Selesta Saulo

Selesta Saulo (Celeste Saulo) argentinalı meteoroloq, alim və beynəlxalq təşkilat rəhbəridir. O, 1 yanvar 2024-cü ildən Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının (WMO) Baş katibi vəzifəsini icra edir. Saulo WMO tarixində bu vəzifəni tutan ilk qadın və ilk Cənubi Amerika nümayəndəsidir. O, 2023-cü ildə keçirilən XIX Ümumdünya Meteorologiya Konqresində dördillik müddətə seçilib.

Onun fəaliyyəti hava, iqlim və su sahəsində elmi məlumatların cəmiyyət üçün praktik xidmətlərə çevrilməsi, erkən xəbərdarlıq sistemlərinin gücləndirilməsi, milli meteoroloji və hidroloji xidmətlərin inkişafı və iqlim dəyişikliyinə qarşı dayanıqlığın artırılması ilə bağlıdır. WMO BMT sistemində hava, iqlim və su məsələləri üzrə əsas ixtisaslaşmış beynəlxalq qurumlardan biridir və Saulo bu təşkilatın Katibliyinə rəhbərlik edir.

Selesta Saulonun təhsili

Saulo ali təhsilini Buenos-Ayres Universitetində alıb. WMO-nun rəsmi bioqrafiyasına görə, o, 1987-ci ildə həmin universitetdə atmosfer elmləri üzrə ali təhsilini başa vurub, 1996-cı ildə isə doktorluq dərəcəsi əldə edib. Akademik fəaliyyəti zamanı atmosfer dinamikası, termodinamika, mezomiqyaslı meteorologiya, bulud dinamikası, bulud mikrofizikası və ədədi hava proqnozu üzrə ixtisaslaşıb.

O, daha sonra Buenos-Ayres Universitetində tam professor kimi fəaliyyət göstərib və Atmosfer və Okean Elmləri Departamentinin direktoru olub. Həmin vəzifəyə həmkarları, tələbələri və məzunlar tərəfindən seçilib və 2009–2013-cü illərdə iki ardıcıl müddət ərzində departamentə rəhbərlik edib.

Elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətləri

Selesta Saulonun elmi fəaliyyəti xüsusilə ədədi hava proqnozu və Cənubi Amerikanın atmosfer proseslərinin öyrənilməsi ilə bağlıdır. O, ansambl proqnozlaşdırması, məlumatların assimilyasiyası, qısamüddətli və orta müddətli hava proqnozları, proqnozlaşdırıla bilmə, torpaq-atmosfer qarşılıqlı əlaqələri və güclü yağıntı sistemləri üzrə tədqiqatlar aparıb.

Onun elmi işi Cənubi Amerika musson sisteminin, xüsusilə isti mövsümdə yağıntı və atmosfer dövranının xüsusiyyətlərinin daha yaxşı başa düşülməsinə töhfə verib. Sonrakı illərdə isə fəaliyyətini daha çox tətbiqi sahələrə, o cümlədən külək enerjisinin istehsalı, kənd təsərrüfatı üçün iqlim xidmətləri və erkən xəbərdarlıq sistemlərinə yönəldib.

WMO-nun məlumatına görə, Saulo 60-dan çox elmi məqalə və kitab bölməsinin müəllifi və ya həmmüəllifidir, çoxsaylı bakalavr və magistratura tələbələrinə rəhbərlik edib və bir sıra doktorluq işlərinin elmi rəhbəri olub.

Argentina Milli Meteorologiya Xidmətində fəaliyyəti

Selesta Saulo 2014-cü ildən Argentina Milli Meteorologiya Xidmətinin — Servicio Meteorológico Nacional (SMN) direktoru olub. O, bu vəzifəni WMO-nun Baş katibi seçilənədək icra edib. SMN-də çalışdığı müddətdə təşkilati idarəetmə, xidmətlərin modernləşdirilməsi və meteoroloji məlumatların cəmiyyətin ehtiyaclarına uyğun istifadəsi istiqamətində dəyişikliklər həyata keçirib.

WMO-nun təqdimatında onun SMN-də fəaliyyətinin nəticəyönümlü idarəetmə, ictimai ehtiyaclara cavab, milli və beynəlxalq səviyyədə əlaqələndirmə, bərabərlik və inklüzivlik prinsipləri üzərində qurulduğu bildirilir.

SMN direktoru kimi Saulo həm də Argentinanın WMO yanında daimi nümayəndəsi olub. Bu vəzifə ona milli meteoroloji xidmətlə beynəlxalq meteorologiya sistemi arasında birbaşa əlaqələndirici rol verib.

WMO daxilində yüksəlişi

Selesta Saulo WMO-da rəhbər vəzifəyə birbaşa Baş katib kimi gəlməyib. O, uzun müddət təşkilatın elmi və idarəetmə strukturlarında fəaliyyət göstərib. 2015-ci ilin iyununda WMO İcraiyyə Şurasına üzv seçilib, 2018-ci ilin aprelində təşkilatın ikinci vitse-prezidenti, 2019-cu ilin iyununda isə birinci vitse-prezidenti olub. Bu vəzifəyə seçilən ilk qadın da məhz Saulo idi.

