardan biridir. Su ehtiyatlarının region dövlətləri arasında bölüşdürülməsi, kənd təsərrüfatının suya yüksək tələbatı və Aral dənizi böhranının nəticələri bu məsələləri daha da mürəkkəbləşdirir. Saida Səfəva bu problemlərin yalnız bir ölkə səviyyəsində deyil, regional əməkdaşlıq çərçivəsində həllinin vacibliyini vurğulayır.

Aral dənizi üzrə mövqeyi

Saida Səfəva Aral dənizində baş vermiş ekoloji böhranı Mərkəzi Asiya üçün mühüm tarixi dərs kimi qiymətləndirir. Aral dənizinin kəskin şəkildə kiçilməsi yalnız su hövzəsinin itirilməsi ilə nəticələnməyib; ətraf ərazilərdə səhralaşma, duz və toz fırtınaları, əhalinin sağlamlığı, məşğulluq və yaşayış şəraiti ilə bağlı uzunmüddətli problemlər yaradıb.

2026-cı ilin sentyabrında Bakıda çıxış edən Səfəva Aral dənizinin təcrübəsinin Xəzər dənizinin gələcək risklərinin qiymətləndirilməsi üçün faydalı ola biləcəyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Aral və Xəzər fərqli su sistemləri olsa da, iqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının idarə olunması, buxarlanma, ekosistemlərin deqradasiyası və sosial-iqtisadi həssaslıq kimi ortaq problemlərlə üzləşirlər.

Saida Səfəva və Xəzər dənizi

8 sentyabr 2026-cı ildə Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi çərçivəsində keçirilən “Daxili su hövzələrində iqlim dəyişmələrinin yaratdığı çağırışlar: Xəzər dənizi nümunəsi” mövzusunda sessiyada Saida Səfəva əsas ekspertlərdən biri kimi çıxış edib. Tədbirdə Xəzər dənizinin səviyyəsinin dəyişməsi, sahilyanı ekosistemlər, infrastruktur və iqtisadiyyat üçün yaranan risklər müzakirə olunub.

Səfəva çıxışında Xəzərin qorunması üçün elmi tədqiqatların daha geniş və sürətli aparılmasının vacibliyini qeyd edib. O, xüsusilə Özbəkistan və Azərbaycan alimlərinin birgə sahə tədqiqatlarının aparılmasının Xəzərdə gedən proseslərin daha dərindən başa düşülməsinə kömək edə biləcəyini bildirib.

Aral təcrübəsinin Xəzər üçün mümkün əhəmiyyəti

Saida Səfəva Aral dənizində tətbiq edilmiş müəyyən tədbirlərin Xəzərlə bağlı müzakirələr üçün analitik nümunə ola biləcəyini bildirib. O, Aralın bəzi hissələrində su sistemlərinin ayrı-ayrılıqda idarə olunması və su səmərəliliyini artıran texnologiyaların tətbiqinin müəyyən müsbət nəticələr verdiyini qeyd edib. Bunun Xəzərə birbaşa köçürülməsi deyil, təcrübə kimi öyrənilməsi nəzərdə tutulur.

Bu mövqenin əsas məğzi odur ki, su hövzələrinin idarə edilməsində problemlər kritik mərhələyə çatmamış elmi müşahidələr, erkən tədbirlər və regional əməkdaşlıq gücləndirilməlidir. Səfəvanın fikrincə, Aral dənizində baş verənlər göstərib ki, su ilə bağlı ekoloji dəyişikliklərin nəticələri yalnız təbiətlə məhdudlaşmır, bütöv iqtisadi və sosial sistemlərə təsir edir.

Regional əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyət

Saida Səfəva iqlim və su problemlərinin regional xarakterini ön plana çıxarır. Mərkəzi Asiyada su ehtiyatları dövlət sərhədləri ilə məhdudlaşmadığı üçün bir ölkədə verilən qərar digər ölkələrin kənd təsərrüfatına, enerji istehsalına və ekoloji vəziyyətinə təsir göstərə bilər.

Eyni prinsip Xəzər dənizinə də aiddir. Xəzər Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, İran və Rusiya tərəfindən bölüşdürülən qapalı su hövzəsidir. Buna görə səviyyənin dəyişməsi və ekoloji problemlərin həlli ayrı-ayrı ölkələrin fəaliyyəti ilə məhdudlaşa bilməz. Saida Səfəvanın Bakıdakı çıxışında regional əməkdaşlıq və elmi məlumat mübadiləsinə vurğu etməsi bu yanaşmanın davamıdır.

