şaman

Şaman kimdir və şamanizm inancı nədir? Şaman – qədim türk, monqol, sibir və digər bir çox xalqların mifologiyasında və ənənəvi inanclarında fiziki dünya ilə ruhlar aləmi arasında vasitəçi olduğuna inanılan şəxsdir. "Şaman" sözünün əsli manqol-tungus dillərinə gedib çıxır və hərfi mənada "oynamaq", "coşmaq" və ya "həyəcanlanmaq" mənalarını verir. Türk xalqlarının qədim ənənəsində bu şəxslərə adətən "kam" da deyilir. Şamanizmin əsasını təbiət qüvvələrinə, ruhlara və əcdadların ruhuna hörmət etmək prinsipi təşkil edir. Bu inanc sisteminə görə, təbiətdəki hər bir varlığın – dağların, çayların, ağacların və heyvanların öz ruhu mövcuddur. Şamanın cəmiyyətdə rolu və funksiyaları Qədim cəmiyyətlərdə şaman çox mühüm və məsuliyyətli sosial rola malik idi. O, sadəcə dini lider deyil, həm də təbib, psixoloq, folklor qoruyucusu və məsləhətçi idi. Şamanların əsas vəzifələri aşağıdakılardan ibarət idi: Müalicə etmək: Xəstəliklərin bədənin deyil, ruhun zədələnməsindən qaynaqlandığına inanıldığı üçün şamanlar xüsusi üsullarla xəstələri sağaltmağa çalışırdılar. Gələcəyi görmək və məsləhət vermək: Ov mövsümü, hava şəraiti və ya tayfalararası münasibətlər barədə ruhlarla əlaqə quraraq qərarlar qəbul olunmasında kömək edirdilər. Keçid mərasimlərini idarə etmək: Doğum, ölüm, evlilik və ya ovçuluq öncəsi keçirilən mühüm mərasimlərə rəhbərlik edirdilər. Şaman ritualları və trans halı Şamanın ruhlar aləmi ilə ünsiyyət qurması üçün həyata keçirdiyi proseslər xüsusi rituallarla müşayiət olunurdu. Bu ritualların mərkəzində dayanan əsas alət şaman tapançası və ya təbil idi. Təbilin ritmik döyüntüləri şamanın trans halına (şüurun dəyişmiş vəziyyətinə) keçməsinə kömək edirdi. Trans zamanı şamanın ruhunun bədənini tərk edərək göyə və ya yeraltı dünyaya səyahət etdiyinə inanılırdı. Bu səfərlər zamanı o, qəzəblənmiş ruhları sakitləşdirmək və ya itmiş ruhları geri qaytarmaq üçün mübarizə aparırdı. Xüsusi geyim, başqından asılan tüstü və rəqslər də bu mistik atmosferin ayrılmaz hissəsi idi. Müasir dövrdə şamanizm Müasir dünyada elmi və texnoloji tərəqqiyə baxmayaraq, dünyanın müxtəlif bölgələrində, xüsusilə Sibir, Mərkəzi Asiya və Şimali Amerikanın yerli xalqları arasında şamanizm ənənələri hələ də yaşatılmaqdadır. Eyni zamanda, qlobal miqyasda alternativ psixologiya və təbiətə qayıdış axınları çərçivəsində şaman mədəniyyətinə qarşı maraq yenidən artmışdır.