Səsləndirmə pultu

Səsləndirmə pultu müxtəlif səs mənbələrindən gələn audio siqnalları qəbul edən, onların səviyyəsini və ton balansını tənzimləyən, sonra isə bir və ya bir neçə çıxışa yönləndirən idarəetmə cihazıdır. Bu qurğu musiqi studiyalarında, konsertlərdə, teatr və tədbir zallarında, televiziya və radio yayımında, konfranslarda, restoranlarda və digər peşəkar audio sistemlərdə istifadə olunur.

Səsləndirmə pultu ingilis dilində adətən mixing console, audio mixer və ya sadəcə mixer adlanır. Onun əsas funksiyası bir neçə mikrofon, musiqi aləti və digər audio mənbəni vahid sistemdə idarə etməkdir.

Səsləndirmə pultu necə işləyir?

Pulta daxil olan hər səs mənbəyi ayrıca kanal vasitəsilə idarə olunur. Məsələn, bir kanala aparıcının mikrofonu, digərinə gitara, üçüncüyə musiqi pleyeri qoşula bilər.

Operator hər kanalın səs səviyyəsini ayrıca dəyişə, müəyyən tezlikləri artırıb-azalda, səsi sağ və ya sol kanala yönləndirə və lazım olduqda effekt əlavə edə bilər. Daha sonra bu kanallar birlikdə əsas çıxışa göndərilir və gücləndirici və ya aktiv akustik sistem vasitəsilə səsləndirilir.

Kanal nədir?

Kanal pultun müəyyən bir səs mənbəsini idarə edən hissəsidir. Kiçik pultlarda 4–8 kanal, böyük peşəkar sistemlərdə isə onlarla və hətta yüzlərlə kanal ola bilər.

Hər kanalın üzərində adətən giriş səviyyəsini tənzimləyən gain, ekvalayzer, pan, mute və fader kimi idarəetmə elementləri yerləşir.

Kanalların sayı pultun eyni vaxtda neçə ayrı səs mənbəsini idarə edə biləcəyini müəyyən edən əsas göstəricilərdən biridir.

Gain nədir?

Gain giriş siqnalının ilkin gücləndirilməsini tənzimləyir. Mikrofon və ya digər audio mənbədən gələn siqnal çox zəifdirsə, gain vasitəsilə uyğun səviyyəyə qaldırılır.

Gain həddindən artıq artırıldıqda siqnal təhrif oluna və “clipping” yarana bilər. Çox aşağı olduqda isə səs zəif qalır və sonradan həddindən artıq gücləndirmə fon səsinin artmasına səbəb ola bilər.

Bu səbəbdən düzgün gain quruluşu keyfiyyətli səsləndirmənin əsas mərhələlərindən biridir.

Fader nə üçün istifadə olunur?

Fader kanalın ümumi səs səviyyəsini idarə edən sürüşdürmə elementidir. Operator tədbir və ya konsert zamanı müxtəlif kanalların səsini fader vasitəsilə artırıb-azalda bilər.

Məsələn, aparıcı danışarkən fon musiqisinin səviyyəsi aşağı salına, çıxış bitdikdə isə yenidən artırıla bilər.

Master fader isə bütün sistemin əsas çıxış səviyyəsini birlikdə idarə edir.

Ekvalayzer nədir?

Ekvalayzer, yəni EQ, səsin müxtəlif tezliklərini tənzimləməyə imkan verir. Sadə pultlarda bass, mid və treble üçün ayrıca idarəetmə ola bilər. Daha mürəkkəb sistemlərdə parametrik ekvalayzer istifadə edilir.

Məsələn, mikrofon səsi həddindən artıq boğuq gəlirsə müəyyən aşağı tezliklər azaldıla bilər. Nitqin aydınlığını artırmaq üçün orta və yüksək tezliklərdə müəyyən düzəlişlər edilə bilər.

EQ-nun məqsədi səsi süni şəkildə dəyişmək deyil, onun daha aydın və balanslı eşidilməsini təmin etməkdir.

Aux çıxışları nədir?

Auxiliary və ya qısaca AUX çıxışları əsas səs miksindən ayrıca siqnal göndərməyə imkan verir.