Elmi tədqiqatların siyasətdə rolu

Saida Səfəvanın rəhbərlik etdiyi mərkəzin əsas funksiyalarından biri tədqiqat nəticələrinin qərarvermədə istifadə edilə bilən tövsiyələrə çevrilməsidir. Mərkəz yalnız akademik məqalələr hazırlamaqla kifayətlənmir, dövlət qurumları üçün siyasət sənədləri və analitik tövsiyələr də hazırlayır.

Bu yanaşma iqlim və su məsələlərində xüsusilə vacibdir. Hökumətlər yeni infrastruktur layihəsi, su təsərrüfatı planı və ya uyğunlaşma proqramı hazırlayarkən uzunmüddətli elmi proqnozlara ehtiyac duyurlar. Elmi məlumat zəif olduqda qərarlar qısamüddətli iqtisadi maraqlara əsaslana və gələcək riskləri kifayət qədər nəzərə almaya bilər.

Dayanıqlı İnkişaf Məqsədləri üzrə fəaliyyəti

Saida Səfəvanın rəhbərlik etdiyi mərkəz BMT-nin 2030 Gündəliyi və Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin Özbəkistan səviyyəsində tətbiqini də araşdırır. Mərkəzin proqramında Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinin lokallaşdırılması üçün təlimlər, analitik materialların hazırlanması və ölkənin könüllü milli hesabatlarının hazırlanmasına töhfə kimi fəaliyyətlər nəzərdə tutulub.

Bu istiqamət iqlim dəyişikliyi, yoxsulluğun azaldılması, su təminatı, enerji, şəhərlərin inkişafı və sosial bərabərliyin ayrı-ayrı mövzular deyil, vahid inkişaf gündəliyinin hissələri kimi nəzərdən keçirilməsinə imkan verir.

Analitik və elmi nəşrlər

Saida Səfəva Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzinin analitik fəaliyyətində də iştirak edir. 2026-cı ildə institutun materiallarında onun Mərkəzi Asiyada regional əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiya məsələlərinə həsr olunmuş siyasət sənədinin həmmüəlliflərindən biri olduğu göstərilir. Bu nəşrdə regionun vahid siyasi və iqtisadi məkan kimi formalaşması və Özbəkistanın regional təşəbbüslərdə rolu təhlil edilir.

Mərkəzin digər 2026-cı il nəşrlərində iqlim maliyyəsi, iqlim dəyişikliyi və miqrasiya, Mərkəzi Asiyada su idarəçiliyi və davamlı inkişaf kimi mövzular araşdırılıb. Bu mövzular Saida Səfəvanın rəhbərlik etdiyi strukturun tədqiqat gündəliyinin genişliyini göstərir.

Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsi 2026-da iştirakı

Saida Səfəvanın 2026-cı ildə Azərbaycanda görünən əsas fəaliyyəti Bakı İqlim Fəaliyyəti Həftəsində iştirakı olub. O, Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri kimi Xəzər dənizinin gələcəyi ilə bağlı paneldə Özbəkistanın və Aral dənizi təcrübəsinin perspektivini təqdim edib.

Paneldə müxtəlif ölkələrdən və təşkilatlardan ekspertlərin iştirakı Xəzərin səviyyəsinin dəyişməsinin yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün region üçün strateji məsələ olduğunu göstərib. Səfəva burada xüsusilə elmi əməkdaşlıq, erkən fəaliyyət və su idarəçiliyi üzrə təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsini ön plana çıxarıb.

Saida Səfəvanın hazırkı peşəkar profili

2026-cı ilin sentyabrına olan rəsmi məlumatlara əsasən, Saida Səfəva Qabaqcıl Beynəlxalq Araşdırmalar İnstitutunun Dayanıqlı İnkişaf Mərkəzinin rəhbəridir. Onun fəaliyyətinin əsas istiqamətləri dayanıqlı inkişaf, iqlim siyasəti, su ehtiyatlarının idarə olunması, Mərkəzi Asiyada regional əməkdaşlıq və elmi nəticələrin dövlət siyasətinə inteqrasiyasıdır.

Bakıda Xəzər dənizi üzrə etdiyi çıxış isə onun ekspert profilində su ekosistemləri və iqlim uyğunlaşmasının xüsusi yer tutduğunu göstərir. Aral dənizinin təcrübəsini Xəzərlə müqayisə etməsi Saida Səfəvanın problemlərə yalnız milli deyil, regional və müqayisəli perspektivdən yanaşdığını nümayiş etdirir.