Samovar

Şərq və Qərb Mədəniyyətinin İsti Simvolu: Samovar və Onun Tarixi Samovar əsrlər boyu yalnız su qaynatmaq üçün istifadə edilən məişət əşyası olmamış, həm də ailə ocağının, qonaqpərvərliyin və səmimi söhbətlərin ana rəmzinə çevrilmişdir. Müxtəlif xalqların məişətində xüsusi yer tutan samovar, xüsusilə Şərq və Şərqi Avropa xalqlarının çay mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Samovarın Mənşəyi və İxtira Tarixi "Samovar" sözü mənşəcə rus dilindən gəlir və "özü qaynayan" ("само" — özü, "вар" — qaynatmaq) mənasını verir. İlk baxışdan bu məişət cihazının Vətəninin Rusiya (xüsusilə Tula şəhəri) olduğu düşünülsə də, oxşar suqaynatma prinsipinə malik qədim qurğulara Şərqdə və Antik Romada da rast gəlinmişdir. Bununla belə, müasir formalı metal samovarın sənaye istehsalına XVIII əsrin ortalarında Rusiyanın Tula və Ural bölgələrində başlanılmışdır. Tula samovarları öz keyfiyyəti, naxışları və davamlılığı ilə qısa zamanda bütün dünyaya tanınmışdır. Azərbaycan Mədəniyyətində və Lahıcda Samovar İrsi Azərbaycanda çay içmə tradisiyası samovarsız təsərrüfat olunmazdır. Ölkəmizdə samovar istehsalının və misgərlik sənətinin ən qədim mərkəzlərindən biri İsmayıllı rayonunun Lahıc qəsəbəsidir. Lahıc misgərləri əsrlər boyu özünəməxsus naxışlarla bəzədilmiş, yüksək bədii dəyərə malik mis və bürünc samovarlar hazırlamışlar. Arxeoloji tapıntılar və tarixi faktlar göstərir ki, Azərbaycanda qədim dövrlərdən bəri samovara bənzər saxsı və metal suqaynatma qablarından geniş istifadə edilmişdir. Şəki, Quba, Lənkəran və digər bölgələrimizdə samovar çayı qonaqsevərliyin əsas göstəricisi sayılır. Samovarın Quruluşu və İşləmə Prinsipi Tradisional samovarın konstruksiyası çox sadə və eyni zamanda son dərəcə səmərəlidir. O, aşağıdakı ana hissələrdən ibarətdir: Gövdə (Çən): Suyun doldurulduğu əsas çən. Borukəllə (Kürə): Samovarın mərkəzindən keçən və daxilində odun, kömür və ya şam qozası yandırılan şaquli boru. Joq və ya Şəbəkə: Hava axınını təmin edərək yanmanı sürətləndirən alt hissə. Musluq (Jom): Qaynayan suyu fincana və ya çaydana tökmək üçün ventilli kran. Çaydanlıq Hissəsi (Ləngər): Samovarın ən üst hissəsində yerləşən və dəmləmə çaydanının isti qalmasını təmin edən tac. Suyu mərkəzdən yanan kömürün istisi ilə hər tərəfdən bərabər qaynatdığı üçün samovar çayı xüsusi ətrə və yumşaqlığa malik olur. Müasir Samovar Növləri Zaman keçdikcə texnologiyanın inkişafı samovarların formasına və yanacaq növünə də təsir göstərmişdir. Bu gün istifadə olunan əsas samovar növləri bunlardır: Kömürlü (Odunlu) Samovarlar: Ən klassik və təbii növüdür. Adətən həyət evlərində, bağlarda və pikniklərdə odun, çır-çırpı və ya kömürlə yandırılır. Tüstünün çaya verdiyi xüsusi ətir bu samovarların ana üstünlüyüdür. Elektrikli Samovarlar: Mənzillərdə və qapalı məkanlarda rahat istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur. Suyu tez qaynatması və avtomatik sönmə mexanizmi ilə fərqlənir. Kombinəolunmuş (Müştərək) Samovarlar: Həm elektrik enerjisi, həm də kömürlə işləyə bilən müasir modellərdir. Məişət və Bəzək Samovarları: Su qaynatmaqla yanaşı, interyerdə suvenir və ya antikvar əşya kimi istifadə olunan zəngin naxışlı samovarlardır.