Konsertdə AUX çıxışlarından səhnədəki monitor kolonlara ayrıca miks göndərmək üçün istifadə oluna bilər. Məsələn, vokalist öz səsini daha yüksək, gitaranı isə daha aşağı eşitmək istəyə bilər.

AUX həmçinin effekt prosessorlarına, əlavə zonalara və müxtəlif texniki sistemlərə audio ötürmək üçün istifadə olunur.

Analoq və rəqəmsal səsləndirmə pultları

Analoq pultlarda idarəetmə elementlərinin böyük hissəsi fiziki düymə və faderlərdən ibarətdir. Siqnal əsasən analoq elektronika vasitəsilə işlənir.

Rəqəmsal pultlarda isə audio siqnal rəqəmsal şəkildə emal edilir. Belə sistemlərdə bir cihaz daxilində ekvalayzer, kompressor, delay, reverb və digər effektlər mövcud ola bilər.

Rəqəmsal pultların üstünlüklərindən biri parametrlərin yadda saxlanılmasıdır. Məsələn, müəyyən konsert və ya tədbir üçün hazırlanmış bütün ayarlar sonradan yenidən çağırıla bilər.

Bəzi müasir pultları planşet və ya kompüter vasitəsilə uzaqdan idarə etmək də mümkündür.

Səsləndirmə pultunda mikrofon bağlantısı

Peşəkar mikrofonlar çox vaxt XLR konnektoru vasitəsilə pulta qoşulur. XLR balanslaşdırılmış audio bağlantısı təmin edir və uzun kabel məsafələrində xarici səs-küyün təsirini azaltmağa kömək edir.

Kondensator mikrofonların bir hissəsi işləmək üçün phantom power tələb edir. Bir çox səsləndirmə pultunda bunun üçün +48 V funksiyası mövcuddur.

Lakin phantom power bütün avadanlıqlara düşünmədən tətbiq edilməməlidir. Qoşulan cihazın bunu dəstəkləyib-dəstəkləmədiyi yoxlanmalıdır.

Səsləndirmə pultu harada istifadə olunur?

Konsertlərdə bütün mikrofon və musiqi alətlərinin balansı pult vasitəsilə yaradılır. Teatrda aktyor mikrofonları, musiqi və müxtəlif səhnə effektləri idarə edilə bilər.

Konfrans zalında əsas məqsəd nitqin aydın eşidilməsidir. Televiziya və radio studiyalarında isə aparıcı, qonaq, telefon bağlantısı, musiqi və digər audio mənbələr bir sistemdə birləşdirilir.

Restoran, hotel və ticarət mərkəzlərində də fon musiqisi və elan sistemlərinin idarə olunmasında daha sadə audio mikserlərdən istifadə oluna bilər.

Pult seçərkən nələrə baxmaq lazımdır?

Ən vacib meyarlardan biri kanal sayıdır. İstifadə ediləcək mikrofon və digər audio mənbələrin sayı əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

Mikrofon girişlərinin sayı, AUX çıxışları, daxili effektlər, USB bağlantısı, kompüterlə işləmə imkanı və rəqəmsal idarəetmə funksiyaları da vacib ola bilər.

Kiçik tədbir üçün çox böyük rəqəmsal pult almağa ehtiyac olmaya bilər. Eyni zamanda böyük konsertdə az kanallı sadə pult kifayət etməyəcək.

Səsləndirmə pultunun səs keyfiyyətinə təsiri

Pultun əsas məqsədi sadəcə səsi yüksəltmək deyil. Düzgün istifadə edildikdə müxtəlif mənbələr arasında balans yaradır və nitqin və musiqinin daha aydın eşidilməsini təmin edir.

Səhv gain səviyyəsi, həddindən artıq EQ və ya yanlış fader balansı isə keyfiyyətli mikrofon və kolonlardan istifadə olunsa belə pis nəticə verə bilər.

Bu səbəbdən yaxşı səsləndirmə sistemi yalnız avadanlığın keyfiyyətindən deyil, pultun düzgün sazlanmasından və operatorun təcrübəsindən də asılıdır.