şaşki

Zəka və strategiya oyunu: Şaşki Şaşki (bir çox xalqlarda dama kimi tanınır) — iki oyunçu arasında, xüsusi kvadrat lövhə üzərində eyni tipli daşlarla oynanılan şahmat tipli qədim və populyar stolüstü strateji oyundur. Şahmatdan fərqli olaraq, şaşkidə bütün daşlar ilkin mərhələdə eyni hüquqa və eyni hərəkət mexanizminə malikdir. Bu oyun insanda analitik təfəkkürü, rəqibin gedişlərini öncədən hesablamaq qabiliyyətini və səbri inkişaf etdirir. Şaşki oyununun əsas qaydaları Dünyada şaşkinin müxtəlif növləri olsa da, demək olar ki, hamısı üçün ortaq olan təməl qaydalar mövcuddur: Lövhə və Daşlar: Oyun adətən tünd və açıq rəngli kvadratlardan ibarət lövhədə (məsələn, 8x8 və ya 10x10 ölçüdə) oynanılır. Daşlar yalnız tünd rəngli xanalara düzülür və oyun boyu yalnız bu xanalarla hərəkət edir. Oyunçulardan biri ağ (və ya açıq rəng), digəri isə qara (və ya tünd rəng) daşları idarə edir. Hərəkət istiqaməti: Adi daşlar yalnız diaqonal istiqamətdə, bir xana irəli hərəkət edə bilər (arxaya addımlamaq olmaz). Rəqib daşını vurmaq (yemək): Əgər oyunçunun daşının qarşısındakı diaqonal xanada rəqibin daşı varsa və onun da arxasındakı xana boşdursa, oyunçu öz daşını o boş xanaya keçirməklə rəqibin daşını lövhədən çıxarır. Əgər bir gedişlə bir neçə daşı vurmaq mümkündürsə, oyunçu ardıcıl olaraq onların hamısını vurmalıdır. Məcburiyyət prinsipi: Şaşki oyununun ən önəmli qaydalarından biri budur ki, əgər rəqibin daşını vurmaq imkanı varsa, oyunçu mütləq vurmalıdır. Seçim şansı yoxdur, vurmaqdan imtina edib sadə gediş etmək qaydalara ziddir. Damka (Dama) statusu: Lövhənin qarşı tərəfindəki ən son sıraya (rəqibin düşərgəsinə) çatan istənilən adi daş "Damka" (və ya Dama) statusu qazanır. Damka olan daş böyük üstünlük əldə edir: o, həm irəli, həm geri istiqamətdə bir neçə xana məsafəsinə sərbəst hərəkət edə bilir və uzaq məsafədən rəqib daşlarını vura bilir. Qalibiyyət Şərti: Oyunda məqsəd rəqibin bütün daşlarını vurub lövhədən təmizləmək və ya rəqibin qalan daşlarının hərəkətini tamamilə bloklayaraq (onu gedişsiz qoyaraq) təslim olmağa məcbur etməkdir. Ən populyar şaşki növləri Şaşki dünyada regional xüsusiyyətlərinə görə fərqli qaydalarla oynanılır. Onlardan ən geniş yayılanları aşağıdakılardır: 1. Rus şaşkisi (64 xanalı) Azərbaycanda və postsovet məkanında ən populyar növdür. 8x8 ölçülü standart şahmat lövhəsində 12 ağ və 12 qara daşla oynanılır. Bu növün əsas fərqi odur ki, adi daşlar irəli hərəkət etsə də, rəqib daşını vurarkən geriyə də gedə bilər. Həmçinin, əgər adi daş vurma gedişi zamanı son sıraya toxunub keçirsə, elə həmin gedişdəcə damkaya çevrilir və zərbə dalğasını damka kimi davam etdirir. 2. Beynəlxalq şaşki (100 xanalı) Dünya çempionatlarının keçirildiyi rəsmi idman növüdür. 10x10 ölçülü böyük lövhədə, hər tərəfdə 20 daş olmaqla oynanılır. Burada da adi daşlar geriyə vura bilir. Lakin daşın damka olması üçün gedişin mütləq son sırada tamamlanması lazımdır (sadəcə toxunub keçmək kifayət etmir). Geniş sahə olduğu üçün kombinasiyalar və strateji planlar daha mürəkkəbdir. 3. Türk şaşkisi (Dama) Yaxın Şərqdə və Türkiyədə çox sevilən, qaydaları tamamilə fərqli olan bir növdür. Digər şaşkilərdən fərqli olaraq, burada daşlar diaqonal deyil, düz (üfüqi və şaquli) hərəkət edir. Oyun 8x8 lövhədə 16 daşla oynanılır. Daşlar ağ və qara xanalara deyil, lövhənin bütün xanalarına düzülür. Şaşkidə uğurlu olmaq üçün 3 qızıl taktika Şaşkidə sadəcə təsadüfi gedişlər etmək tez-tez məğlubiyyətə səbəb olur. Peşəkar oyunçular bu taktikaları tətbiq edirlər: Mərkəzi zəbt etmək: Lövhənin kənarlarında qalan daşların hərəkət radiusu məhdud olur. Mərkəzi xanaları (məsələn, Rus şaşkisində c5, d4, e5, f4 xanalarını) nəzarətdə saxlamaq oyunda üstünlük verir. Qurban vermək (Kombinasiya): Şaşkidə vurmağın məcburi olmasından istifadə edərək, rəqibə bilərəkdən 1 və ya 2 daş qurban verə bilərsiniz. Məqsəd rəqibin daşlarını elə bir mövqeyə çəkməkdir ki, növbəti gedişdə onun 3-4 daşını birdən vurub damkaya çıxasınız. "Qızıl daş"ı qorumaq: Arka sıranın tən ortasında duran daşları (məsələn, ağlarda e1 daşını) oyunun sonlarına qədər yerindən tərpətməməyə çalışın. Bu daş rəqibin vaxtından əvvəl damkaya keçməsinin qarşısını alan ən güclü müdafiə sipəridir.