O, bundan əvvəl WMO-nun müxtəlif elmi ekspert qruplarında, o cümlədən Dünya Hava Tədqiqat Proqramının Elmi Rəhbər Komitəsində və mövsümi proqnozlarla bağlı beynəlxalq elmi platformalarda iştirak edib. Bu uzunmüddətli fəaliyyət onun təşkilatın həm elmi, həm də idarəçilik mexanizmlərini yaxından tanımasına imkan verib.

WMO Baş katibi seçilməsi

Selesta Saulo 1 iyun 2023-cü ildə XIX Ümumdünya Meteorologiya Konqresində WMO-nun Baş katibi seçilib. Seçilmək üçün tələb olunan üçdə iki səs çoxluğunu əldə edib və 1 yanvar 2024-cü ildə vəzifəsinin icrasına başlayıb. Onun mandatı dörd il üçün nəzərdə tutulub.

Saulo bu vəzifədə Finlandiyadan olan Petteri Taalası əvəz edib. Taalas iki müddət WMO-ya rəhbərlik etdikdən sonra vəzifəsini başa vurmuşdu.

Saulonun seçilməsi həm gender, həm də regional təmsilçilik baxımından tarixi hadisə idi. O, WMO-ya rəhbərlik edən ilk qadın olmaqla yanaşı, bu vəzifəyə gələn ilk Cənubi Amerika və ilk Latın Amerikası nümayəndəsi oldu.

WMO Baş katibinin əsas vəzifələri

WMO Baş katibi təşkilatın Katibliyinə rəhbərlik edir və üzv dövlətlər tərəfindən qəbul edilmiş qərarların icrasını təşkil edir. Baş katib təşkilatın gündəlik fəaliyyətini, strateji prioritetlərini və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığını koordinasiya edir.

Bu vəzifə yalnız meteoroloji proqnozlarla bağlı deyil. WMO-nun işi hava, iqlim, su, okean, atmosfer müşahidələri və erkən xəbərdarlıq sistemlərini əhatə edir. Saulo bu istiqamətlər üzrə milli meteoroloji və hidroloji xidmətlərin imkanlarının gücləndirilməsini əsas prioritetlərdən biri kimi təqdim edir.

O, xüsusilə elmi məlumatların siyasətçilər və cəmiyyət üçün praktik və vaxtında istifadə edilə bilən xidmətlərə çevrilməsini vurğulayır. WMO-nun 2024-cü ildə yaydığı məlumatda Saulo təşkilatın elmi nailiyyətləri insanların həyatını və dolanışığını qoruyan real xidmətlərə çevirməsinin vacibliyini ön plana çıxarıb.

Erkən xəbərdarlıq sistemlərinə yanaşması

Selesta Saulonun rəhbərliyi dövründə əsas istiqamətlərdən biri Early Warnings for All, yəni “Hamı üçün erkən xəbərdarlıq” təşəbbüsüdür. Məqsəd dünya əhalisinin hava, iqlim və su ilə bağlı təhlükəli hadisələr barədə vaxtında və etibarlı xəbərdarlıq əldə edə bilməsini təmin etməkdir.

Erkən xəbərdarlıq sistemi yalnız hava proqnozu hazırlamaq demək deyil. Təhlükənin müəyyən edilməsi, risklərin qiymətləndirilməsi, məlumatın aidiyyəti qurumlara çatdırılması və əhalinin xəbərdarlığa uyğun hərəkət edə bilməsi bütöv sistemin hissələridir.

Saulo xüsusilə həssas ölkələrin və icmaların prioritetləşdirilməli olduğunu vurğulayır. Çünki eyni gücdə qasırğa, sel və ya istilik dalğası müxtəlif ölkələrdə fərqli nəticələr yarada bilər; zəif infrastruktur və xəbərdarlıq imkanları olan yerlərdə insan və iqtisadi itkilər daha ağır ola bilər.

Süni intellekt və hava proqnozları

Saulonun gündəliyində meteorologiyada yeni texnologiyaların istifadəsi də mühüm yer tutur. WMO onun rəhbərliyi dövründə süni intellekt və maşın öyrənməsi kimi texnologiyaların hava proqnozlaşdırmasında yaratdığı imkanlara xüsusi diqqət yetirir.

WMO-nun məlumatında Saulo müşahidə və məlumat mübadiləsinin gücləndirilməsi ilə yanaşı, süni intellektdəki sürətli inkişafdan hava proqnozlarını yaxşılaşdırmaq üçün istifadə edilməsini təşkilatın prioritetləri sırasında göstərib.

Bununla belə, süni intellekt ənənəvi meteoroloji müşahidə sistemlərini avtomatik olaraq əvəz etmir. Etibarlı peyk, radar, meteoroloji stansiya və digər müşahidə məlumatları yüksək keyfiyyətli proqnozun əsas şərtlərindən biri olaraq qalır.

