Sarıbaş məscidi

Sarıbaş kənd məscidi Qax rayonunun Sarıbaş kəndində yerləşən tarixi dini və memarlıq abidəsidir. Məscid 1591-ci ildə tikilib, 1883-cü ildə yenidən bərpa olunub. Müxtəlif tarixi dövrlərdə fəaliyyətində fasilələr yaranan məscid Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra yenidən dini icmanın istifadəsinə verilib.

Sarıbaş kənd məscidi 2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 132 nömrəli qərarı ilə yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilib.

Sarıbaş kənd məscidi harada yerləşir?

Məscid Azərbaycanın şimal-qərbində, Qax rayonunun dağlıq Sarıbaş kəndində yerləşir. Sarıbaş Böyük Qafqazın cənub yamaclarında yerləşən qədim yaşayış məntəqələrindən biridir.

Məscid kəndin tarixi-memarlıq mühitinin mühüm elementidir. Əsrlər ərzində dini funksiyasını qoruması və müxtəlif dövrlərdə bərpa edilməsi onun Sarıbaşın ictimai və dini həyatında tutduğu yeri göstərir.

Məscidin tikilməsi

Sarıbaş kənd məscidi 1591-ci ildə inşa edilib. Beləliklə, abidənin tarixi XVI əsrin sonlarına gedib çıxır.

Məscidin uzun tarixi ərzində onun fiziki vəziyyətinin qorunması üçün müxtəlif dövrlərdə bərpa işləri aparılıb. Bunlardan məlum olan mühüm mərhələlərdən biri 1883-cü ilə aiddir.

1883-cü ildə bərpası

Məscid ilkin tikintisindən təxminən üç əsr sonra, 1883-cü ildə yenidən bərpa olunub. Bu bərpa nəticəsində dini tikilinin fəaliyyətinin və fiziki mövcudluğunun davam etdirilməsi mümkün olub.

Məscidin üzərində yerləşdirilmiş dövlət mühafizə lövhəsində abidə “Sarıbaş məscidi” adı ilə təqdim olunur və XVI–XIX əsrlərə aid yerli əhəmiyyətli memarlıq abidəsi kimi göstərilir. Lövhədə onun inventar nömrəsi 4567 olaraq qeyd edilib.

Sovet dövründə Sarıbaş məscidi

XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda baş verən siyasi dəyişikliklər dini abidələrin fəaliyyətinə də təsir göstərib. Sovet hakimiyyəti dövründə dinə qarşı həyata keçirilən siyasət nəticəsində ölkədə çoxsaylı məscid, kilsə və sinaqoqlar bağlanıb və ya başqa məqsədlər üçün istifadə olunub.

Sarıbaş kənd məscidi də həmin dövrdə dini fəaliyyətini dayandırıb.

Bu mərhələ məscidin tarixində uzunmüddətli fasilə yaradıb. Buna baxmayaraq, tikili qorunaraq sonrakı dövrə gəlib çatıb.

Müstəqillikdən sonra məscidin fəaliyyəti

Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Sarıbaş kənd məscidi yenidən dindarların istifadəsinə verilib.

Tarixi və memarlıq əhəmiyyəti nəzərə alınaraq məscid dövlət tərəfindən qorunan abidələr sırasına daxil edilib. Bu status onun yalnız dini ibadət yeri deyil, eyni zamanda Azərbaycanın daşınmaz mədəni irs nümunəsi olduğunu göstərir.

Dövlət tərəfindən qorunan memarlıq abidəsi

2 avqust 2001-ci ildə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qəbul etdiyi 132 nömrəli qərarla Sarıbaş kənd məscidi yerli əhəmiyyətli daşınmaz tarix və mədəniyyət abidələrinin siyahısına daxil edilib.

Abidənin üzərindəki dövlət mühafizə lövhəsində aşağıdakı məlumatlar göstərilir:

abidənin adı – Sarıbaş məscidi;

abidənin növü – memarlıq abidəsi;

əhəmiyyət dərəcəsi – yerli əhəmiyyətli;

tarixləndirilməsi – XVI–XIX əsrlər;

inventar nömrəsi – 4567;

mühafizə statusu – xüsusi dövlət mühafizəsindədir.

Beləliklə, Sarıbaş kənd məscidi həm dini tikili, həm də dövlət tərəfindən qorunan tarixi memarlıq abidəsidir.

2017–2019-cu illərdə bərpası

Uzun müddət istifadə və təbii təsirlər nəticəsində məscidin fiziki vəziyyəti pisləşmiş və tikili qəzalı vəziyyətə düşmüşdü.

2017-ci ildə Sarıbaş kənd məscidində bərpa işlərinə başlanılıb. Aparılan işlər nəticəsində tarixi dini tikili yenidən istifadəyə yararlı vəziyyətə gətirilib.

Bərpa prosesindən sonra məscid 2019-cu ildə dindarların istifadəsinə verilib. Bununla da XVI əsrdən başlayan məscidin tarixi müasir dövrdə də davam etdirilib.

Sarıbaş kəndinin tarixi irsində məscidin yeri

Sarıbaş kənd məscidi kəndin günümüzədək qorunub saxlanılmış mühüm tarixi tikililərindən biridir. 1591-ci ildə inşa edilməsi, 1883-cü ildə bərpası, sovet dövründə fəaliyyətinin dayanması və müstəqillik illərində yenidən istifadəyə verilməsi abidənin bir neçə fərqli tarixi mərhələdən keçdiyini göstərir.

Məscidin əhəmiyyəti yalnız dini funksiyası ilə məhdudlaşmır. O, Sarıbaş kəndinin tarixi yaşayış mühitinin, yerli memarlıq ənənələrinin və dini-mədəni həyatının maddi izlərindən biridir.

Bu xüsusiyyətlərinə görə Sarıbaş kənd məscidi Qax rayonunun tarixi-mədəni irsinin qorunan nümunələri arasında yer tutur.