İqlim dəyişikliyi haqqında mövqeyi

Selesta Saulo iqlim dəyişikliyini müasir dövrün ən ciddi qlobal risklərindən biri kimi qiymətləndirir. Onun WMO rəhbərliyinə başlaması zamanı təşkilat artan temperatur, rekord istilik, güclü yağıntılar, quraqlıq, daşqın və digər ekstremal hadisələrin daha çox diqqət tələb etdiyi mərhələdə idi.

Saulo milli meteoroloji və hidroloji xidmətlərin yalnız gündəlik hava proqnozu verən qurumlar deyil, iqlim risklərinə uyğunlaşma və insanların qorunması üçün strateji dövlət institutları olduğunu vurğulayır.

Onun yanaşmasında elmi müşahidələr yalnız akademik məlumat olaraq qalmamalı, hökumətlərin qərarları, kənd təsərrüfatı, enerji, su idarəçiliyi, nəqliyyat və fövqəladə hallar üzrə real fəaliyyətlər üçün istifadə olunmalıdır.

Külək enerjisi ilə bağlı tədqiqatları

Saulonun elmi fəaliyyətinin maraqlı istiqamətlərindən biri meteorologiyanın enerji sektoru ilə əlaqəsidir. WMO-nun bioqrafiyasına əsasən, son illərdə o, külək enerjisi istehsalı ilə bağlı interdisiplinar problemlərlə məşğul olub.

Külək elektrik stansiyalarının effektiv fəaliyyəti küləyin sürəti, istiqaməti, mövsümi dəyişməsi və atmosfer proseslərinin düzgün qiymətləndirilməsindən asılıdır. Buna görə meteoroloji proqnozlar bərpa olunan enerji sistemlərinin planlaşdırılması və elektrik şəbəkələrinin balanslaşdırılması üçün də vacibdir.

Saulonun bu sahədəki elmi təcrübəsi onun meteorologiyaya yalnız hava proqnozu deyil, kənd təsərrüfatı, enerji və iqtisadiyyatla əlaqəli geniş tətbiqi elm kimi yanaşmasını göstərir.

Kənd təsərrüfatı üçün iqlim xidmətləri

Selesta Saulonun tədqiqat və idarəçilik fəaliyyətində kənd təsərrüfatı üçün meteoroloji və iqlim məlumatlarının istifadəsi də mühüm yer tutur. Fermerlər üçün yağıntı, temperatur, quraqlıq, şaxta və digər hava göstəricilərinin düzgün proqnozlaşdırılması məhsul istehsalının planlaşdırılmasına kömək edir.

Uzunmüddətli və mövsümi proqnozlar əkin vaxtının, suvarma ehtiyacının və risklərin qiymətləndirilməsində istifadə oluna bilər. WMO bu tip məlumatları “climate services” — iqlim xidmətləri çərçivəsində inkişaf etdirir.

Saulonun akademik tədqiqatlarından idarəçilik fəaliyyətinə qədər bu mövzunun davam etməsi onun elmi biliklərin real istifadəçilərə çatdırılmasına verdiyi əhəmiyyəti göstərir.

Selesta Saulonun rəhbərlik yanaşması

Saulo WMO rəhbəri kimi tərəfdaşlıq, elmi etibarlılıq və zəif ölkələrin ehtiyaclarının nəzərə alınmasını ön plana çıxarır. O, Baş katib vəzifəsinə başlayarkən milli meteoroloji və hidroloji xidmətlərin gücləndirilməsini, ən həssas icmaların prioritetləşdirilməsini və erkən xəbərdarlıq sistemlərinin genişləndirilməsini əsas məqsədlərdən biri kimi müəyyən edib.

WMO-nun yeni icraçı rəhbərliyinin formalaşdırılması zamanı Saulo təşkilatın siyasətçilərə və cəmiyyətə vaxtında, praktik və elmi cəhətdən etibarlı məlumat çatdırmasının vacibliyini bildirib. O, regional, peşəkar və akademik müxtəlifliyin təşkilatın 193 üzv dövlət və əraziyə daha effektiv xidmət göstərməsinə kömək etməli olduğunu vurğulayıb.

2026-cı ildə hazırkı vəzifəsi

2026-cı ilin sentyabrına olan rəsmi məlumata görə, Selesta Saulo Ümumdünya Meteorologiya Təşkilatının Baş katibi kimi fəaliyyətini davam etdirir. Onun dördillik mandatı 1 yanvar 2024-cü ildə başlayıb.

Bu vəzifədə Saulo qlobal meteoroloji müşahidə sistemlərinin inkişafı, ekstremal hava hadisələri üzrə erkən xəbərdarlıq, iqlim məlumatlarının keyfiyyətinin artırılması və milli meteoroloji xidmətlərin gücləndirilməsi istiqamətində WMO-nun fəaliyyətinə rəhbərlik edir.

Onun peşəkar profilinin əsas xüsusiyyəti elmi tədqiqat, universitet tədrisi, milli meteoroloji xidmət rəhbərliyi və beynəlxalq təşkilat idarəçiliyini bir karyerada birləşdirməsidir. Bu səbəbdən Selesta Saulo müasir meteorologiyada həm alim, həm də qlobal səviyyəli idarəçi kimi tanınır.